عبدالباری عطوان*: شاید سران حکومت نظامی مصر در آینده به این نتیجه برسند که حضور محمد مرسی، رئیس‌جمهوری منتخب این کشور بر مسند ریاست مهربانانه‌تر و کم‌هزینه‌تر از حضور وی پشت میله‌های زندان یا متهم شدن در دادگاه مسخره است. اتفاقی که یکشنبه صبح در نشست افتتاحیه دادگاه کوتاه وی رخ داد، یکی از شاخص‌های مهم در این زمینه است. حاکمیت نظامی پیش‌تر در قفس اتهام قرار داشت اما نظام قضایی مصر و همچنین رسانه‌های دولتی و مستقل این کشور از آن حمایت می‌کردند، این جریان که امتداد حاکمیت مبارک را تشکیل می‌دهد، بر این پندار است که تغییر نظام مرسی و زندانی کردن وی و اکثر سران درجه اول و دوم اخوان‌المسلمین، به بحران حاکم بر کشور پایان خواهد داد و امنیت و ثبات را باز خواهد گرداند اما اتفاقی که افتاد به‌رغم همه دروغ‌ها و فریبکاری‌ها کاملا خلاف این بود. محمد مرسی ثابت کرد که در قفس اتهام حداقل از لحاظ روانی قوی‌تر از زندانبان خود یعنی عبدالفتاح السیسی و ارتش است. دولت حاکم بر کشور در تعامل با محاکمه و شرایط آن دچار آشفتگی شده است و تنها به تغییر مکان برگزاری این محاکمه آن هم تنها یک روز مانده به برگزاری آن، اکتفا نکرد بلکه از پخش مستقیم وقایع این جلسه از طریق شبکه‌های ماهواره‌ای ترسید. حتی بیش از 20 هزار نیروی پلیس و 1500 تانک را برای حمایت از این مرکز به خدمت گرفت، گویا یک جنگ تمام‌عیار است. این حق مرسی بود که در اولین جلسه محاکمه خود اعلام کند که رئیس‌جمهور است و باید کودتاچیان عیله مشروعیت وی و کسانی که اراده ملی را به تعطیلی کشانده‌اند و حکم صندوق‌های رای‌گیری در اولین انتخابات آزاد ریاست‌جمهوری در تاریخ مصر را نابود کرده‌اند، محاکمه شوند. همچنین حق وی بود که در مشروعیت این دادگاه که خود را مجاز به محاکمه رئیس‌جمهور منتخب ملت مبتنی بر جرائم ساختگی می‌داند، تشکیک کند. زیرا یک دستگاه قضایی مستقل خروج از بی‌طرفی و تبدیل شدن به یک دادگاه سیاسی را قبول نمی‌کند. مرسی هیچ‌گونه جرمی که بتوان براساس قانون، وی را مجازات کرد، مرتکب نشده است؛ اگر جنایتی هم رخ داده در حق وی و تمام دوستان وی است زیرا آنها حتی مگسی را نکشته‌اند بلکه این هواداران آنها بودند که مورد هجمه، کشتار و سرکوب‌های خشونت‌آمیز سیاسی قرار گرفتند. تمام اتهامات وارده علیه مرسی ساختگی است و محاکمه وی نیز کاملا سیاسی است. این امر که وی متهم به تحریک برای کشتار مردم بوده است، قانع‌کننده نیست چرا که در تجمع مردمی در مقابل کاخ ریاست‌جمهوری نزدیک بود معترضان وارد کاخ شوند و وی از در پشتی کاخ فرار کرد تا خود را نجات دهد، این در حالی بود که 8 نفر از 10 نفر قربانیان این درگیری‌ها، از هواداران وی بودند، حال چطور ممکن است وی متهم به کشتار مردم باشد در حالی که ابزارهای انجام این کشتار یعنی وزیر کشور و مشاوران وی الان در مناصب خود هستند و هیچ اتهامی علیه آنان مطرح نشده است در حالی که اکثر این مقامات دولت وی در کشتارهای میدان‌های رابعه‌العدویه و النهضه دست داشتند. شاید سخیف‌ترین اتهامی که متوجه محمد مرسی شده، موضوع ارتباط وی با جنبش مقاومت اسلامی فلسطین (حماس) است. از کی تا حالا ارتباط با برادران مقاومت در غزه جرم و در سیاق محکومیت است! آیا نظام مبارک و مهره‌های آن با این جنبش در ارتباط نبودند و آیا در هتل‌های گرانقیمت مصر از آنها با فرش قرمز استقبال نمی‌کردند؟ چرا در زمان محاکمه این افراد چیزی از جرم ارتباط با حماس مطرح نشد، حتی در طول محاکمه این افراد هیچ نامی از حماس ذکر نشد. از سویی دیگر اگر قرار باشد ارتباط با حماس جرم محسوب شود باید بار دیگر مبارک، اتحادیه عرب و سران کنونی و سابق دستگاه‌های اطلاعاتی مصر را پای میز محاکمه کشاند. تحت هر شرایطی محمد مرسی، رئیس‌جمهور مشروع مصر است. اگر وی در دوره ریاست‌جمهوری‌اش خطاهایی مرتکب شده و در حمایت از ملت در سایه بحران‌های موجود ناموفق عمل کرده است، این موضوع براساس محاسبات سیاسی دنبال می‌شود که در انتخابات پارلمانی یا ریاست‌جمهوری مشخص می‌شود، از سوی دیگر دوره ریاست‌جمهوری وی تنها 12 ماه طول کشید و این دوره کوتاه نیز مملو از تظاهرات اعتراضی و اقدامات ماجراجویانه از سوی دشمنان وی و هواداران رژیم سابق بود. افرادی که عزم خود را برای شکست دادن مرسی جزم کرده بودند و اصلا به مرسی فرصت اصلاح اشتباهات یا حتی نفس کشیدن ندادند. کسانی که رئیس‌جمهور منتخب مصر را سرنگون کردند و با تانک‌ها و بلدوزرها اعتراضات مسالمت‌آمیز هواداران وی را در میدان رابعه‌العدویه و مقابل مقر گارد ریاست‌جمهوری سرکوب کردند، باید محاکمه شوند. این سرکوبگران مصر را به دیکتاتوری نظامی تبدیل و رسانه‌ها را ساکت و آزادی بیان را که از مهم‌ترین شاخصه‌های انقلاب مردمی بزرگ مصر بود از آنها سلب کردند. مصر نیاز به حاکمی قوی دارد که گزینه سوم را تداعی کند، فردی که به این سناریوهای مسخره پایان داده و هیبت دولت را احیا کند و به مشروعیت احترام بگذارد. بدون چنین شخصیتی، نمی‌توان امید داشت که ثبات و آرامش به این کشور در سایه درگیری‌های انتقام‌جویانه کنونی بازگردد. * نویسنده و کارشناس مسائل خاورميانه