وطن‌امروز: سرعت بالای مذاکرات ژنو نشان دهنده آن است که هر دو طرف انگیزه بالایی برای توافق دارند اما در واقع روشن نیست که تعدیل اصلی در مواضع ایران رخ داده است یا 1+5؟ ظهر دیروز منابع غربی اعلام کردند ایران و گروه 1+5 در آستانه رسیدن به یک موافقتنامه نهایی هستند. روزنامه انگلیسی تلگراف به نقل از یک مشاور کنگره آمریکا اعلام کرد دو طرف در آستانه توافق نهایی روی متنی هستند که سرعت، دامنه و حجم ذخایر برنامه غنی‌سازی ایران را محدود و روند کار رآکتور اراک را هم متوقف می‌کند. در مقابل، گروه 1+5 علاوه بر تحریم‌هایی که در آلماتی وعده تعدیل آنها را داده بود (طلا و پتروشیمی) تحریم‌های خود را در دو حوزه خودرو و نقل و انتقالات مالی هم تعدیل می‌کند.
هیچ کدام از دو طرف، نه ایران و نه آمریکا، این خبر را رد نکردند. نه فقط این خبر تکذیب نشد بلکه تقریبا ساعتی پس از انتشار آن، وزراي‌خارجه 4 كشور آمریکا، انگلستان، آلمان و فرانسه سراسیمه عازم ژنو شدند تا مذاکرات در سطح وزرا تداوم پیدا کند.
ناظرانی که روند مذاکرات را تعقیب می‌کنند به «وطن‌امروز» گفتند چنین وضعیتی بسیار نادر است و فقط زمانی رخ می‌دهد که اولا اختلافات میان تیم‌های مذاکره‌کننده به حداقل رسیده باشد و ثانیا همان حداقل مقدار اختلافات باقیمانده نیز بسیار جدی و عمیق باشد. طوری که توافق درباره آن خارج از اختیارات تیم‌های مذاکره‌کننده و محتاج مداخله مقام‌های سیاسی سطح بالاتر باشد.
جان کری وقتی وارد هتل محل انجام مذاکرات در ژنو شد، گفت برای کاهش اختلافات دو طرف به ژنو آمده است. سوال مهم این است که این کدام اختلافات است که رفع آن مستلزم مذاکره رو در روی وزرای‌خارجه باشد.
ظاهرا مساله اصلی دو چیز است؛ اول اینکه آمریکا رسما اعلام کرده که در گام اول تحریم‌های اساسی یعنی تحریم در حوزه مالی و انرژی را لغو نخواهد کرد در حالی که این تحریم‌ها برای ایران بسیار اساسی است و اساسا معلوم نیست اگر آمریکا در گام اول امتیازهای مورد نظر خود را از ایران بگیرد، در گام‌های بعدی جز با مطرح کردن خواسته‌های بسیار بزرگ از ایران علاقه‌ای به تعدیل تحریم‌ها در این دو حوزه داشته باشد. در واقع آمریکا در گام اول امتیازهای اساسی می‌خواهد ولی امتیازهایی که می‌دهد دم‌دستی و جزئی است.
مساله بعدی این است که بالاخره آیا آمریکا غنی‌سازی در ایران را می‌پذیرد یا نه. در واقع آمریکایی‌ها تا امروز در این باره کاملا صریح بوده‌اند. هم خودشان گفته‌اند و هم به رژیم اسرائیل قول داده‌اند هدفشان از مذاکره با ایران این است که نهایتا و طی یک فرآیند زمان‌دار برنامه غنی‌سازی ایران برچیده شود. از آنجا که حفظ برنامه غنی‌سازی در داخل کشور مهم‌ترین خط قرمز ایران است و از سوی دیگر آمریکا هم واقعا قصد کوتاه آمدن از موضع خود درباره غنی‌سازی را ندارد، بنابراین بحث در این حوزه به دشواری جدی برخورده است. در هر حال در هر گونه توافقی اگر حق غنی‌سازی کنار لغو تحریم‌ها نباشد، ایران ضرر کرده است. از طرف دیگر هر مقدار تعدیل هم که در موضع آمریکا رخ داده باشد قطعا محصول مقاومت است نه چیز دیگر.
اما روز دوم دور دوم مذاکرات ژنو ،دیروز هنوز شروع نشده بود که خبر رسید جان کری، وزیر خارجه آمریکا به ژنو می رود. این یک خبر غافلگیر کننده بود. آنها در دور قبل حاضر نشدند محمدجواد ظریف، همتای ایرانی خود را همراهی کنند اما در این دور و به طور ناگهانی اعلام شد وزیر خارجه آمریکا به ژنو می‌آید. کمی بعد اظهارات باراک اوباما درباره این مذاکرات منتشر شد. او به شبکه ان بی سی گفت تحریم های ساختاری یعنی تحریم بانکی و نفتی لغو نخواهد شد. وی ابتدا گفت: جامعه بین‌الملل می‌تواند اندکی از تحریم‌ها علیه ایران را در مراحل اولیه مذاکرات و توافق درباره برنامه هسته‌ای تسهیل کند. وی حصول توافق را منوط به اقدام اولیه ایران دانست و افزود: امکان توافق مرحله به مرحله وجود دارد که در فاز اول آن هرگونه پیشرفت در برنامه هسته‌ای ایران متوقف می‌شود. اوباما در ادامه ایران را تهدید کرد که اگر ایران در عمل به تعهداتش قصور کند، تحریم‌ها باید افزایش یابد. اوباما سپس حرف آخر را گفت: مذاکراتی که در ژنو بین گروه 1+5 و ایران آغاز شده برای کاهش تحریم‌ها نیست. ما مقابل تعهدات عملی که ایران درباره برنامه هسته‌ای خود انجام خواهد داد، تحریم‌ها را به طور جزئی کاهش خواهیم داد اما ساختار یا شکل تحریم ها همچنان باقی می‌ماند و در صورتی که طی 6 ماه روشن شود که آنها به تعهدات خود پایبند نباشند فشارها را مجددا از سر می‌گیریم. او برای چندمین بار هم گفت که هیچ گزینه‌ای از جمله گزینه نظامی برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای از روی میز برداشته نخواهد شد. جان کری هنگام عزیمت از اردن به سوی ژنو، در میانه راه با نتانیاهو نیز دیدار کرد تا بر اساس آنچه گفته شده به وی اطمینان خاطر بدهد، در ژنو همه چیز بر روال دلخواه آنان خواهد بود. اما کری هنوز به ژنو نرسیده بود که خبرها از درون مذاکرات حاکی از رسیدن آنها به توافقاتی جدی حکایت می‌کرد. روز پنجشنبه پس از مذاکرات ایران و 1+5 نمایندگان طرفین اعلام کردند: مذاکرات به طور فشرده پیش می‌رود و نتایج خوبی حاصل شده است. وزیر امورخارجه ایران نیز پنجشنبه‌شب در جمع خبرنگاران گفت: مذاکرات روز اول در ژنو بسیار مثبت بوده و زمینه برای ورود به مرحله نگارش متن فراهم شده است که آن هم مرحله دشواری است. ظریف افزود: امکان دارد به یک بیانیه مشترک یا چیزی مانند آن برسیم. اینکه نیاز به امضای آن یا این مسائل باشد بحث دیگری است اما اینکه به یک تفاهمی برسیم این امکان وجود دارد. بعدازظهر پنجشنبه و همزمان با این اظهارات ظریف، عباس عراقچی و وندی شرمن نیز در حاشیه این مذاکرات به گفت‌وگو نشستند. این گفت‌وگو که هیات‌های ایرانی و آمریکایی هم در آن حضور داشتند، حدود یک ساعت طول کشید. آنها بعد از مذاکرات اعلام کردند: گفت‌وگوهای مثبتی داشتند. مایکل مان، سخنگوی اشتون نیز صبح دیروز بر همین موضوع تاکید کرده بود. وی صبح دیروز و در حالی‌که دستور کار مذاکرات که همان گفت‌وگوی دوجانبه اشتون و ظریف بود، شروع نشده بود، اعلام کرد: تلاش‌هاي فشرده و نیز تماس‌های فشرده‌ای در جریان است تا به توافقی دست یابند. مان تصریح کرد: مذاکرات بسیار مهم و جدی است. اما خبر مهم مان به خبرنگان، سفر فابیوس، وزیر خارجه فرانسه به ژنو بود. فابیوس قبل از کری به ژنو آمد. گیدو وستروله همتای آلمانی فابیوس نیز ساعتی بعد وارد ژنو شد. پس از کری نیز ویلیام هیگ، وزیر خارجه انگلستان عازم پایتخت سوئیس شد. سفر نابهنگام وزرای خارجه آمریکا و تروئیکای اروپایی باعث شد، موضوع توافق طرفین جدی‌تر از قبل مطرح شود.
جزئیات توافق احتمالی
همه چیز آماده اعلام یک خبر بسیار مهم بود. خبری که نتانیاهو گفته بود: توافق قرن است. اما منابع طرفین درباره جزئیات این خبر چیزی نمی‌گفتند. با این حال روزنامه انگلیسی دیلی تلگراف صبح دیروز و همزمان با عزیمت جان کری به سوی ژنو، محتوای احتمالی این توافق را به نقل از منبعي در سنا منتشر کرد. یک مشاور مطلع از روند مذاکرات هسته‌ای می‌گوید آمریکا در دیدار اخیر ایران و گروه 1+5 طرحی را برای توافق کوتاه‌مدت با ایران ارائه کرده که اجازه غنی‌سازی محدود را به این کشور می‌دهد. بر این اساس، برنامه هسته‌ای ایران به مدت 6 ماه «فریز» می‌شود (روند توسعه آن متوقف می‌شود) تا فضای تنفس کافی جهت دستیابی به توافقی جامع ایجاد شود. این روزنامه در ادامه به 4 نکته کلیدی این طرح توافقی، اشاره کرد.
به گزارش فارس، براساس این گزارش «قدم اول» توافق بر این اساس خواهد بود:
ایران غنی‌سازی 20درصد را متوقف می‌کند. همچنین ذخایر اورانیوم 20درصد ایران به «اکسید بی‌اثر» تبدیل می‌شود.
ایران به غنی‌سازی 5/3درصد ادامه می‌دهد، اما تعداد سانتریفیوژهای فعال در این زمینه را محدود می‌کند. با این حال، نیازی به برداشتن یا اسقاط هیچیک از سانتریفیوژها نیست.
ایران موافقت می‌کند که در این دوره 6 ماهه، نیروگاه آب سنگین اراک را بهره‌برداری نکند. با این حال، می‌تواند همچنان به کار روی تاسیسات آن ادامه دهد. ایران می‌پذیرد که از سانتریفیوژهای نوع «آی‌آر 2» که می‌تواند غنی‌سازی را با سرعتی 3 تا 5 برابر نمونه‌های دیگر انجام دهد، استفاده نکند. در مقابل، آمریکا تحریم‌های اقتصادی را از طریق آزادسازی برخی سرمایه‌های بلوکه‌شده ایران، کاهش می‌دهد. علاوه بر این، برخی محدودیت‌های صنایع پتروشیمی، موتوری و فلزات گرانبهای ایران، کاهش می‌یابد. البته یک مقام ارشد دولت آمریکا تأکید کرده است که در این مرحله تنها تحریم‌های برگشت‌پذیر ایران ممکن است برداشته شود، تا امکان بازگشت آنها در صورت عدم پایبندی ایران به توافق، وجود داشته باشد.
مذاکره های چندجانبه
بعدازظهر دیروز سرانجام ظریف و اشتون با یکدیگر گفت‌وگو کردند كه تا آخرین دقایق نگارش این گزارش، خبری از محتوای آن منتشر نشد. پس از این دیدار کاترین اشتون جلسه‌ای را با حضور وزرای خارجه آمریکا، انگلیس، فرانسه و آلمان برگزار کرد تا این کشورها جمع‌بندی نهایی خود در قبال توافق محدود احتمالی را انجام دهند. پس از این دیدار، جلسه‌ای 3 جانبه با حضور کاترین اشتون و وزرای خارجه ایران و آمریکا برگزار شد تا روند نهايي شدن توافق احتمالي ميان طرفين دنبال شود. البته در کنار این اخبار دیدارهای دوجانبه‌ای نیز برگزار شد. هنوز نمی‌توان به ضرس قاطع درباره توافقات و محتوای توافقنامه اظهارنظر کرد. درحالی‌که برخی رسانه‌ها از احتمال پذیرش تعلیق غنی‌سازی 20درصد توسط ایران سخن می‌گویند اما تخت‌روانچی، یکی از اعضای تیم مذاکره‌کننده ایرانی عصر دیروز با صراحت اعلام کرد که موضوع غنی‌سازی 20درصد جزئی نیست. وی تصریح کرد: امروز مذاکرات کارشناسی انجام شد. متنی تهیه شده است که قرار بود در دیدار ظریف و اشتون این متن را نشان دهیم و اگر به نتیجه نرسیم آن را در دوره‌های بعد ارائه خواهیم کرد. سرانجام و درحالی‌که قرار بود این مذاکرات عصر دیروز به اتمام برسد اما روند مذاکرات و جدی شدن موضوع توافق احتمالی باعث شد نتیجه‌گیری و توافق طرفین به امروز موکول شود. براساس آخرین اخبار منتشره، قرار است امروز نتیجه نهایی مذاکرات در نشست خبری کاترین اشتون و ظریف اعلام شود. امروز همه منتظرند تا مفاد توافقنامه احتمالی را ببینند. در ایران یک نگرانی عمده وجود دارد؛ تجربه مذاکرات ایران در سال‌های 82 و 83 و رفتار غرب در توافقنامه های سعدآباد و پاریس موجب بی‌اعتمادی افکار عمومی به هرگونه توافق با غرب است. آنچه برای افکار عمومی حائز اهمیت است در وهله نخست نوع توافق و تناسب گام‌های طرفین است. آیا طرفین در این مذاکرات متناسب با دستاوردها و اهرم‌های خود به توافق رسیده‌اند یا این توافق حاصل عقب‌نشینی به ظاهر اعتمادساز یکی از طرفین بوده است؟ نکته حائز اهمیت دیگر، موضوع ضمانت‌های اجرایی این توافق است. غرب بویژه آمریکا ثابت کرده است که هیچ ضمانتی برای عمل به توافقات بین‌المللی نداشته است. بنابراین آنچه واجد اهمیت و مورد نگرانی است، این است که چه امتیازاتی در قبال چه امتیازاتی رد و بدل شده و ضمانت اجرایی تعهد غرب به این توافق چیست. در ایران همه نگرانند که یک بار دیگر ماجرای «در غلطان و آب نبات» تکرار نشود. شاید این بار در قبال یک مروارید گرانبها، «شکلات سوئیسی» نصیب بشود.