گروه اجتماعی: موضوع عدالت اجتماعی از جمله موضوعات مهم و قابل توجهی است که در سال‌های گذشته هم به عنوان دغدغه مدیران و هم موضوع مورد علاقه مردم مورد توجه بوده است تا جایی که بسیاری از مراکز آماری و موسسات تحقیقاتی در کشور همواره به دنبال یافتن شاخصه‌ها و آمار‌هایی جهت نمایاندن وضعیت عدالت اجتماعی در جامعه هستند. همین دغدغه باعث شد که شورای اسلامی شهر تهران در یکصد و نود و هشتمین جلسه خود فصلی جداگانه از برنامه 5 ساله شهر تهران را به کاهش نابرابری‌های اجتماعی اختصاص دهد. جلسه‌ای که سرانجام آن منجر به اجرای پژوهش مهمی به نام «سنجش عدالت» در تهران شد. پس از مدت‌ها تحقیق و پژوهش روز گذشته نتایج نهایی بخش‌هایی از طرح «سنجش عدالت» پایتخت منتشر شد، نتایجی که در آن نکات قابل تامل فراوانی به چشم می‌خورد که هر انسان صاحب تفکری را به تامل وامی‌دارد. نکاتی که شاید باور کردن برخی از آنها در شرایط فعلی پایتخت غیرممکن به نظر برسد اما با تاسف باید گفت که واقعیت دارد! «توسعه انسانی و اجتماعی»، «محیط فیزیکی و زیرساخت»، «اقتصاد‌ی»، «حکمرانی شهری» و «سلامت و تغذیه» 5 حیطه‌ای است که در طرح سنجش عدالت در تهران مورد توجه قرار گرفته و بر مبنای شاخص‌هایی طراحی و اطلاعات مورد‌نیاز برای سنجش شاخص‌ها از مناطق 22گانه تهران گرد‌آوری شد. این مناطق فقیر هستند
براساس یافتههای پژوهش «سنجش عدالت در شهر» نرخ خط فقر در شهر تهران معادل 42 درصد بوده است. بیشترین درصد خط فقر مربوط به مناطق 19، 15، 18 و 16 و کمترین درصد فقر مربوط به مناطق 3، 1 و 2 است. دیگر یافتههای این گزارش بیشترین شکاف و شدت فقر را مربوط به مناطق 19 و 18 و کمترین شکاف و شدت فقر را مربوط به مناطق 3 و 1 اعلام کرده است.
جولان خودرو‌ها در این مناطق است
براساس یافتههای طرح سنجش عدالت، درصد خانواده‌های تهرانی که دارای حداقل یک خودرو هستند بین 23 تا 68 درصد در مناطق مختلف متغیر است که بیشترین میزان آن در مناطق 1، 2، 3، 5، 6 و 22 و کمترین میزان مالکیت خودرو در مناطق 10، 15، 16، 17 و 18 است.
بانوان، سرپرست 11 درصد خانواده‌ها
در بخش دیگری از طرح سنجش عدالت در تهران آمار مربوط به خانوارهای زن سرپرست اعلام شده که نشان می‌دهد حدود 11 درصد خانوارهای تهرانی، زن سرپرست بوده‌اند. در ارتباط با بحث خشونت خانگی، نرخ خشونت در خانوارها 75/6 درصد اعلام شده یعنی از مجموع 22135 خانوار مورد ارزیابی در این طرح 1493 خانوار تایید کرده‌اند که در معرض خشونت خانگی بوده‌اند. مناطق 1، 17، 22، 3 و 2 با 97/3 درصد تا 13/5 درصد پنج منطقه دارای کمترین خشونت خانگی و مناطق 19، 14، 12، 5 و 20 با 48/9 تا 83/11 دارای بیشترین خشونت خانگی در بین خانوارهای مورد بررسی بوده‌اند.
هر 4 کودک سالم برابر با یک کودک سیگاری
بخشی از نتایج مطالعات طرح سنجش عدالت در تهران به استعمال دخانیات اختصاص یافته است. تاکنون بیشتر درباره میزان استعمال دخانیات درباره بزرگسالان گفته شده اما در نتایج این تحقیق یافتههای جدیدی درباره کودکان ارائه شده، یافته‌‌هایی که نشان می‌دهد از هر 4 کودک تهرانی یک نفر در معرض دود سیگار است، البته توزیع تعداد در مناطق 22گانه برابر نیست به این معنا که در مناطق برخوردار، کودکان کمتر در معرض دود سیگار هستند (از هر 7 کودک یک کودک در منطقه 2) و در مناطق کمتر برخوردار کودکان بیشتری در معرض دود سیگارند؛ از هر سه کودک یک کودک در منطقه 16.
میزان مصرف دخانیات در خانوارهای تهرانی
میزان مصرف دخانیات چه مصرف سیگار و چه قلیان نزدیک به اعداد کشوری است اما میانگین مصرف سیگار در مردان بزرگ‌تر از 15 سال در تهران که حدود 16 درصد است نسبت به میانگین کشوری که 23 درصد است کمتر است اما میزان زنان سیگاری در مناطق برخوردار تا 5 برابر بیش از مناطق نابرخوردار است. یکی دیگر از شاخصهای مورد بررسی در طرح سنجش عدالت اجتماعی در تهران میزان برخورداری افراد از رایانه شخصی است. نتایج این طرح نشان می‌دهد اختلاف حدود 40 درصدی در این زمینه بین مناطق تهران وجود دارد تا جایی که با آنکه میانگین دسترسی به کامپیوتر شخصی در منازل تهران 53 درصد با انحراف معیار 13 برآورد شده اما این رقم در مناطق 1، 2، 3، 5 و 6 یعنی مناطق مرفه و برخوردار تهران بالای 70 درصد و در مناطق 15، 16، 17، 18 و 19 یعنی مناطق فقير و کم‌درآمد زیر 37 درصد است.
10درصد خانوارهای منطقه 17 حمام مستقل ندارند
دسترسی به حمام مستقل در منازل مسکونی یکی از اساسی‌ترین شاخصهای رفاه اجتماعی است. براساس یافتههای طرح سنجش عدالت اجتماعی، این شاخص در بیشتر مناطق تهران تفاوت معناداری را نشان نمی‌دهد اما در عین حال نشان داده 10درصد خانوارها در منطقه جنوبی تهران (منطقه17) در زمان اجرای این طرح به حمام بهداشتی مستقل دسترسی نداشته‌اند. چنانکه در این گزارش آمده میانگین دسترسی به حمام مستقل در منزل در تهران 7/97 درصد بوده و در این میان وضعیت برخی مناطق از جمله مناطق 17، 16، 12 و 20 نگران‌کننده اعلام شده است.
نسبت بی‌سوادی در زنان، دو برابر مردان تهرانی
یکی دیگر از موضوعات این پژوهش میزان تحصیلات در مناطق مختلف تهران است. نسبت افراد بی‌سواد در مناطق مرفه‌تر تهران از جمله مناطق 1، 2، 3، 5، 6 و 22 کمتر از نسبت بی‌سوادی در مناطق 15، 16، 17 و 19 و نزدیک به 7 برابر بی‌سوادی در مناطق برخوردار است و نسبت بی‌سوادی در زنان، دو برابر مردان تهرانی است. بیشترین فراوانی بی‌سوادی در گروه سنی 60 سال است. مناطق 16،17، 8، 19 و 20 دارای بیشترین افراد دارای سواد ابتدایی و پایین‌تر بوده و افراد دیپلم و پایین‌تر در مناطق 10، 11، 13، 14 و 22 بیشترین تمرکز را دارند. تهرانی‌هایی که دارای مدرک لیسانس و پایین‌تر هستند، مناطق 2، 3، 5 و 6 را برای زندگی می‌پسندند که این مناطق برای مدارک کارشناسی ارشد و بالاتر نیز محبوب است.
مناطق محبوب مستاجرها
براساس این پژوهش به طور میانگین 63 درصد مردم پایتخت دارای مسکن ملکی هستند که این رقم در مناطق مختلف بسیار متفاوت است طوری که در مناطق شمالی شهر تا 69 درصد در منطقه یک و در غرب، در منطقه21 می‌رسد. در مناطق 2، 3 و 6 با 66 درصد تملک واحد مسکونی وضعیت مطلوبی از این نظر وجود دارد و مناطق 10، 12 13، 15 و 22 با 60 درصد دارای کمترین میزان است. همچنین در زمینه اجاره‌نشینی در مناطق 5، 10 و 15 بیشترین و مناطق یک و 3 کمترین آمار را دارد.