گروه اجتماعی: حال و هوای این روزهای کشور اسلامیان حزن و غم است. به هر کوی و برزن اگر سری بزنید جز تکیه و هیات و کتیبه‌های سیاه چیزی به چشم نمی‌آید، همه این موارد نشان از داغدار بودن مردمان این سرزمین است. به‌راستی باز این چه شورش است که در خلق عالم است، باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟ به راستی حسین‌بن علی(ع) چقدر برای آرمان‌هایش ارزش قائل بود که با شهادت و اهدای خون پاکش توانست قرن‌ها خون تازه را در رگ‌های اسلام به حرکت درآورد و آنقدر این جریان تداوم داشته باشد که بعد از قرن‌ها هنوز هم که هنوز است اگر پا از خانه بیرون بگذارید با جماعتی روبه‌رو می‌شوید که به هر طریق سعی در ابراز ارادت به سرور و سالار شهیدان عالم حسین‌بن علی(ع) دارند و در این مسیر هیچ کوتاهی نمی‌کنند و با هر وسیله و به هر روش که می‌توانند عزادار بودن و غمناک‌بودن خود را از این واقعه تاریخی به نمایش می‌گذارند. همگی ما بارها شنیده‌ایم که افرادی در محله یا همسایگی ما هستند که به قول معروف جزو اقلیت‌های مذهبی هستند اما همه ساله در مراسم عزای امام حسین(ع) شرکت می‌کنند و حتی برای آن حضرت نذر هم کرده‌اند. در حقیقت همه آماده‌اند تا در یک رقابت مهم شرکت کنند، رقابتی برای عرض ارادت. با این تفاسیر انتظاری غیر از این شیعه نمی‌توان داشت که سراپا ماتم نشود و در عزای جگرسوز حسین سنگ تمام نگذارد. به‌واسطه همین ابراز ارادت به امام حسین(ع) در جای‌جای کشور پهناورمان آداب و رسوم منحصر به فردی جاری است که همگی آنها با سادگی تمام نشان از داغدار بودن غم بزرگی دارند. ازجمله این آداب و سنن بومی و محلی می‌توان به چنین نمونه‌هایی اشاره کرد: پایتخت، نخل‌کشی از سووشون تا درخونگاه
تکیه درخونگاه یکی از معروف‌ترین و قدیمی‌ترین تکیه‌های محله سنگلج است که نخل معروف تکیه‌های تهران در آن نگهداری می‌شود. نامگذاری این تکیه به دلیل جریان درگیری بین دو تکیه سنگلج و چاله‌میدان است که در نهایت برای خون‌بس و صلح بین این دو تکیه نخل هیات چاله‌میدان به هیات سنگلج گرو داده شد و از این به بعد هیات چاله‌میدان را به هیات درخونگاه نامگذاری کردند. درباره نخل این تکیه هم گمانه‌زنی‌های زیادی وجود دارد اما در این خصوص که اصلا چرا نخل وارد فرهنگ عزاداری ایرانیان شده است دلایل گوناگونی وجود دارد. بعضی‌ها معتقدند چون در فاجعه کربلا تابوتی وجود نداشته، پیکر امام حسین را بر یک نخل حمل کردند.
آذری ها، دسته‌های «شاخسی- واخسی»
و طشت‌گذاری
دسته‌های عزاداری «شاخسی، واخسی» (شاه حسین، وای حسین)، بنابر سنت دیرینه آذربایجانیان، همه ساله از دهه آخر ماه ذیحجه، فعالیت خود را شروع می‌کنند. به این شکل که دسته‌های عزاداری شاخسی، واخسی، از چند روز مانده به ماه محرم، شب‌ها در حسینیه‌ها و مساجد تشکیل شده و با حضور عزاداران، در صف‌هایی طویل و زنجیروار، راهی کوچه و خیابان شده و مرثیه‌ها و اشعار مذهبی در رثای سالار شهیدان و یارانش سرمی‌دهند. اوج این مراسم درظهر عاشورا و پس از اتمام عزاداری ظهر عاشوراست. رسم دیگر، «طشت‌گذاری» یا «طشت‌گردانی» منسوب به اردبیل، به‌طور خاص و مردم آذربایجان به‌طور عام است. در این آیین، طشت، نماد مشک سقای کربلا، نماد آب رود فراتی است که به روی حسین(ع) و یارانش بسته شد.
یزدی‌ها، حمل نخل
مراسم نخل‌برداری از ویژگی‌های منحصر به فرد محرم و عزاداری در یزد است که با همکاری و همیاری اهالی در تمام مراحل مراسم، از کمک مالی و تهیه چوب و دیگر وسایل آن گرفته تا کمک در تزئین و عَلَم کردن آن و حمل آن در روز عاشورا برگزار می‌شود.
خرم‌آباد، سوگ سیاوش و «دختران چهل منبر»
گل، نماد عزاداری و ماتم، از داغ سوگ سیاوش برای ایرانیان است که امروزه لرها وارث این رسم در روزهای عزا و ماتم هستند. صبح روز عاشورا قبل از طلوع آفتاب، صدای آشنا و دلگیرانه ساز و دهل، جمعیت عزادار را به سوی میدان شهر و خره (گل) عاشورا فرا می‌خوانند. از دیگر رسم‌های روز عاشورای لرها مراسم «دختران چهل منبر» است. از اول صبح عاشورا، دخترانی سیاه‌پوش و نقابدار با پای برهنه به‌صورت گروهی، مجالس عزا و حسینیه‌های شهر را می‌گردند، در هر جلسه و مراسم عزاداری یك شمع روشن می‌كنند تا چهل‌منبر را سر بزنند و 40 شمع روشن كنند.
دزفول، حمل شیدونه
مردم عزادار دزفول، در روز عاشورا طاقی با 4 گلدسته را به حرکت در می‌آورند که روی آن به سبک نقاشی‌های قهوه‌خانه‌ای، صحنه‌هایی از عاشورا به تصویر درآمده است. این طاق «شیدونه» نام دارد و نذورات مردم در آن پخش می‌شود.
شاهرود، روز «یا عباس یا عباس»
و طوق‌بندان
پنجمین روز از ماه محرم هر سال در شهر شاهرود روز «یا عباس یا عباس» نامیده شده و مراسم طوق‌بندان در این روز بر پا می‌شود. این نشانه از 3 قسمت پایه چوبی، بدنه فلزی سینی‌مانند مشبک به شکل قلب و زبانه فولادی به عرض تقریبی 10 سانتی‌متر و طول یک متر تشکیل می‌شود. در باور اهالی منطقه، این نشانه، نمادی از علم و بیرق علمدار واقعه کربلا حضرت ابوالفضل‌العباس(ع) است. پس از جامه به تن کردن بدنه طوق با پارچه‌های مشکی، سبز و... در این روز عزاداري توسط سادات و پیرغلامان اباعبدالله الحسین(ع) انجام می‌شود.
ایلام، چایینه زنان
در میان مردم ایلام، زنان در رسم «چایینه» تنها شاهدان اندوهگین نیستند و مراسم ویژه‌ای دارند. از جمله این چایینه‌ها می‌توان به چایینه حضرت قاسم(ع) در روز هفتم، چایینه حضرت عباس(ع) در روز هشتم، چایینه امام حسین(ع) در روز دهم و چایینه روز اربعین حسینی اشاره داشت. اما نباید از یاد ببریم که تمام این آداب و رسوم نشانه‌هایی هستند برای آنکه راه گم نشود و ما بتوانیم همواره با کمک این علایم و نشانه‌ها به مسیر اصلی بازگردیم. همه این آداب به خاطر آن است که بدانیم هر روز در سرزمین دلمان عاشورایی بر پا می‌شود و هر آن کس که توانست مانند حسین فاطمه(ع) بر نفس سرکش خود پیروز گردد در تاریخ جاودانه خواهد شد.