اجازه بدهید سوال اول را با پرسش درباره هنر شما مطرح کنم. منتقدان هنرهای تجسمی اعتقاد دارند شما هنرمندی جدی در تبیین حقیقت هستید و با قلم عشق و هنر، نمایش بلند تجلی روح ملت را در دهه توفانی انقلاب انجام داده‌اید. بویژه آثار متعهدی که در دهه پیروزی انقلاب به تصویر کشیدید و خشم، فداکاری و مهربانی را در هنر تصویری‌تان ترسیم کردید. نظر خودتان در این باره چیست؟
یک نکته مهم این است که حقیقت چیست؟این مفهوم از منظر هر کس متفاوت است. ما همواره یک حقیقت کلی داریم که محور آن درباره شناخت عالم است. وقتی شما به بحث ترسیم حقیقت در آثار من اشاره می‌کنید باید بگویم این ویژگی به مسائل اجتماعی که در برهه‌ای خاص یعنی زمانی که در حوزه هنری بودم برمی‌گردد. البته در حال حاضر سه سال است که از حوزه هنری خارج شده‌ام و ناخواسته هم بود.
دلیل استعفای شما از دفتر هنرهای تجسمی حوزه هنری چه بود؟
سلسله شرایط نامناسبی برای رشد و بسترسازی هنر انقلاب در حوزه به وجود آمد که دیگر تمایلی به ماندن نداشتم. در واقع اگر در حوزه می‌ماندم مبدل به یک کارمند می‌شدم و این را در شأن هنری خودم نمی‌دیدم. به بیان ساده‌تر فکر کردم تن دادن به چنین شرایطی منجر به زایل شدن هنر انقلاب می‌شود. طی سال‌های اخیر، حوزه هنری نسبت به هنر و هنرمند برخوردهای ناشایستی می‌کرد که نمی‌شد آن را نادیده گرفت. من هم عادت به درست کردن جار و جنجال نداشتم، روی این اصل سکوت کردم و از حوزه هنری بیرون آمدم. طی این سال‌ها آنچه برای من اهمیت داشت این بود که آدم‌ها با یکدیگر صداقت داشته باشند. بویژه در عرصه هنر خود من به شخصه سعی کردم این مولفه را حفظ کنم و با آرمان‌های معنوی‌ام پیوند بزنم. در واقع وقتی آرمان‌های معنوی در عالم هنر مطرح می‌شود، هنرمند موظف است به آنها تعهد داشته باشد. بنابراین هنر آمیخته به ریا و دروغ به تدریج رنگ می بازد و از حقیقت دور می‌شود.
با توجه به اینکه شما از جمله هنرمندان فعال در دهه 60 بوده‌اید درباره هنر اوایل انقلاب بگویید.
می‌توانم بگویم هنرهای تجسمی به طور رسمی از سال‌های 56 شکل گرفت. گروهی که ما تشکیل داده بودیم تماما در ارتباط با موضوعات انقلاب کار می‌کرد. این گروه را افرادی تشکیل می‌دادند که فارغ‌التحصیل هنرستان‌ها بودند یا فعال انجمن اسلامی در دانشگاه بودند و تمایل به انجام فعالیت هنری داشتند. این هنرمندان با یکدیگر تلفیق شدند و نمایشگاهی را برای اولین بار در حسینیه‌ارشاد به وجود آوردند و بعدها در حوزه هنری بخش مستقلی در عرصه هنرهای تجسمی را ایجاد کردند. بعد هم که حوزه هنری تثبیت شد و ادامه یافت، از آن تعداد، برخی ماندند و برخی رفتند. در واقع وقتی تشکیلات، شکل ارگانیزم به خود می‌گیرد، بخت مدیریت حائز اهمیت می‌شود. متاسفانه رفته رفته بخش اداری حوزه هنری به بخش فرهنگی‌اش چربید یعنی آدم‌های اداری، ارزش و اهمیت بیشتری یافتند.
به نظر شما بهترین دوران فعالیت هنرمندان تجسمی چه سال‌هایی بود؟
در فاصله سال‌های 1359 تا حدود سال‌های 1370 خیلی خوب بود. در واقع دوران مطلوبی به شمار می‌رفت. البته یک مساله هم در این میان وجود داشت و آن اینکه ما نیاز داشتیم بعد از شکل‌گیری و تکامل در حوزه هنری، خارج از این محیط رشد کنیم و وارد کیفیت تازه شویم، حالا چه در عرصه سینما، تئاتر، تجسمی و... این را هم اضافه کنم که حوزه هنری از آن سال‌هایی که به آن اشاره کردم به بعد در زمینه ارتقا و گسترش هنر انقلاب واقعا عمل مثبتی انجام نداد و اگر هم کاری در این زمینه انجام گرفت نشأت گرفته از فعالیت شخصی هنرمندان است.
شما به عنوان یک هنرمند انتظار داشتید کمک‌های حوزه هنری از چه منظر باشد؟
ببینید حوزه هنری در بخش هنرهای تجسمی به عنوان یک تشکیلات ساده و سرسری عمل کرد و فقط به تاسیس شعب مختلف در شهرستان‌ها پرداخت و افزایش تعداد، کارمندگرایی و اجرایی، ولی از بعد آموزش عمومی و ایجاد زمینه‌های هنری در شهرستان‌ها عملا کاری نکرد. به عنوان مثال اگر در مرکز حوزه هنری فلان استان چهار هنرمند خوب کار می‌کنند به خاطر آموزش در دانشگاه است نه حوزه هنری.
مهم‌ترین مولفه‌ای که شما سعی می‌کردید اوایل انقلاب به هنر وارد کنید؟
آن زمان محتوا برای هنرمندانی که در حوزه هنری کار می‌کردند خیلی مهم بود. شاید به این دلیل که هنر پیش از انقلاب فرمالیزم بود و ساختاری.
یعنی یک جور تعبیر هنر برای هنر؟
بله، البته آنچه ما در آن سال‌ها پیگیری کردیم، ایجاد یک محتوای انسانی با نقطه نظرات تعریف شده از معارف و عرفان اسلامی بود و همین دلیلی بود بر اینکه یک تعریف شاید بگوییم پست مدرنیستی از هنر انقلاب می‌شود ارائه داد. در واقع گروهی که ما اوایل پیروزی انقلاب تشکیل دادیم، نگاه‌های فرمالیستی و یک‌طرفه و سیاست زده و بسته را در هنر با شکست مواجه کرد و هنر بعد از انقلاب با توجه به هویت و محتوا در عرصه تعریف جدید از انسان معاصر و چالش‌های او تعریف پست مدرنیسم را می‌توانست دربرداشته باشد.
اگر ممکن است درباره جایزه و لوح تقدیر «حماسه هنر» که از جشنواره بین‌المللی هنرمندان دفاع مقدس حوزه هنری دریافت کردید، بگویید.
این جایزه مربوط به سال‌های 69 یا 70 بود. این جشنواره موجب شد هنرهای تجسمی، جریان‌سازی وسیع‌تری در بستر انقلاب به خود گیرد و اگر امروز می‌بینیم که هنرمندان در شاخه‌های مختلفی چون سینما، موسیقی و تجسمی به مسائلی چون غزه واکنش نشان می‌دهند به دلیل هدفمند بودن هنر اوایل پیروزی انقلاب است.
به نظر شما تقسیم‌بندی هنر به بخش‌هایی چون انقلاب، دفاع مقدس و... صحیح است؟
هنری که برای ارزش‌های دینی خلق شود مسلما هنر دینی است. پس احتیاجی به تبلیغات و به قول شما نامگذاری ندارد. هنر یک زبان است و این محتوای هنر است که تعیین‌کننده نام آن است.
آقای چلیپا! در سال‌های اخیر ما با موج گرایش به هنر انتزاعی خاصه در نقاشی در چرخه آموزشی دانشگاه‌ها مواجه بوده‌ایم. بویژه اینکه گرایش جوانان بیشتر به این سبک بوده است. با توجه به اینکه شما سال‌هاست به تدریس نقاشی در دانشگاه هنر مشغولید، ریشه‌های این گرایش را در چه می‌بینید؟
دلیلش این است که اغلب دانشجویان از فعالیت روی سبک فیگوراتیو ناتوان هستند. از اینها گذشته، انتزاعی کار کردن، معنای عام قضیه است. یعنی اینکه به هر حال کسب سهل‌الوصولی است. هرچند باید اضافه کنم سبک انتزاعی واقعی سبکی پیچیده و مشکل است. حتی به مراتب از فیگوراتیو مشکل‌تر. نکته بعدی یکی از تبعات پست مدرن در هنر است که این وادی را به نوعی لوث‌کرده و حتی آثار بزرگ و ارزشمند و متنوع را نیز در سایه خود قرار داده است، صرفنظر از این مسائل باید گفت متاسفانه جامعه ما شعارزده است. در عرصه فرهنگ و هنر به‌طور کلی یک واکنش طبیعی وجود دارد و آن اینکه خیال پرواز می‌کند.
فکر می‌کنید اصولا دستاوردی که باید از بطن برگزاری جشنواره هنرهای تجسمی حاصل شده است؟
مساله اصلی این است که یک جامعه موفق نباید دقیقه 90 تصمیم‌گیری کند. شاید به این خاطر که باید مسائل بنیادی را سرلوحه کار خود قرار دهد. از اینها گذشته، دست‌اندرکاران دولتی باید این مسائل بنیادی را به صورت زیربنایی و در درازمدت نهادینه کنند. به نظرم اگر قرار است در جشنواره فیلم فجر از فیلم‌های سینمایی تجلیل شود باید درباره نقاشی‌های دیواری که در این سال‌ها، هویت یافته است نیز صحبت به میان آورده شود. ما عادت داریم یک شبه برای برگزاری جشنواره هنرهای تجسمی تصمیم‌گیری کنیم و وقتی جشنواره هنرهای تجسمی برگزار می‌شود، شاهد اشل کوچک و فشرده آن هستیم.
خود شما به‌عنوان یک هنرمند، تعریفی که از هنر جدید ارائه می‌دهید، چیست؟
این را می‌دانم که هر هنری نسبت به ما قبل خودش فضای تازه‌ای را تجربه مي كند و اين هنر جدید نام دارد. این هنر هم در شرایط خاص به وجود می‌آید. در عین حال هر شرایط تازه اجتماعی ویژگی‌های منحصر به خودش را دارد، مثل هنر دوره قاجاریه یا صفویه یا حتی هنر انقلاب، در حال حاضر آنچه مطرح است گرایش هنر به مفهوم‌گرایی است و ورود به حیات زنده انسان، چالش‌ها و درگیری‌ها و گره‌های اجتماعی و موانع موضوعات مورد نظر هنرمند است.
جایی گفته بودید هنر جدید در شرق سابقه دیرین دارد. در این باره هم توضیح دهید.
من اعتقاد دارم ساختار هنر مفهومی رابطه انسان با فضاست، فضایی که می‌تواند در بستر هنر شرقی هم شکل بگیرد. فراموش نکنیم سوگواری محرم و عاشورا خود یک هنر مفهومی به شمار می‌رود. همانطور که گفتم هر هنری در شرایط خاص خود شکل می‌گیرد و با تغییر شرایط از بین می‌رود و فقط اصول آن باقی می‌ماند.
مساله‌ای که در هنرهای تجسمی ما اتفاق افتاده این است که ما نتوانستیم پل ارتباطی مطلوبی میان هنر سنتی و مدرن ایجاد کنیم. در حالی که کشورهای دیگر که حتی نیمی از پیشینه و قدمت هنری ما را هم نداشتند در این امر موفق شدند. مثل چین و ژاپن.
متعاقب سوال شما باید بگویم هنر ژاپن که به آن اشاره کردید توانست میان تکنولوژی روز و فرهنگ گذشته توازن ایجاد کند. نکته جالب این است که ما این ویژگی را در معماری و حتی ساخت تلویزیون‌های ژاپن مشاهده می‌کنیم. نوعی سادگی و پیچیدگی و سکون درتمام این اشکال است، اما درباره خودمان باید بگويم اینکه ما نیز باید با تکیه و پایبندی به هنرهای سنتی به هنرهای مدرن روی بیاوریم احتیاج به آموزش صحیح دارد.
گذشته از اینها ما حتی نتوانسته‌ایم با گذشت سال‌ها، هنرهای سنتی را به شکل مستقل و کامل وارد چرخه آموزشي دانشگاه‌ها کنیم.
بله، ما دانشکده هنرهای سنتی نداریم. در حالی که جوانان نسبت به فراگیری این حیطه علاقه‌مندی و گرایش دارند. در واقع ما می‌توانیم زمینه‌های خوبی را در این حیطه فراهم سازیم. متاسفم که بگویم ما زمانی در زمینه تزئینات داخلی ، سرامیک، کاشی، بافت و ... در صدر تمام کشورها بودیم و امروز...
حتی همین کاشی‌کاری ما که اشاره می‌کنید امروز درجه بیست و چندم رادر بازارهای جهانی پیدا کرده است.
می‌دانید دلیلش چیست؟ به خاطر اینکه ما به خودمان زحمت نمی‌دهیم تا روی کاشی‌کاری تحقیق کنیم و مطالعه داشته باشیم. راجع به دیگر شاخه‌های هنر سنتی هم به همین شکل عمل می‌کنیم، یا معماری امروز که نسبت به آن سطحی‌نگری کرده‌ایم.
حالا که صحبت به هنرهای سنتی کشیده شد بهتر است درباره نقاشی خیالی‌سازی نیز بگوییم. بویژه اینکه پدر شما زنده‌یاد حسن اسماعیل زاده(چلیپا) جزو بنیان‌گذاران این هنر بوده‌اند.
آنچه مسلم است برای شناخت نقاشی ایرانی، خاصه نقاشی قهوه‌خانه‌ای نخست باید تعریف مشخصی از محدوده و پیدایش زمانی و مکانی آن به دست آورد. نقاشی قهوه‌خانه‌ای در مدت سه قرن همانگونه که از نام آن پیداست زینت بخش دیوارهای قهوه‌خانه‌ها، پاتوق‌ها و حسینیه‌ها بوده است. نقاشی قهوه‌خانه‌ای ممکن است بهترین نام برای این نوع نقاشی نباشد، چرا که با انتخاب یک نام برای یک مکتب هنری نمی‌توان تمام مشخصات آن را بیان کرد. با این حال نقاشی قهوه‌خانه‌ای هرگز جدا از تاریخ نقاشی ایران نبوده است و موضوعات آن عمدتا به داستان‌های شاهنامه و وقایع تاریخ اسلام منحصر می‌شود. پدرم که شما در این سوال به هنر او اشاره کردید در زمان حیات، خود از رنجی که در پای این نقاشی می‌برده اینطور حکایت می‌کند که من در سال 1308 از زنجان به تهران آمدم. پیش محمد مدبر در سه راه گلوبندک که دکانی به نام «آ سید رسول» بود و برای شاگردی پیش ایشان ماندم.
هر روز سنگی به اندازه 40×40 که وسط آن گود بود با یک تکه سنگ کوچک، رنگ‌ها را می‌ساییدم. رنگ‌هایی از قبیل زرد و بعد پشت الک رد می‌کردم یا گچ بری‌ها را رنگ‌آمیزی می‌کردم.
روزهایی که این کارها نبود، می‌رفتیم در قهوه‌خانه‌ها تابلو می‌کشیدیم. حسین قوللر آغاسی و عباس بلوکی‌فر هم بودند، اما من صورت‌ها را بهتر می‌کشیدم. بعد رفتیم کاخ گلستان زمان رضاشاه روی گچ‌بری‌ها و درها نقاشی‌هایی را کشیدم به همراه استادانم محمد مدبر و حسین قوللر آغاسی. با این نیمچه بیوگرافی مجملی که از سیر هنر پدرم نقل کردم باید بگویم متاسفانه تعداد زیادی از تابلوهای نفیس به جا مانده از او را در آتلیه شخصی خود نگهداری می‌کنم و افسوس می‌خورم که چرا ارگان‌های دولتی مربوط اصلا در اندیشه محلی برای نگهداری این آثار نیستند، آثاری که می‌تواند به مثابه چراغ و الگوی مناسب برای نسل‌های بعد به شمار رود. هنرآمیخته به ریا به تدریج رنگ می‌بازد
اجازه بدهید سوال اول را با پرسش درباره هنر شما مطرح کنم. منتقدان هنرهای تجسمی اعتقاد دارند شما هنرمندی جدی در تبیین حقیقت هستید و با قلم عشق و هنر، نمایش بلند تجلی روح ملت را در دهه توفانی انقلاب انجام داده‌اید. بویژه آثار متعهدی که در دهه پیروزی انقلاب به تصویر کشیدید و خشم، فداکاری و مهربانی را در هنر تصویری‌تان ترسیم کردید. نظر خودتان در این باره چیست؟
یک نکته مهم این است که حقیقت چیست؟این مفهوم از منظر هر کس متفاوت است. ما همواره یک حقیقت کلی داریم که محور آن درباره شناخت عالم است. وقتی شما به بحث ترسیم حقیقت در آثار من اشاره می‌کنید باید بگویم این ویژگی به مسائل اجتماعی که در برهه‌ای خاص یعنی زمانی که در حوزه هنری بودم برمی‌گردد. البته در حال حاضر سه سال است که از حوزه هنری خارج شده‌ام و ناخواسته هم بود.
دلیل استعفای شما از دفتر هنرهای تجسمی حوزه هنری چه بود؟
سلسله شرایط نامناسبی برای رشد و بسترسازی هنر انقلاب در حوزه به وجود آمد که دیگر تمایلی به ماندن نداشتم. در واقع اگر در حوزه می‌ماندم مبدل به یک کارمند می‌شدم و این را در شأن هنری خودم نمی‌دیدم. به بیان ساده‌تر فکر کردم تن دادن به چنین شرایطی منجر به زایل شدن هنر انقلاب می‌شود. طی سال‌های اخیر، حوزه هنری نسبت به هنر و هنرمند برخوردهای ناشایستی می‌کرد که نمی‌شد آن را نادیده گرفت. من هم عادت به درست کردن جار و جنجال نداشتم، روی این اصل سکوت کردم و از حوزه هنری بیرون آمدم. طی این سال‌ها آنچه برای من اهمیت داشت این بود که آدم‌ها با یکدیگر صداقت داشته باشند. بویژه در عرصه هنر خود من به شخصه سعی کردم این مولفه را حفظ کنم و با آرمان‌های معنوی‌ام پیوند بزنم. در واقع وقتی آرمان‌های معنوی در عالم هنر مطرح می‌شود، هنرمند موظف است به آنها تعهد داشته باشد. بنابراین هنر آمیخته به ریا و دروغ به تدریج رنگ می بازد و از حقیقت دور می‌شود.
با توجه به اینکه شما از جمله هنرمندان فعال در دهه 60 بوده‌اید درباره هنر اوایل انقلاب بگویید.
می‌توانم بگویم هنرهای تجسمی به طور رسمی از سال‌های 56 شکل گرفت. گروهی که ما تشکیل داده بودیم تماما در ارتباط با موضوعات انقلاب کار می‌کرد. این گروه را افرادی تشکیل می‌دادند که فارغ‌التحصیل هنرستان‌ها بودند یا فعال انجمن اسلامی در دانشگاه بودند و تمایل به انجام فعالیت هنری داشتند. این هنرمندان با یکدیگر تلفیق شدند و نمایشگاهی را برای اولین بار در حسینیه‌ارشاد به وجود آوردند و بعدها در حوزه هنری بخش مستقلی در عرصه هنرهای تجسمی را ایجاد کردند. بعد هم که حوزه هنری تثبیت شد و ادامه یافت، از آن تعداد، برخی ماندند و برخی رفتند. در واقع وقتی تشکیلات، شکل ارگانیزم به خود می‌گیرد، بخت مدیریت حائز اهمیت می‌شود. متاسفانه رفته رفته بخش اداری حوزه هنری به بخش فرهنگی‌اش چربید یعنی آدم‌های اداری، ارزش و اهمیت بیشتری یافتند.
به نظر شما بهترین دوران فعالیت هنرمندان تجسمی چه سال‌هایی بود؟
در فاصله سال‌های 1359 تا حدود سال‌های 1370 خیلی خوب بود. در واقع دوران مطلوبی به شمار می‌رفت. البته یک مساله هم در این میان وجود داشت و آن اینکه ما نیاز داشتیم بعد از شکل‌گیری و تکامل در حوزه هنری، خارج از این محیط رشد کنیم و وارد کیفیت تازه شویم، حالا چه در عرصه سینما، تئاتر، تجسمی و... این را هم اضافه کنم که حوزه هنری از آن سال‌هایی که به آن اشاره کردم به بعد در زمینه ارتقا و گسترش هنر انقلاب واقعا عمل مثبتی انجام نداد و اگر هم کاری در این زمینه انجام گرفت نشأت گرفته از فعالیت شخصی هنرمندان است.
شما به عنوان یک هنرمند انتظار داشتید کمک‌های حوزه هنری از چه منظر باشد؟
ببینید حوزه هنری در بخش هنرهای تجسمی به عنوان یک تشکیلات ساده و سرسری عمل کرد و فقط به تاسیس شعب مختلف در شهرستان‌ها پرداخت و افزایش تعداد، کارمندگرایی و اجرایی، ولی از بعد آموزش عمومی و ایجاد زمینه‌های هنری در شهرستان‌ها عملا کاری نکرد. به عنوان مثال اگر در مرکز حوزه هنری فلان استان چهار هنرمند خوب کار می‌کنند به خاطر آموزش در دانشگاه است نه حوزه هنری.
مهم‌ترین مولفه‌ای که شما سعی می‌کردید اوایل انقلاب به هنر وارد کنید؟
آن زمان محتوا برای هنرمندانی که در حوزه هنری کار می‌کردند خیلی مهم بود. شاید به این دلیل که هنر پیش از انقلاب فرمالیزم بود و ساختاری.
یعنی یک جور تعبیر هنر برای هنر؟
بله، البته آنچه ما در آن سال‌ها پیگیری کردیم، ایجاد یک محتوای انسانی با نقطه نظرات تعریف شده از معارف و عرفان اسلامی بود و همین دلیلی بود بر اینکه یک تعریف شاید بگوییم پست مدرنیستی از هنر انقلاب می‌شود ارائه داد. در واقع گروهی که ما اوایل پیروزی انقلاب تشکیل دادیم، نگاه‌های فرمالیستی و یک‌طرفه و سیاست زده و بسته را در هنر با شکست مواجه کرد و هنر بعد از انقلاب با توجه به هویت و محتوا در عرصه تعریف جدید از انسان معاصر و چالش‌های او تعریف پست مدرنیسم را می‌توانست دربرداشته باشد.
اگر ممکن است درباره جایزه و لوح تقدیر «حماسه هنر» که از جشنواره بین‌المللی هنرمندان دفاع مقدس حوزه هنری دریافت کردید، بگویید.
این جایزه مربوط به سال‌های 69 یا 70 بود. این جشنواره موجب شد هنرهای تجسمی، جریان‌سازی وسیع‌تری در بستر انقلاب به خود گیرد و اگر امروز می‌بینیم که هنرمندان در شاخه‌های مختلفی چون سینما، موسیقی و تجسمی به مسائلی چون غزه واکنش نشان می‌دهند به دلیل هدفمند بودن هنر اوایل پیروزی انقلاب است.
به نظر شما تقسیم‌بندی هنر به بخش‌هایی چون انقلاب، دفاع مقدس و... صحیح است؟
هنری که برای ارزش‌های دینی خلق شود مسلما هنر دینی است. پس احتیاجی به تبلیغات و به قول شما نامگذاری ندارد. هنر یک زبان است و این محتوای هنر است که تعیین‌کننده نام آن است.
آقای چلیپا! در سال‌های اخیر ما با موج گرایش به هنر انتزاعی خاصه در نقاشی در چرخه آموزشی دانشگاه‌ها مواجه بوده‌ایم. بویژه اینکه گرایش جوانان بیشتر به این سبک بوده است. با توجه به اینکه شما سال‌هاست به تدریس نقاشی در دانشگاه هنر مشغولید، ریشه‌های این گرایش را در چه می‌بینید؟
دلیلش این است که اغلب دانشجویان از فعالیت روی سبک فیگوراتیو ناتوان هستند. از اینها گذشته، انتزاعی کار کردن، معنای عام قضیه است. یعنی اینکه به هر حال کسب سهل‌الوصولی است. هرچند باید اضافه کنم سبک انتزاعی واقعی سبکی پیچیده و مشکل است. حتی به مراتب از فیگوراتیو مشکل‌تر. نکته بعدی یکی از تبعات پست مدرن در هنر است که این وادی را به نوعی لوث‌کرده و حتی آثار بزرگ و ارزشمند و متنوع را نیز در سایه خود قرار داده است، صرفنظر از این مسائل باید گفت متاسفانه جامعه ما شعارزده است. در عرصه فرهنگ و هنر به‌طور کلی یک واکنش طبیعی وجود دارد و آن اینکه خیال پرواز می‌کند.
فکر می‌کنید اصولا دستاوردی که باید از بطن برگزاری جشنواره هنرهای تجسمی حاصل شده است؟
مساله اصلی این است که یک جامعه موفق نباید دقیقه 90 تصمیم‌گیری کند. شاید به این خاطر که باید مسائل بنیادی را سرلوحه کار خود قرار دهد. از اینها گذشته، دست‌اندرکاران دولتی باید این مسائل بنیادی را به صورت زیربنایی و در درازمدت نهادینه کنند. به نظرم اگر قرار است در جشنواره فیلم فجر از فیلم‌های سینمایی تجلیل شود باید درباره نقاشی‌های دیواری که در این سال‌ها، هویت یافته است نیز صحبت به میان آورده شود. ما عادت داریم یک شبه برای برگزاری جشنواره هنرهای تجسمی تصمیم‌گیری کنیم و وقتی جشنواره هنرهای تجسمی برگزار می‌شود، شاهد اشل کوچک و فشرده آن هستیم.
خود شما به‌عنوان یک هنرمند، تعریفی که از هنر جدید ارائه می‌دهید، چیست؟
این را می‌دانم که هر هنری نسبت به ما قبل خودش فضای تازه‌ای را تجربه مي كند و اين هنر جدید نام دارد. این هنر هم در شرایط خاص به وجود می‌آید. در عین حال هر شرایط تازه اجتماعی ویژگی‌های منحصر به خودش را دارد، مثل هنر دوره قاجاریه یا صفویه یا حتی هنر انقلاب، در حال حاضر آنچه مطرح است گرایش هنر به مفهوم‌گرایی است و ورود به حیات زنده انسان، چالش‌ها و درگیری‌ها و گره‌های اجتماعی و موانع موضوعات مورد نظر هنرمند است.
جایی گفته بودید هنر جدید در شرق سابقه دیرین دارد. در این باره هم توضیح دهید.
من اعتقاد دارم ساختار هنر مفهومی رابطه انسان با فضاست، فضایی که می‌تواند در بستر هنر شرقی هم شکل بگیرد. فراموش نکنیم سوگواری محرم و عاشورا خود یک هنر مفهومی به شمار می‌رود. همانطور که گفتم هر هنری در شرایط خاص خود شکل می‌گیرد و با تغییر شرایط از بین می‌رود و فقط اصول آن باقی می‌ماند.
مساله‌ای که در هنرهای تجسمی ما اتفاق افتاده این است که ما نتوانستیم پل ارتباطی مطلوبی میان هنر سنتی و مدرن ایجاد کنیم. در حالی که کشورهای دیگر که حتی نیمی از پیشینه و قدمت هنری ما را هم نداشتند در این امر موفق شدند. مثل چین و ژاپن.
متعاقب سوال شما باید بگویم هنر ژاپن که به آن اشاره کردید توانست میان تکنولوژی روز و فرهنگ گذشته توازن ایجاد کند. نکته جالب این است که ما این ویژگی را در معماری و حتی ساخت تلویزیون‌های ژاپن مشاهده می‌کنیم. نوعی سادگی و پیچیدگی و سکون درتمام این اشکال است، اما درباره خودمان باید بگويم اینکه ما نیز باید با تکیه و پایبندی به هنرهای سنتی به هنرهای مدرن روی بیاوریم احتیاج به آموزش صحیح دارد.
گذشته از اینها ما حتی نتوانسته‌ایم با گذشت سال‌ها، هنرهای سنتی را به شکل مستقل و کامل وارد چرخه آموزشي دانشگاه‌ها کنیم.
بله، ما دانشکده هنرهای سنتی نداریم. در حالی که جوانان نسبت به فراگیری این حیطه علاقه‌مندی و گرایش دارند. در واقع ما می‌توانیم زمینه‌های خوبی را در این حیطه فراهم سازیم. متاسفم که بگویم ما زمانی در زمینه تزئینات داخلی ، سرامیک، کاشی، بافت و ... در صدر تمام کشورها بودیم و امروز...
حتی همین کاشی‌کاری ما که اشاره می‌کنید امروز درجه بیست و چندم رادر بازارهای جهانی پیدا کرده است.
می‌دانید دلیلش چیست؟ به خاطر اینکه ما به خودمان زحمت نمی‌دهیم تا روی کاشی‌کاری تحقیق کنیم و مطالعه داشته باشیم. راجع به دیگر شاخه‌های هنر سنتی هم به همین شکل عمل می‌کنیم، یا معماری امروز که نسبت به آن سطحی‌نگری کرده‌ایم.
حالا که صحبت به هنرهای سنتی کشیده شد بهتر است درباره نقاشی خیالی‌سازی نیز بگوییم. بویژه اینکه پدر شما زنده‌یاد حسن اسماعیل زاده(چلیپا) جزو بنیان‌گذاران این هنر بوده‌اند.
آنچه مسلم است برای شناخت نقاشی ایرانی، خاصه نقاشی قهوه‌خانه‌ای نخست باید تعریف مشخصی از محدوده و پیدایش زمانی و مکانی آن به دست آورد. نقاشی قهوه‌خانه‌ای در مدت سه قرن همانگونه که از نام آن پیداست زینت بخش دیوارهای قهوه‌خانه‌ها، پاتوق‌ها و حسینیه‌ها بوده است. نقاشی قهوه‌خانه‌ای ممکن است بهترین نام برای این نوع نقاشی نباشد، چرا که با انتخاب یک نام برای یک مکتب هنری نمی‌توان تمام مشخصات آن را بیان کرد. با این حال نقاشی قهوه‌خانه‌ای هرگز جدا از تاریخ نقاشی ایران نبوده است و موضوعات آن عمدتا به داستان‌های شاهنامه و وقایع تاریخ اسلام منحصر می‌شود. پدرم که شما در این سوال به هنر او اشاره کردید در زمان حیات، خود از رنجی که در پای این نقاشی می‌برده اینطور حکایت می‌کند که من در سال 1308 از زنجان به تهران آمدم. پیش محمد مدبر در سه راه گلوبندک که دکانی به نام «آ سید رسول» بود و برای شاگردی پیش ایشان ماندم.
هر روز سنگی به اندازه 40×40 که وسط آن گود بود با یک تکه سنگ کوچک، رنگ‌ها را می‌ساییدم. رنگ‌هایی از قبیل زرد و بعد پشت الک رد می‌کردم یا گچ بری‌ها را رنگ‌آمیزی می‌کردم.
روزهایی که این کارها نبود، می‌رفتیم در قهوه‌خانه‌ها تابلو می‌کشیدیم. حسین قوللر آغاسی و عباس بلوکی‌فر هم بودند، اما من صورت‌ها را بهتر می‌کشیدم. بعد رفتیم کاخ گلستان زمان رضاشاه روی گچ‌بری‌ها و درها نقاشی‌هایی را کشیدم به همراه استادانم محمد مدبر و حسین قوللر آغاسی. با این نیمچه بیوگرافی مجملی که از سیر هنر پدرم نقل کردم باید بگویم متاسفانه تعداد زیادی از تابلوهای نفیس به جا مانده از او را در آتلیه شخصی خود نگهداری می‌کنم و افسوس می‌خورم که چرا ارگان‌های دولتی مربوط اصلا در اندیشه محلی برای نگهداری این آثار نیستند، آثاری که می‌تواند به مثابه چراغ و الگوی مناسب برای نسل‌های بعد به شمار رود. ارسال نظر
پربیننده