دری: ریتم سریال را با بیننده تلویزیون متناسب کردم دری: یک فردی به من گفت چرا «کلاه‌پهلوی» مثل «لاست» نیست. گفتم هر زمان خواستم کمدی «کلاه‌پهلوی» را بسازم آنگونه خواهم ساخت. برخی مخاطبین به دایره افراط افتادند زیرا قصد دارند بگویند ما همراه با آمریکا سریال «لاست» نگاه می‌کنیم در حالی که زمانی می‌توانیم به درام‌های خوب در این مملکت برسیم و پیشرفت کنیم که اختلاف سطح میان خرده‌فرهنگ‌ها و مردم پایتخت را از لحاظ تماشای کار نمایشی و دراماتیک كاهش دهيم. در غیراین صورت باید یکسری فیلم بسازیم برای اهالی پایتخت و شهرهای بزرگ که تمکن مالی دارند و بعد برای افراد دیگر نوع دیگری فیلم بسازیم. تلویزیون می‌توانست این عمل را انجام بدهد. من در رسانه ملی کار کردم. ممکن است خودم کارهایی انجام داده باشم که همیشه به خاطر تلویزیون انجام دادم. این به مفهوم رعایت ممیزی در تلویزیون نیست، به خاطر مخاطب تلویزیون انجام دادم. ریتم سریال را باید متناسب با بیننده رسانه ملی هماهنگ کنم. قرار است بیننده سریال در دورافتاده‌ترین منطقه کشورم با آن همراه شود بنابراین ایده‌آل نگاه کردن در سریال درست نیست. گرچه ما در کلاه‌پهلوی سعی کردیم دقت نظر در فاصله طبقاتی بیننده هم داشته باشیم، بیننده‌ای که آشنایی با فیلم دیدن دارد هم مورد توجه ماست که بحث کاملا تخصصی دارد که باید وارد آن حوزه شویم.
دری:کلاه‌پهلوی یک رمان است/ موقعیت درام تک‌شخصیتی نیست
دری: اما در پاسخ به آقای فرهنگ؛ برای اینکه از مقوله شناخته شده برای مخاطب (انتقام) خارج شویم، باید کارهایی را انجام می‌دادم. 36 موقعیت دراماتیک وجود دارد که به قول آقای ابراهیمیان در عصر پسامدرن آن را دو برابر کنیم به 72 موقعیت می‌رسیم. از این 72موقعیت دراماتیک مخاطب ما یک موقعیت انتقام اتللویی را می‌شناسد. سریال «کلاه‌پهلوی» یک رمان است. یک فرد وارد یک شهرستانی می‌شود با 700 خانوار و یک جمعیت 3 هزار نفری که همه همدیگر را می‌شناسند، او وارد این محل می‌شود و قصد دارد تغییر و تحول به وجود بیاورد. اینجا درام ما موقعیت شناخته شده تک‌شخصیتی نیست اگر می‌خواست باشد حتی ممکن بود شخصیت صمصام هم زیادی باشد. ما فرخ را وارد شهر می‌کردیم و تدین را هم داشتیم و با هم مقابله می‌کردند. اما لایه‌های بدنه جامعه در داستان چه نقشی داشتند؟ بیکاره بودند؟ در این صورت می‌شد داستان «زاپاتا» و الگوی آن فیلم، بنابراین ما از آن دوران گذشتیم و نباید به آن بازگردیم.
در حال حاضر رمان ساراماگو که جایزه نوبل دریافت کرده را در نظر بگیریم. شخصیت به تعداد زیاد وارد داستان می‌شود. شخصیت‌ها همه داستانک هستند، برای هر کدام از اینها 4 صفحه می‌نویسد و عبور می‌کند. رمان مطول است، وقتی می‌نویسد به یادش می‌افتد شخصیت‌ها را با داستان اصلی گره بزند. به نظر شخصی بنده اگر استراکچر آقای ساراماگو درست بود این رمان را در 300 صفحه پیش می‌برد.
سریال «کلاه‌پهلوی» تک‌شخصیت نیست، همه شخصیت‌ها بیش از یک نفر هستند. صمصام دو نفر حمایت‌کننده دارد، ماشاءالله‌خان و داوودخان، میرزارضا دو حمایت‌کننده دارد و همه به گونه‌ای طراحی شده که در پیشبرد داستان موثر هستند.
فرهنگ: چند مشکل برای «کلاه‌پهلوی» به وجود آمد که یکی از آنها زمان پخش آن بود. اگر این سریال 10 سال پیش پخش می‌شد به لحاظ بازتاب و برخورد متفاوت بود.
دري: وقتی سریالی 54 هفته (نه هر شب) پخش می‌شود چه کسی می‌داند قسمت 12 یا 17 چه گذشته است و چگونه اینها را به هم متصل می‌کند و بعد از یک هفته زندگی پرتنش که همه درگیر آن هستند چه کسی پیگیری دقیق می‌کند. از سوی دیگر مشکل عمده در پیگیری سریال‌ها پرورش سلیقه عمومی است که متاسفانه در یکی، دو سال اخیر سریال‌های بنجل ترکیه‌ای که هر شب از شبكه‌هاي ماهواره‌اي پخش می‌شود و کسی نمی‌تواند منکر شود که مردم آن را دنبال می‌کنند، سطح سلیقه مردم را نازل کرده است. من کارها را برای یک روز رصد کردم و شاهد بودم سلیقه در این سریال‌ها، زیر خط فقر است. از موضوعات بسیار پیش‌پاافتاده از جمله انتقام استفاده می‌کنند و از خط قرمزهایی که در اخلاق، فرهنگ، دین و... جايی ندارد نه‌تنها عبور می‌کنند بلکه آنها را تایید می‌کنند. خیانت و... مادر که سمبل بهشت است مورد هجوم قرار گرفته و تمام مادران خیانتکار، بدجنس، در بیراهه و کج‌رفتار به تصویر کشیده شدند. این سلیقه‌های نازل با بیننده چه می‌کند؟ این سریال‌ها هر شب پخش می‌شود. بیننده به دنبال همان روش می‌رود که قبلا آقای دری اشاره کرد. نتیجه زود، فوری، دم‌دستی و سهل‌الوصول و... این جریان فرهنگی در سطح نازل در خانه‌ها روی می‌دهد که اشکال دارد. در این زمان نمی‌شود سریال «کلاه‌پهلوی» را با آن سلیقه زود به نتیجه رسیدن دید و دریافت کرد. اشکال اساسی تلویزیون ما است که به جای افزایش تولید، شبکه‌هایش را افزایش می‌دهد. نزدیک به 30 شبکه داریم که همه هم مثل یکدیگر هستند. به جای افزایش تولید تنها به فکر افزایش تعداد شبکه هستند. در كنار سریال «کلاه‌پهلوی» بايد مسير اندیشه، شور و شعور آن ادامه پیدا کند تا این سریال‌ها از سریال‌های نازل تفکیک داده شود و یک سلیقه و دانش برتر جایگزین شود. اگر منحصر به فرد نباشد حتما از اذهان پاک می‌شود.
اگر این سریال هر شب پخش می‌شد می‌توانست تاثیر بهتری داشته باشد.
دری: کلاه‌پهلوی تاریخ مصرف ندارد
دری: درست است 10 سال پیش صف‌آرایی نیروهای درون حاکمیت مثل امروز نبود. یکی از مشکلاتی که در حال حاضر با آن روبه‌رو هستیم صف‌آرایی نیروهای درون حاکمیت است. اگر «کلاه‌پهلوی» 15 سال گذشته پخش می‌شد در آن زمان تمام نیروهای اسلامی جامعه که با نظام همراه و همصدا هستند ممکن بود پای کار بایستند. در حال حاضر کشمکش‌های سیاسی موجود در 12 یا 13 سال گذشته به جایی رسیده که ممکن است بخشی از طیف الیت (نخبه) درون حاکمیت با این کار مخالف باشند زیرا از جاهایی به آنها برمی‌خورد، این موارد هم وجود دارد که اصلا مهم نیست زیرا «کلاه‌پهلوی» تاریخ مصرف ندارد.
دری: 70 درصد حرف‌های خود را در کلاه‌پهلوی گفتم
دری:یک متن مخالف با سریال نوشته شده و در متن آمده است آقای دری توانسته است از صدا و سیمای جمهوری اسلامی دیدگاه‌های خودش را بگوید. به جای اینکه بگوید ما خوشحالیم در این مملکت رسانه ملی به جایگاهی می‌رسد که یک فیلمساز می‌تواند با همه خط قرمزها و ممیزی‌هایی که تصور می‌کنیم داریم (که در مواردی هم داریم و اشکالی هم می‌تواند نداشته باشد) اعلام کند من 70 درصد حرف‌های خودم را گفتم که این میزان درصد کمی نیست. ایشان ناراحت است و می‌گوید چرا آقای دری توانسته این کار را انجام دهد! من اینجا فرصت را مغتنم می‌دانم و از شرایطی که ایجاد شد تا بتوانم دیدگاهم را نسبت به آنچه در «کلاه‌پهلوی» مشاهده شد اعم از اسلوب متن و شیوه‌ای که متن اتخاذ کرده است (که ممکن است حتی آن طیف از همکارانم که دارای نظر هستند با بخش‌هایی از آن مخالف یا موافق باشند) بیان کنم، تشکر می‌کنم. شیوه نگارش متن و ساخت بازمی‌گردد به مولفه فیلمساز و شرایط.
فرهنگ: انتقاد آسان‌ترین کار است/ من خودم یکی از منتقدان سریال در زمان ساخت بودم
فرهنگ: بد نیست ما نسبت به فرهنگ جاری خودمان نقد داشته باشیم، همیشه نباید از این الفاظ «سربلندترین»، «باعزت‌ترین» و «عاطفی‌ترین» به مردم اطلاق کنیم اینها همه شعار است. این فکر ناسیونالیستی و نژادپرستانه از کجا می‌آید؟ چرا این ترین‌ها به ما نسبت داده شود؟
هر وقت کسی کاری انجام می‌دهد شروع می‌کنیم به ایرادگیری و... که در سطح کلان کشور (سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، هنری و...) دیده می‌شود. می‌توان هیچ کاری انجام نداد و مبرا از هر انتقادی بود و جنت مکان بود. به‌شخصه بیشترین انتقادات را در سریال و در خلال کار می‌کردم. به طور مثال مي‌گفتم خیلی شعاری است و اینقدر مستقیم‌گويي باعث مي‌شود جواب معکوس بگيريم دوستان دیگر می‌گفتند چرا وجه تجمل‌گرایی داستان زیاد است. «اسب لاغر میان روزی به کار آید به میدان، نه گاو پرواری». باید کار کرد تا متوجه شوید نقاط ضعف و قوت در کجاست و باید جامعه رو به رشد برود. کاری انجام ندادن و ایراد گرفتن آسان‌ترین کار است.
شریفی‌نیا: عده‌ای درباره وقوع انقلاب در جامعه ایران
مساله دارند
آقای شریفی‌نیا! با پخش اولین قسمت سریال و مصاحبه آقای دری با «وطن‌امروز» به نظر می‌رسد تنش‌ها آغاز شد. منشأ این تنش‌ها کجا بود در شرایطی که سریال هنوز به درستی جلو نرفته بود و قسمت‌های اولیه را سپری می‌کرد. نظر شما در این باره چیست؟
شریفی‌نیا: موضوع «کلاه‌پهلوی» موضوع ملتهبی بود و می‌طلبید که این موقعیت برای این سریال به وجود بیاید برای اینکه در مورد مساله‌ای صحبت می‌کند که هنوز روی آن حرف وجود دارد زیرا عده‌ای درباره وقوع انقلاب در جامعه ایران مساله و حرف دارند. درباره مساله رضا شاه و خاندان پهلوی هنوز در خارج از کشور بحث مي‌شود. هنوز با افرادی که در این مملکت انقلاب کردند، کار کردند و فعالیت می‌کنند سر جنگ دارند. مورد دوم موضوع «حجاب» است، این دو موضوع بسیار ملتهب است و خود به خود یکسری دشمن وجود دارد و دشمن‌ها از زمانی که مطلع شدند کاری قرار است انجام شود تمام ساز و کار خود را جمع کردند تا در زمان مناسب (زمان پخش) به سریال حمله کنند. آنها در طول این مدت آرام ننشستند. من وارد این مساله که چه نظراتی درست یا غلط است نمی‌شوم اما هر دو مساله وقوع انقلاب و سرنگونی پهلوی و مساله حجاب 2 موضوعی است که درباره آنها بحث زیادی وجود دارد. وقتی سریال آماده پخش هم نشده بود این حملات شروع شد. در آن زمان صحبت می‌شد چرا اینقدر کار طولانی شده؟ در حالی که اصلا از کار اطلاعی نداشتند اما اظهارنظر می‌کردند!
شریفی‌نیا: موضوع «کلاه‌پهلوی» ملتهب بود/ حساسیت‌های روی متن باعث 6 ماه تعطیلی کار می‌شد
شریفی‌نیا: سریال در حدود 60 قسمت بود که با جرح و تعدیل‌ها به 54 قسمت رسید. این به مفهوم ممیزی نیست. به این مفهوم است که ما صحنه‌هایی گرفتیم که بخش‌هایی لازم بود استفاده کردیم و بخش‌هایی لازم نبود و از کار درآوردیم. از سوی دیگر وقایع سریال 70 سال پیش رخ داده است و همین کار را سخت می‌کند، فراهم آوردن وسایل صحنه کار دشواری است زیرا ظروفی که افراد در این مجموعه استفاده می‌کنند باید درباره آن فکر شود. لباس، امکانات، پیدا کردن لوکیشن مناسب و... . درباره متن سریال هم سختی‌هایی وجود داشت. به دلیل التهاب‌ها تلویزیون هم حساسیت خاص خود را داشت و برخی اوقات 6 ماه کار تعطیل و متوقف می‌شد. یک سریال که در عین حال هم در تهران کار داشت هم در شهرستان و هم خارج از کشور. کار کردن در خارج از کشور، شهری مثل پاریس کار سختی است. بردن افراد پشت و جلوی دوربین به خارج از کشور، کار کردن با هنرپیشه خارجی و عوامل خارجی، همه اینها نشان می‌داد کار گسترده‌ای در حال شکل‌گیری است و زمان طولانی را می‌طلبد. اکثر بازیگران این مملکت که دارای وجهه هستند و هریک برای یک فیلم سینمایی کفایت می‌کنند در این سریال دور هم جمع شدند. آماده کردن و هماهنگ شدن آنها کار بسیار سختی بود که الحمدلله صورت گرفت. تصورم درباره هجمه‌ای که به سریال شد همین علت‌هاست که در بالا بیان کردم اما به عقیده من در بخش ابتدایی خطا داشتیم. طرح کردن یکسری مسائل بود که ابتدای سریال جای آن نبود. می‌توانستیم کمی دیرتر به طرح این مسائل برسیم ولی سازمان صدا و سيما با توجه به اتفاقاتی که در این سریال می‌خواهد رخ دهد یکسری نظر داشت زیرا قبل از اینکه شروع به انتقاد از سريال شود یکسری مسائل بايد گفته شود و جامعه را آماده کنند بعد آن مسائل مطرح شود. مثلا اگر زن بی‌حجاب با لباس خاص وارد قصه کنید باید قبلش زمینه‌سازی کنید. زیاد دستمان باز نبود تا آنگونه که لازمه یک سریال است، از ابتدا بیننده بنشیند و جذب آن شود و تا پایان همراه باشد. برخی مسائل را باید در یک قسمت طرح کنید و جوابش هم در همان قسمت باید داده شود زیرا ممکن است بیننده قسمت دوم را نبیند. این غلط است اما در تلویزیون این اتفاق می‌افتد و ما باید جواب برخی مسائل که طرح می‌شود را بدهیم به طور مثال بی‌حجاب‌ها آمدند داخل شهر بعد می‌گویند مذهبی‌ها کجا هستند اما این اجازه را نمی‌دهند که این اتفاق بیفتد یا می‌گویند همه‌اش دارید ظلم نشان می‌دهید. خب باید تماشاچی آماده واکنش در مقابل ظلم باشد. دست کارگردان و نویسنده را مي‌بندند و مي‌گويند چه‌جوری شروع کنید. همين باعث مي‌شود بحث شعاری بودن پیش بيايد و ممکن است عده‌ای موضع بگیرند اما برای یک عده اينگونه نبود.
شریفی‌نیا:کلاه‌پهلوی با التهاب شروع شد که خوب است
شریفی‌نیا: به نظرم کسانی که خیز برداشته بودند بخش اعظم جامعه نیستند. بخشی هستند که به فضای مجازی دسترسی دارند و به برخی مطبوعات دسترسی دارند و فرصت و جایگاه دارند که شلوغ کنند. عده زیادی از کار خوششان آمده است. بیشتر افرادی که مخالف هستند نظراتشان منعکس می‌شود اما افرادی که علاقه‌مند به کار بودند نظراتشان منعکس نشده است. کلاه‌پهلوی با این التهاب شروع شد و به عقیده من خوب هم هست یک موضوع بسیار ملتهبی با هجمه‌ای که صورت گرفته شروع شود.
آقای دری میان دیالوگ‌ها و نریشن‌هایی که در کلاه پهلوی رد و بدل می‌شود و مصاحبه جک استراو با بی‌بی‌سی فارسی شباهت‌های فراوانی وجود دارد نظر خود شما درباره این مساله چیست؟
بنده راجع به این مساله بعدا به صورت مفصل توضیح می‌دهم اما کافی‌است صحبت‌های جک استراو را یک بار مرور کنید، دیالوگ‌هایی که در کلاه پهلوی استفاده شده است. یقین بدانید این سریال رصد شده است که جک استراو هم کلاه‌پهلوی را تماشا می‌کرد و مطمئن باشید آنقدر که حوزه فرهنگی مارا رصد می‌کنند، ما این کار را نمی‌کنیم. دقیقا پس از اتمام کلاه پهلوی جک استراو با بی‌بی‌سی فارسی گفت‌وگویی داشت و دقیقا سخنان وی در باب ظلمی که انگلیسی‌ها در حق مردم ایران روا داشته‌اند را بیان کرد.
ادامه دارد