گروه سیاسی: «ژنو 6» روز گذشته آغاز شد. نمایندگان دولت ایران و نمایندگان دولت‌های 1+5 با حضور در هتل کنتیننتال بار دیگر مذاکرات خود را برای رسیدن به یک تفاهم آغاز کردند. قبل از شروع مذاکرات همه چیز از افزایش احتمال توافق حکایت می‌کرد. توافقی که پیش‌نویس آن را آمریکایی‌ها در ژنو 5 در مقابل تیم مذاکره‌کننده دولت ایران قرار دادند. جان کری، وزیر خارجه آمریکا نیز روز دوشنبه اعلام کرد انتظار چندانی از مذاکرات ژنو ندارد به جز اینکه ایران این پیش‌نویس را امضا کند. دیروز محمدجواد ظریف برای کاترین اشتون میز ناهار چید تا در مذاکره با مسؤول ارشد سیاسی اتحادیه اروپا درباره موضوع مذاکرات و فرآیند پیگیری آن به توافق برسند. مذاكرات ظريف و اشتون به پايان رسيد. ظريف درباره مذاكرات گفت: گفت‌و‌گو با اشتون خوب بود. پس از اين ديدار مذاكرات نمايندگان ايران با 1+5 در دستور كار قرار گرفت. عباس عراقچي نيز درباره مذاكرات گفت: فعلا درباره روند مذاكره گفت‌و‌گو مي‌كنيم و اگر نتيجه خوب باشد از پنجشنبه (امروز) درباره متن مذاكره مي‌كنيم. وي افزود: بايد اعتماد از دست رفته احيا شود. عراقچي همچنين از احتمال مذاكره دوجانبه نمايندگان دولت ايران با نمايندگان 3 كشور اروپايي، آمريكا، چين و روسيه خبر داد. موضوع مذاکره و چالش‌های آن
مهم‌ترین موضوع مطرح شده از سوی رسانه‌های خارجی در این دور از مذاکرات توافق در گام اول است. به گزارش «وطن امروز»، مهم‌ترین موضوع مورد مجادله در مذاکرات مبحث غنی‌سازی 20 درصد ایران بوده است و همین موضوع و مطالبه تیم ایرانی برای مابه‌ازای این اقدام سبب شد مذاکرات به توافق نهایی نرسد. برخلاف آنچه برجسته شده، نه مقوله کاهش ذخایر اورانیوم ایران و نه موضوع رآکتور آب سنگین اراک محل جدل و عامل عدم توافق نبوده‌اند، بلکه موضوع غنی‌سازی و بویژه غنی‌سازی 20 درصد محل چالش اصلی است. در ایران تصمیم‌گیران اصلی، غنی‌سازی 20 درصد را به مثابه برگ برنده ایران تلقی می‌کنند و در مقابل تعلیق آن خواستار امتیازات کلیدی در تراز لغو تحریم‌های نفتی و بانکی یا ارائه ضمانت‌های محکم برای لغو این تحریم‌ها طی یک فرآیند قانونی و توافق شده و نیز پذیرش حق غنی‌سازی 5 درصد در ایران هستند. چالش اصلی در این دور مذاکرات نیز همین خواهد بود و ما شاهد ادامه بحث‌های طرفین درباره همین موضوع خواهیم بود. به عبارتی توافق بر سر این موضوع می‌تواند منجر به یک توافق میان طرفین شود اما نکته مهم در این باره، عدم اعتقاد آمریکایی‌ها به حق غنی‌سازی ایران است. اگرچه در اظهارات مقامات آمریکایی بویژه باراک اوباما و جان کری بارها اذعان شده واشنگتن به حقوق هسته‌ای ایران پایبند است اما آنان معتقدند غنی‌سازی در شمول حقوق هسته‌ای ایران نیست. به اعتقاد آمریکایی‌ها در ماده 4 انپیتی هیچ اشاره‌ای به غنی‌سازی اورانیوم و حق کشورها برای استفاده از آن نشده است. آمریکایی‌ها در مذاکرات بارها تصریح کرده‌اند که این ماده تنها به حوزه‌های پژوهشی اعتبار می‌دهد و نه اقدامات عملی در حوزه شکافت به منظور غنی‌سازی اورانیوم و سپس بهره‌وری از آن. حتی جن ساکی، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا نیز روز سه‌شنبه و به فاصله یک روز تا آغاز دور تازه مذاکرات به این موضوع اشاره کرد و گفت: معاهده منع گسترش تسلیحات اتمی به هیچ کشوری حق غنی‌سازی را نمی‌دهد. این استدلال آمریکایی‌ها به مثابه یک پیام است و آن عدم پذیرش حقوق هسته‌ای ایران با محوریت غنی‌سازی. درحالی که ایران موضوع غنی‌سازی اورانیوم را به عنوان خط قرمز خود انتخاب و بارها به آن تاکید کرده است؛ عدم‌پذیرش موضوع از سوی آمریکایی‌ها می‌تواند یک گره بزرگ در مذاکرات باشد. بنابراین هرگونه توافقی در ژنو مستلزم اخذ تضمین‌های محکم مبنی بر اعلان پذیرش حق غنی‌سازی در ایران است. این کف خواسته‌ها و در واقع خط قرمز ایران در مذاکرات است. شاید اگر این موضوع از سوی آمریکایی‌ها پذیرفته شود؛ آنگاه مقوله لغو تحریم‌های بانکی و نفتی و تضمین لازم برای آن به سادگی قابل توافق باشد.
استدلال نگران‌کننده
ایران معتقد است غنی‌سازی جزو حقوق مسلم و قانونی هسته‌ای است و براساس انپیتی می‌تواند از این حق خود استفاده کند. نزاع طرفین نیز در همین موضوع است. ایران می‌گوید در توافق هسته‌ای با طرف غربی باید پذیرش این حق مسلم تثبیت شود اما اگر 2 روز مانده به مذاکرات، مقام مسؤول ایرانی اظهارنظری کند که حاکی از احتمال توافق بدون پذیرش رسمی حق غنی‌سازی در ایران باشد؛ آنگاه آیا نمی‌توان نسبت به مذاکرات نگران بود؟ محمدجواد ظریف در اظهارنظری عجیب گفته است: ایران نیازی ندارد که حق غنی‌سازی‌اش به‌رسمیت شناخته شود چون این حق را براساس انپیتی دارد و توقع ایران در مذاکرات فقط احترام به این حق غنی‌سازی است! وی ادامه داد: حق غنی‌سازی ایران نیازی به به‌رسمیت شناخته شدن ندارد، زیرا حقی است که براساس انپیتی غیرقابل انفکاک است! برخی تحلیلگران در ایران معتقدند این اظهارات ظریف می‌تواند برای آمریکایی‌ها یک راه فرار باشد. به اعتقاد این تحلیلگران اگر ایران از خط قرمز خود که به‌رسمیت شناختن غنی‌سازی در خاک ایران باشد کوتاه بیاید، اساسا موضوع قابل حل است و دیگر مناقشه‌ای وجود نخواهد داشت. مهدی محمدی از کارشناسان هسته‌ای در این‌باره با اشاره به لزوم به‌رسمیت شناخته شدن حق غنی‌سازی ایران در توافقنامه احتمالی، به «وطن امروز» گفت: تیم مذاکره‌کننده ایرانی باید نسبت به این نکته هوشیار باشد که اگر بر حق غنی‌سازی ایران تصریح نشود، هر گونه توافق احتمالی خانه‌ای است که روی آب ساخته شده و آمریکا و غربی‌ها می‌توانند هر لحظه اراده کردند بر خلاف آن عمل کنند.
یک مشت دلار
با اظهارات دقیقه 90 ظریف، شاید اکنون این سوال مطرح شود که در صورت عقب‌نشینی ایران از غنی‌سازی 20 درصد و تعلیق آن در توافق احتمالی ژنو 6، چه امتیازی از سوی طرف مقابل به ایران داده خواهد شد. این موضوع البته قبل از به نتیجه رسیدن مذاکرات فاش شده است. مقامات آمریکایی بارها به این موضوع اشاره کرده‌اند. آنها می‌گویند بخشی از پول فروش نفت ایران را که به دلیل تحریم‌ها در بانک‌های خارجی بلوکه شده، به ایران خواهند داد اما رقم این پول‌ها چقدر است؟ آمریکایی‌ها در بهترین حالت رقمی حدود 12 میلیارد دلار از درآمدهای ایران، حاصل از فروش نفت را آزاد می‌کنند. البته برخی رسانه‌های حامی دولت ایران معتقدند اروپا نیز رقمی معادل 35 میلیارد دلار از دارایی‌های بلوکه شده ایران را آزاد خواهد کرد. با این حال سوزان رایس، مشاور امنیت ملی رئیس‌جمهوری آمریکا اعلام کرد در صورت حصول توافق با ایران، «مجموع» دارایی‌های ایران که آزاد خواهد شد کمتر از ۱۰ میلیارد دلار خواهد بود. رجانیوز هم چندی پیش خبر داد وندی شرمن، مذاکره‌کننده ارشد آمریکایی در 1+5 گفته است تنها 3 میلیارد دلار از دارایی‌های ایران که در بانک‌های آمریکایی بلوکه شده، آزاد خواهد شد. باراک اوباما اما در این‌باره رقمی عنوان نکرده و تنها گفته است که «بخشی» از دارایی‌های ایران آزاد خواهد شد. جان کری، وزیر خارجه آمریکا اما عبارت «بخشی» را شفاف کرد. وی در این‌باره گفته است: براساس توافق پیشنهادی در مذاکرات هسته‌ای، ممکن است «بخش کوچکی» از دارایی‌های ایران آزاد شود. با کنار هم قرار دادن این موضوعات، اکنون سوال این است که آیا تعلیق غنی‌سازی 20 درصد در مقابل این ارقام اقدام مدبرانه‌ای است؟ آیا چشم‌پوشی از یک حق بسیار بزرگ اساسا قابل برآورد است؟ آیا آزاد شدن اموال خودمان باید منجر به چشم‌پوشی از حقوقمان شود؟ حسین موسویان، از نزدیکان حسن روحانی و از اعضای اسبق تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای ایران نیز در این‌باره نظر قابل توجهی دارد. وی با انتشار مقاله‌ای با تشریح شرایطی که منجر به توافق هسته‌ای می‌شود؛ از آزادی بخشی از پول‌های ایران در مقابل تعلیق غنی‌سازی انتقاد کرد و نوشت: «آزادسازی منابع پولی» به ازای گام‌های ایران، از سوی تندروها در واشنگتن مطرح شده و در واقع یک اسب تروجان برای عدم لغو تحریم‌هاست.