نگاهی به فیلم گناهکاران «گناهکاران» فیلمی معمایی ـ پلیسی است که پس از سال‌ها غیبت آثار وابسته به این ژانر رنگ اکران به خود دیده و خوشبختانه آن اندازه استاندارد و دیدنی است که بشود با دلگرمی به آن پرداخت. دلگرمی از آن جهت که مدت‌هاست فیلمی ایرانی ندیده‌ایم که در آن نقاط قوت بر نقاط ضعف بچربد. در واقع به نظر می‌رسد کارگردان ـ بازیگر قدیمی و نام‌آشنایی چون «فرامرز قریبیان» که کارهای قابل توجهی چون «چشم‌هایش»، «قانون» و «جدال در تاسوکی» را در کارنامه‌اش دارد پس از 13 سال دوری از فضای کارگردانی با اثری متفاوت و بحث‌برانگیز بازگشته است. فیلمنامه «گناهکاران» را «محمد سام قریبیان» طبق گفته خودش سال‌ها قبل به رشته تحریر درآورده و حتی فکر نمی‌کرده روزی فیلم آن ساخته شود. او داستان دختری به نام مرجان (آسمان) را روایت می‌کند که توسط افراد پلیدی به تباهی کشیده می‌شود و فردی که قاتل اوست درصدد از میان بردن این افراد است. پرونده قتل دختر به وسیله دو کارآگاه دنبال می‌شود؛ تدین که بسیار عبوس و سختگیر و در عین حال وظیفه‌شناس است (قریبیان) و روانگر كه فردی است بسیار منفعل، ساکت و مرموز (رامبد جوان). «گناهکاران» بیننده را به مشهور‌ترین آثار سینمایی دنیا ارجاع می‌دهد. برای مثال ترکیب دو همکار پلیس یکی پیر و دیگری جوان بلافاصله بیننده حرفه‌ای را به یاد شاهکار دیوید فینچر یعنی «هفت» می‌اندازد یا چسب روی بینی قریبیان یادآور «محله چینی‌ها» است یا حتی «محرمانه لس‌آنجلس» و «مظنونین همیشگی» را نیز در بطن فیلم می‌توان حس کرد اما آنچه از مخاطب جوان و سریال‌بین امروزی جا به جا دل می‌برد شباهت انکارناپذیر این فیلم با مجموعه پرطرفدار «دکستر» است که حتی نحوه به قتل رسیدن آسمان ادای دینی است به این قاتل محبوب! سر و ته کردن جسد و تخلیه خون، مونوپل دکسترمورگان خون‌شناس است و شاید به نوعی مچ نویسنده را بازکرده و او را لو دهد. گرچه بارها سعی در فریب‌دادن مخاطب به سردرگمی منجر می‌شود و فیلم به ما رودست می‌زند. برای نخستین بار دو نیروی پلیس را می‌بینیم که اخلاق و روحیاتی کاملا مغایر با سایر تصویرهای ذهنی ما دارند. مرد مسن بی‌محابا توهین می‌کند و می‌غرد و متلک می‌پراند و از مافوق‌های خود باکی ندارد. مرد جوان‌تر درونگراست، بشدت دلمرده و بی‌اعتناست، گویی علاقه‌ای به کارش ندارد و صرفا به دلیل قولی که به پدر مقتوله داده دنبال پرونده را می‌گیرد. جای چنین الگوهای متفاوتی در سینمای ایران بسیار خالی بوده و عجیب است که با توجه به پایان‌بندی خاص اثر و دو راهه کردن آن (به دلیل لوث‌شدن داستان از ذکرش معذورم) تا به حال اعتراضی از سوی نیروی انتظامی به آن نشده است. در واقع می‌توان نیت سازندگان اثر را در هرچه طبیعی‌تر بودن نیروهای پلیس و در راستای جلوه‌گر‌شدن خصوصیات انسانی و مادی آنان برشمرد که کارآگاه را هم همانند بسیاری از افراد جامعه سرشار از عقده، کینه، نفرت و آز نشان می‌دهد و بی‌جهت به او بعد معنوی و فرازمینی نمی‌بخشد. قریبیان پسر کوشیده تا حد ممکن جزئیات داستان را در فیلمنامه بگنجاند و برای هر کاراکتر گذشته و عاقبت موجز و مناسبی را تعریف کند. همین سبب شده اثر ریتم یکدستی داشته باشد و به همه بازیگران فرصتی داده شود تا کاراکتر را به‌خوبی معرفی و ارائه کنند. گرچه درباره اداره پلیس قدری اغراق شده و فضای نوآر فیلم در این لوکیشن بشدت ساختگی به نظر می‌رسد چرا که طراحی اینگونه اداره‌ها و نحوه پوشش کارمندانش با فیلم از زمین تا آسمان تفاوت دارد و همین سبب می‌شود «گناهکاران» در نظر بیننده یک فیلم ایرانی خارجی‌وار باشد. پالتوهای پوست زنانه، بارانی‌ها و یقه اسکی‌های تیپ فرانسوی، بادیگارد، اتومبیل‌های لوکس، دلستر در گیلاس‌های پایه بلند تراش‌دار و سیگار برگ تنها چند نمونه از اکسسوآرهای فیلم‌اند که با سلیقه و دقت تمام در پس‌زمینه جای گرفته‌اند و به معرفی هرچه بیشتر افراد کمک می‌کنند. فرامرز قریبیان در طول این چند سال که کارگردانی را رها کرده بود در مقام بازیگر نیز آثار قابل دفاعی ارائه نکرد. او داشته‌هایش را با نقش‌آفرینی در سریال‌های ضعیفی چون «آخرین دعوت»، «تکیه بر باد» و «روز حسرت» نابود کرد و تنها شاید کورسویی از موفقیت‌های گذشته‌اش در «آلزایمر» به چشم آمده باشد. قریبیان برای درآوردن نقش سرگرد تدین تلاش زیادی کرده و کاملا هم موفق بوده است. البته باید گفت لحن لات‌وار و بی‌ادبانه کاراکتر اصلا به او نمی‌آید! گناهکاران به راستی فیلمی است متفاوت و چندلایه که حسن بزرگش داستان جذاب و پرکشش آن و چفت شدن عوامل و بازیگرانش با فضای تعریف شده است. بعد از دیدن آن حس کردم سینمای ما در ژانر پلیسی تا چه حد فقیر است در حالی که می‌توان با همین امکانات موجود چنین آثار خوب و قابل بحثی را ساخت و نیاز به فناوری خاص و لوکیشن‌های عظیم هم ندارد. اگر با دکستر آشنایی دارید پیش از تماشای فیلم او را از ذهنتان بیرون کنید.