حجت‌الاسلام سيدسعيد لواساني: در این سلسله نوشتارها تلاش کردیم که نشان دهیم که اصلی‌ترین مشکل اخلاقی که مانع عمده در سر راه پرواز ما به عالم معنی و شکل‌گیری دولت و ایجاد جامعه اسلامی است، «هوای نفس» است. اگر مهار نشود و افسارگسیخته در درون ما رها باشد، هم موجب هلاکت خودمان است و هم امکان رسیدن به اهداف اسلامی و طبعا شکل‌گیری دولت اسلامی و تحقق جامعه اسلامی را غیرممکن می‌کند. برمبنای آیات و روایات؛ رکن اساسی سلوک الی‌الله و اخلاق الهی دوری‌کردن از هواهای نفسانی است بنابراین لازم است که حدود و مرزها و مصادیق و بروزات و ظهورات و جلوه‌های آن را بشناسیم که البته شناخت دقیق آن ممکن نیست، زیرا بی‌شمار و بی‌حد و حصر است و تنها کسانی که در جاده عمل پاگذاشته‌اند، می‌توانند ظهورات نفس را شناسایی کنند. منتها تلاش کردیم که در این سلسله نوشتارها مصادیق بارز و ظهورات مهم و آشکار نفس را توضیح دهيم و در ادامه نیز بقیه آنها را توضیح می‌دهیم. توضیح بیشتر آنکه انسان موجود و معجونی پیچیده است که در عین حال که دارای کرامت و شأنی عظیم است، گرفتار بند حیوانیت هم است، به تعبیر دیگر معجونی برآمده از ملک و ملکوت است. یک‌پایش در دنیا و پای دیگرش در آخرت است و زندگی دنیوی مقدمه و زمینه زندگی اخروی است. بلکه زندگی دنیوی مرتبه‌ای از مراتب حیات انسانی و پست‌ترین مراتب آن است. چرا پست‌ترین مراتب حیات انسانی است؟ زیرا ما در این مرتبه دربند هوای نفسانی هستیم و اگر از نفسانیت و جلوه‌های آن به سوی دلبستگی به خدا هجرت نکنیم، راه خلاصی از آن نداریم، وقتی اینگونه شد، طبعا در زندگی دنیوی از خداوند تبارک و تعالی محجوب هستیم، بلکه از همه معارف و حقایق متعالی محجوب هستیم.
همه تلاش شیطان این است که هوای نفس در ما تثبیت شود، زیرا اسارت دربند هواهای نفسانی، حرکت به سوی کمال را غیرممکن می‌کند و شیطان هم همین را می‌خواهد که انسان توجهش را از خدا و حیات حقیقی ابدی به بازیچه دنیا و زندگی مجازی دنیوی معطوف کند. در این صورت هواهای نفسانی اجازه حرکت به ما را نمی‌دهد.
از بیانات گذشته دو گزاره روشن شد:
1- خاصیت هوای نفس تثبیت حیات دنیوی است. 2- خاصیت حیات دنیوی محجوب‌بودن از حق است. نتیجه این دو گزاره آنکه «مشکله هوای نفس» آن است که ما را از حق محجوب می‌کند و اگر معالجه نشود، حتما گرفتارمان می‌کند. مگر کسانی که در کربلا به جنگ امام حسین «علیه السلام» آمدند چه کسانی بودند؟ مسلمانان کوفه که دلبسته دنیا بودند و حق را به باطل و هدایت را به گمراهی و مغفرت را به عذاب فروختند و خود را گرفتار نفرین و عذاب ابدی کردند. این نکته حائز اهمیت است که اکثریت ما به نوعی گرفتار بخشی از ظهورات نفس هستیم و از این جهت نباید خیالمان راحت باشد و هر لحظه باید خودمان را رصد کنیم و اصلاح دائمی درونی داشته باشیم.
اما راه میانبری که برای اصلاح درون پیشنهاد می‌شود، آن است که «لایه‌های پنهانی و درونی وجود خود» را اصلاح کنیم تا هیچ میلی به گناه نداشته باشیم، بلکه میل ما به سمت خدا و بندگی و فرمانبرداری او باشد.
روشن است که این کار سخت است که هم تمرین و ممارست دائمی می‌خواهد، هم مراقبت بدون لحظه‌ای چشم‌پوشی و هم توسل خالصانه به اهل بیت عصمت و طهارت «سلام‌الله علیهم اجمعین» تا قلب به صورت ریشه‌ای و قطعی اصلاح شود و در برابر گناه موضع بگیرد. بنابراین باید تلاش کنیم که به هیچ‌وجه آلوده به گناه نشویم، تا جایی که گرایش به گناه در درون ما ریشه‌کن و قلب ما نسبت به گناه بی‌میل شود و گرایش آن به سوی حق باشد. امام صادق «علیه السلام» می‌فرمایند: «مَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَاعِظٌ مِنْ قَلْبِهِ وَ زَاجِرٌ مِنْ نَفْسِهِ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ قَرِينٌ مُرْشِدٌ اسْتَمْكَنَ عَدُوَّهُ مِنْ عُنُقِه» [من لایحضره الفقیه؛ 4/402] اگر قلب ما همواره بیدار باشد و ما را موعظه کند و درون ما هشداردهنده‌ای باشد تا همواره ما را از هواهای نفسانی منع کند و دوست و همراهی با ما باشد که ما را یاد خدا بیندازد و راهنمایی کند، می‌توانیم خود را از «مشکله هوای نفس» برهانیم، در غیر این صورت در برابر دشمن درونی و بیرونی خود را خلع سلاح و تسلیم کرده‌ایم. دعا و توسل قلب را بیدار و دورن ما را روشن می‌کند. بهترین رفیق نیز پیامبر خدا و اهل بیت ایشان «صلی‌الله علیه و علیهم اجمعین» و به دنبال آن بزرگواران، برادران ایمانی هستند که در جهت دین خدا حرکت می‌کنند. چه رفیقی بهتر از اشک عاشقانه برای حضرت اباعبدالله «علیه‌السلام» که راهی است امتحان‌شده برای شناخت و اصلاح «لایه‌های پنهانی و درونی وجود ما» تا قلب ما به حقیقت حسینی پیوند بخورد و ما را به سرمنزل مقصود برساند و این راه میانبری
برای اصلاح درون است.