گروه سیاسی: روز سوم مذاکرات ژنو 6 هم تمام شد و خبری که باید می‌آمد نیامد اما توافق طرفین دور از انتظار به نظر نمی‌رسد. در اين روز از مذاكرات هم مانند قبل جزئيات قابل توجهي سهم رسانه‌هاي ايراني نشد و در عوض رسانه‌هاي ايراني مشابه دور گذشته مذاكرات از طريق منابع خبري غربي به بخش‌هايي از جزئيات مذاكرات دست پيدا كردند! به هر حال برخلاف ژنو 5 که با رفتار غیرمنتظره فرانسه، بدون نتیجه پایان یافت؛ این دور از مذاکرات با برنامه‌ریزی تیم ایرانی به صورت هدفمند به پیش رفت. تیم وزارت امور خارجه در روز نخست مذاکرات با کاترین اشتون درباره موضوع مذاکرات به بحث و بررسی پرداخت و در روز دوم پیرامون تضمین‌های لازم برای عدم تکرار بازی دور قبل رایزنی کرد. نخستین برنامه کاری نمایندگان ایران و 1+5 در روز پنجشنبه دیدار دوجانبه ظریف و اشتون بود. وزیر امور خارجه ایران مانند همیشه نگاه مثبتی به مذاکرات داشت اما گفت با اشتون تنها درباره روند‌ها صحبت کرده است. آنها قرار بود بعد از ظهر پنجشنبه یک بار دیگر مذاکره کنند اما این مذاکره به صبح دیروز (جمعه) موکول شد. علت این تعویق، به‌درازاکشیدن مذاکرات درونی 1+5 بود. همین موضوع یعنی طولانی شدن مذاکرات درونی 1+5 سبب کند شدن روند کلی مذاکرات میان ایران و طرف مقابل شد. با این حال دیدارهای دوجانبه طبق روال ازپیش‌تعیین‌شده انجام شد. بویژه هیات‌های ایران و آمریکا شباهنگام به ریاست عباس عراقچی و وندی شرمن دیدار کردند. این دیدارهای معمول البته تاثیری در روند مذاکرات نداشت. مذاکرات کند پیش می‌رفت. و این خلاف آن چیزی بود که انتظار آن می‌رفت. دیروز صبح، ظریف و اشتون سومین دور مذاکره خود در ژنو 6 را آغاز کردند اما این دیدار پس از یک ساعت متوقف شد. طرفین دلیل قطع شدن این مذاکره را نیاز به مشورت بیشتر اعلام کردند. بویژه اشتون از ظریف خواست تا با مدیران سیاسی 1+5 مشورت‌هایی انجام دهد. این بار هم طرفین روند مذاکرات را خوب ارزیابی کردند اما گویا هوای برفی ژنو، بر مذاکرات اثرگذار شده بود. کند شدن مذاکرات البته مورد اشاره نمایندگان طرفین هم قرار گرفت. از عباس عراقچی که این روزها با مواضع خود ابهام‌های داخلی درباره مقاومت تیم ایرانی را برطرف می‌کند؛ تا سرگئی ریابکوف روس که کشورش به خاطر مواضع میانه و منطقی‌اش در قبال مذاکرات مورد احترام مردم ایران است؛ بر سری و کندی روند مذاکرات صحه گذاشتند. دیروز سرعت مذاکرات آنقدر کند شد که پس از مذاکرات ظریف و اشتون، مجید تخت‌روانچی از احتمال کشیده شدن مذاکرات به روز چهارم خبر داد. دقایقی بعد عباس عراقچی هم این موضوع را تایید کرد. چرا کند و آهسته؟
اما دلیل این روند چه بود؟ به گزارش
«وطن امروز»، اگر به روند مذاکرات واقع‌بینانه نگاه شود؛ می‌توان دلیل این سرعت اندک مذاکرات را دریافت. اگرچه در روز اول، تاکید تیم ایرانی مبنی بر بی‌اعتمادی به خاطر رفتار سوء مجموعه 1+5 در ژنو 5 و درخواست برای اعلان یک جمع‌بندی و صدای واحد از سوی این گروه موجب شد بحث‌های جدی تقریبا از پنجشنبه شروع شود اما واقعیت آن است گره اصلی مذاکرات که ژنو 5 را نیز به بن‌بست کشاند، همان موضوع تلاش ایران برای رسمیت یافتن حق غنی‌سازی خود در همین ابتدای مذاکرات یا اصطلاحا در گام نخست است. در یک جمله می‌توان دلیل کندی مذاکرات را گفت و آن این است که ایالات متحده آمریکا حاضر به گنجاندن پذیرش حق غنی‌سازی ایران نیست و نمی‌خواهد این حق را در گام نخست توافق با ایران به رسمیت بشناسد. سایر موارد محل اختلاف طرفین تابع چگونگی حل و فصل این موضوع هستند. ایران تاکید کرده است هرگونه توافقی باید متضمن مشخص شدن مختصات گام‌های اول و آخر باشد و نهایتا باید تضمین شود که 1+5 حق غنی‌سازی ایران را خواهد پذیرفت. این موضوع البته تاکنون از سوی آمریکا پذیرفته نشده است. به عبارتی می‌توان گفت اختلاف اصلی در مذاکرات ژنو به خاطر عدم پذیرش این حق مصرح ایران از سوی آمریکایی‌هاست. آمریکایی‌ها در یک ادعای عجیب مدعی هستند ماده 4 ان‌پی‌تی حق غنی‌سازی را به کشورها نمی‌دهد. مقامات آمریکایی اگر تا قبل از مذاکرات این موضوع را به صراحت نمی‌گفتند اما جان کری، وزیر خارجه به محض آغاز مذاکرات ژنو 6، این ادعا را صراحتا به زبان آورد. او گفت: ان‌پی‌تی به ایران هیچ حقی برای غنی‌سازی نداده است. در مقابل اما مذاکره‌کنندگان ایرانی تاکنون بر به رسمیت شناخته شدن این حق در مذاکرات تصریح کرده‌اند. این عباس عراقچی بود که به عنوان مدیر تیم مذاکره‌کننده ایران در مذاکره با 1+5 گفت ایران بر گنجانده شدن این حق خود در توافقنامه احتمالی اصرار دارد. وی در جمع خبرنگاران تصریح کرد: بدون حق غني‌سازي اورانيوم، توافقي حاصل نخواهد شد. حقوق هسته‌اي ملت ايران بايد در توافق تضمين شود. این موضوع البته در چارچوب دیگری نیز مورد اشاره محمدجواد ظریف قرار گرفت. اگرچه به سیاق همیشگی، ظریف درباره محتوای مذاکرات اطلاعی به خبرنگاران ایرانی نداد اما به صورت کلی به این موضوع اشاره کرد. او بعدازظهر دیروز در جمع خبرنگاران تصریح کرد: غنی‌سازی ایران در مذاکرات هسته‌ای با کشورهای 1+5 حقی است که ایران از آن عقب‌نشینی نمی‌کند. ظریف تصریح کرد: «برنامه غنی‌سازی جمهوری اسلامی در هر مذاکره‌ای و در هر راه‌حلی به عنوان بخش عمده راه‌حل برقرار خواهد بود.» وزیر امور خارجه این را هم گفت: «تا زمانی که روی همه چیز به توافق نرسیم؛ قاعده‌اش این است که روی هیچ چیز به توافق نرسیده‌ایم».
دام آمریکایی برای غنی‌سازی
اینکه در روند مذاکرات چه فرآیندی اتخاذ خواهد شد تا طرفین در این مورد اختلافی به توافق برسند؛ موضوعی است که فعلا نمی‌توان درباره آن اظهارنظر کرد. منابع غربی ادعاهای مختلفی درباره چگونگی حل و فصل این مورد اختلافی مطرح کرده‌اند که البته به دلیل خلأ اطلاع‌رسانی تیم ایرانی، مشخص نیست آیا این ادعاها چه میزان از واقعیت برخوردار است. روز گذشته برخی منابع غربی ادعا کرده‌اند گروه 1+5 حق غنی‌سازی ایران را به رسمیت شناخته است و مذاکرات درباره تاسیسات آب سنگین اراک در حال پیگیری است. این ادعا را نمی‌توان به‌سادگی پذیرفت. البته یک سناریوی نگران‌کننده در این باره وجود دارد که سکوت و عدم شفاف‌سازی تیم مذاکره‌کننده ایرانی بر شدت آن افزوده است و آن نگرانی این است که آیا طرف ایرانی نهایتا از موضوع گنجانده شدن حق غنی‌سازی ایران در متن توافقنامه احتمالی، دست کشیده و صرفا تضمین‌های شفاهی برای ورود به این موضوع در گام‌های بعدی توافق را قبول می‌کند؟ این یک نگرانی بسیار مهم در ایران است. البته عباس عراقچی، مدیر تیم مذاکره‌کننده ایران، روز پنجشنبه و قبل از مطرح شدن این شایعه، تصریح کرده بود که ایران تضمین‌های محکم در این‌باره را قابل قبول می‌داند. وی در این‌باره گفت: «ایران اصرار داشت که مشخصه‌های گام نهایی هم باید از همین ابتدا مشخص باشد. منظور این است که اگر طرف مقابل در ذهنش برای ایران در گام آخر حق غنی‌سازی را قائل نیست باید از هم‌اکنون اعلام کند. اگر غرب خواهان تداوم مذاکرات است نه‌تنها باید اعلام کند که غنی‌سازی در حال حاضر ادامه پیدا می‌کند که در گام آخر نیز این حق را قائل خواهد شد. این مساله از نکات کلیدی است که قطعا روی آن پافشاری کرده و کوتاه هم نخواهیم آمد.» وی افزود: «هیچ توافقی که از ابتدا تا انتهای آن غنی‌سازی ایران وجود نداشته باشد، مورد پذیرش ما نخواهد بود. حتما توافقی را خواهیم کرد که غنی‌سازی در آن وجود داشته باشد؛ هم در گام اول، هم در گام‌های میانی و هم آخر و از ابتدا تا انتها وجود داشته باشد. بحث‌هایی که شروع شده درباره نحوه تفسیر ان‌پی‌تی از غنی‌سازی، در حال حاضر کمک‌کننده نیست. غنی‌سازی برای ما در هر توافقی که حاصل می‌شود باید وجود داشته باشد، غنی‌سازی هم عملا ادامه یابد و هم در متن آورده و به آن احترام گذاشته شود.» عراقچی درباره سطح و مکان غنی‌سازی نیز گفت: این موضع ما کاملا روشن است و بارها تکرار کردیم و در دولت قبل نیز به همین شکل بود که اصل غنی‌سازی قابل مذاکره نیست، ولی جزئیات آن که شامل ابعاد، سطح و مکان است قابل مذاکره است، ولی اینکه چه تصمیمی گرفته شود در انتهای مذاکرات روشن می‌شود. به هر حال به نظر می‌رسد نتیجه ژنو 6 امروز مشخص می‌شود. به‌رغم تشتت و پراکندگی گزارشات و ارزیابی‌ها در ایران اما موضوع کاملا مشخص است. آیا آمریکا نهایتا حق غنی‌سازی ایران براساس ماده 4 ان‌پی‌تی را به رسمیت خواهد شناخت؟ اگر آمریکایی‌ها این حق مصرح ایران در ان‌پی‌تی را نپذیرند؛ نمی‌توان به یک توافق مهم و قابل‌توجه امیدوار بود. در واقع این کف مطالبات ایران در مذاکره با 1+5 است.