یونس عوده* ، گروه بین‌الملل: سفر هیات بلندپایه روس به مصر و تحلیل ابعاد و دستاوردهای این سفر کار آسانی نیست. با تامل به داده‌های موجود، می‌توان به این نتیجه رسید که منطقه ما درحال حاضر در یک گذر تاریخی بسر می‌برد که در نهایت به احیای روابط گذشته میان قدرت‌های منطقه منجر می‌شود. روابطی که در طول 40 سال گذشته در حالتی شبه‌‌معدوم و در فضایی سرد و بی‌روح در جریان بود. شکی نیست که تیرگی و سردی این روابط، فضا را برای طرف‌هایی چون آمریکا و رژیم‌صهیونیستی باز کرده و ماهی‌های زیادی را از این آب گل‌آلود نصیب‌شان کرده بود. سفر سرگئی لاوروف و سرگئی شویگو، وزرای دفاع و خارجه روسیه به مصر - طبق گفته برخی منابع وزیر اطلاعات روسیه نیز در این سفر حضور داشت- از اهمیت تاریخی قابل توجهی برخوردار است، بویژه اگر توجه داشته باشیم که ماموریت کارگروه‌های همراه این مقامات و به طورکلی محتوای پیام‌های شخص ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه به مقامات مصری همگی با مضمون حمایت و پشتیبانی کامل این کشور از ثبات و امنیت مصر و حمایت از این کشور در برهه پیش‌رو صورت گرفته است. یکی از دلایل مهمی که سطح نزدیکی روابط دو طرف را از بعد از خیزش مردمی در 25 ژانویه سال 2011 مصر تاکنون اثبات می‌کند، قرارداد تسلیح ارتش مصر میان قاهره و مسکو به ارزشی بالغ بر 10 میلیارد دلار است که با توجه به این قرارداد، روسیه جنگنده‌های هوایی میگ 29 و بالگردهای شکاری با بهره‌مندی از سیستم دفاع هوایی و موشک‌های ضد نفربر را در اختیار ارتش مصر قرار خواهد داد. با این حال نباید در گرداب اوهام و خیال‌بافی غوطه‌ور شد و از تلاش‌‌های بسیاری از بازیگران منطقه‌ای بویژه در راستای تخریب این روابط غافل ماند. شاید سفر جان کری، وزیر خارجه آمریکا بهترین شاهد در تایید این ادعا باشد که درست کمی بعد از اعلام سفر هیات روس به مصر انجام شد. این درحالی بود که جان کری بعد از برکناری محمد مرسی، رئیس‌جمهوری مصر از قدرت، بارها به دلایل متعدد سفر خود را به این کشور به تعویق انداخته بود و حتی پیش‌‌شرط‌هایی را برای آن اعلام کرده بود. البته این سفر نیز اهداف مورد نظر آمریکا را پیش نبرد و سرلشکر عبدالفتاح السیسی، وزیر دفاع و فرمانده عالی نیروهای مسلح مصر به صراحت در دیدار با کری اعلام کرد که از این پس مصر دیگر به آمریکایی‌ها اعتمادی ندارد و درصدد برداشتن گام‌هایی برای برقراری روابط گسترده با روسیه است. بی‌تردید چنین اظهارنظری یأس و ناکامی بزرگی را برای آمریکا به‌خاطر اتخاذ سیاست‌های عجولانه‌اش درباره تعلیق کمک‌های نظامی به ارتش مصر به ارمغان آورده است. موضوع مهم این است که تنها پس از 24 ساعت از پایان دیدار هیات روس با مقامات مصری، چاک هیگل، وزیر دفاع آمریکا بلافاصله با سرلشکر عبدالفتاح السیسی تماس گرفت. این تماس هرچند به ظاهر با هدف ابراز خشنودی نسبت به لغو حالت فوق‌العاده و منع رفت‌وآمد شبانه در مصر و نیز تاکید بر پایبندی طرفین بر منافع مشترک میان دو کشور صورت پذیرفت اما عمیقا حاکی از احساس شکست و ناکامی سنگین آمریکا از احتمال از دست دادن یکی از متحدان دیرینه‌اش بود. شکی نیست که از این پس، روسیه تلاش خواهد کرد تا از افول نقش آمریکا و عقب‌‌نشینی این کشور از عرصه قدرت جهانی بهترین استفاده را بکند. در این میان کشور مصر به دلیل ویژگی‌های منحصر به فردش ازجمله موقعیت مهم ژئوپلتیک از جایگاه ویژه‌ای در این عرصه برخوردار است، هر چند این جایگاه در پی سیاست‌های انورسادات، رئیس‌جمهوری اسبق مصر و به دنبال آن وضعیت دراماتیک دوره ریاست‌جمهوری 30 ساله حسنی مبارک کم‌فروغ شده است. بی‌شک مصر اکنون شاهد تغییراتی بنیادین در عرصه سیاست بویژه درباره روابط تاریخی با روسیه است؛ به همین دلیل فرانسوی‌ها که به سمت اسرائیلی‌ها گرایش شدیدی پیدا کرده‌اند، تلاش می‌کنند با اظهاراتی جنجالی چهره اصیل مصر را خدشه‌دار کنند. فرانسوی‌ها می‌‌گویند آنچه که مصر با روسیه انجام می‌دهد در حد یک فریب است، افراد ارتش و بویژه عبدالفتاح السیسی که در حال حاضر بر مصر حکومت می‌کنند در آمریکا آموزش دیده‌اند، مصر هرگز درهای خود را به روی آمریکایی‌ها نمی‌بندد. بدون درنظر گرفتن موضع‌گیری‌ها و نیات طرف‌ها، آنچه که در حال حاضر واضح است کاهش قدرت آمریکای درنده در منطقه است و در این میان نمی‌توان پیشرفت روسیه در خاورمیانه را نادیده گرفت. * نویسنده و کارشناس برجسته مصری