گروه سیاسی: دیروز چهارمین روز ژنو 6 درحالی آغاز شد که در ایران توجهات نه به هتل اينتركنتيننتال ژنو بلکه به ژاپن و سالن متروپلیتن توکیو بود. ایران در یک ماراتن والیبال و با هنرنمایی بازیکنانی چون فرهاد ظریف توانست تیم ملی والیبال آمریکا را به زانو دربیاورد تا روز سرنوشت‌ساز ژنو با خبری خوش از توکیو آغاز شود. ژنو دیروز روز خبرسازی داشت. باید از حواشی و اتفاقات جانبی ژنو 6 محتوای مذاکرات پیش‌بینی می‌شد. وزرای خارجه که آمدند؛ این یعنی مذاکرات به نزدیکی توافق رسیده بود. با این حال عباس عراقچی صبح دیروز از ادامه اختلافات در موضوعات مهم می‌گفت. البته این منابع رسانه‌ای غربی بودند که درباره این موضوعات گمانه‌زنی می‌کردند. براساس آنچه منابع غربی منتشر می‌کردند؛ موضوع غنی‌سازی برای طرفین فیصله یافته بود و دیروز صبح عمده مذاکرات درباره مسائلی مانند آب سنگین اراک بود. نیویورک تایمز هم صبح دیروز به نقل از مقامات غربی حاضر در ژنو گزارش داد ایران ذخایر اورانیوم 20 درصد خود را از بین خواهد برد. این روزنامه آمریکایی نوشت: طبق توافق پیشنهادی 6 ماهه که 1+5 در حال مذاکره درباره آن با ایران در ژنو هستند، ایران ذخایر کنونی اورانیوم با درصد غنای 20 خود را از طریق رقیق کردن یا تبدیل به میله‌های سوخت یا پودر اکسید از بین می‌برد. براساس گزارشی که فارس از این روزنامه منتشر کرده، مقامات غربی اعلام کردند که از ایران همچنین درخواست شده است که به مدت 6 ماه ساخت رآکتور آب سنگین اراک را متوقف کند. ایران همچنین موافقت کرده که سانتریفیوژهای نسل دوم بسیار سریع‌تر دیگری نصب نکند و یکهزار یا بیشتر این سانتریفیوژها که از پیش نصب شده‌اند اما هنوز در دست استفاده قرار ندارند را نیز راه‌اندازی نکند. یکی دیگر از تعهدات ایران، موافقت با بازرسی‌های سرزده از تاسیسات مرتبط برای راستی‌آزمایی تعهد ایران به این توافقنامه است. همزمان با این قبیل اخبار رسانه‌های غربی درباره مذاکرات که موجب ایجاد یک فضای سنگین رسانه‌ای علیه تیم ایرانی شده بود؛ ویلیام هیگ، وزیر خارجه انگلیس نیز در اظهارنظری غیرهمگون با فضای گفت‌وگوها، برنامه هسته‌ای ایران را بزرگ‌ترین خطر خاورمیانه دانست. اما در چنین فضایی، مذاکرات روال عادی خود را طی می‌کرد. عراقچی و همکارانش صبح دیروز جلسه کارشناسی با همتایان خود در 1+5 برگزار کردند. جلسه آنها که تمام شد، محمدجواد ظریف و کاترین اشتون وارد مذاکره شدند. ظریف پس از گفت‌وگو با اشتون اعلام کرد که امیدوار است حضور وزرای خارجه به معنای اراده سیاسی و حسن‌نیت برای دستیابی به توافق هسته‌ای باشد اما ویلیام هیگ، وزیر خارجه انگلیس کمی قبل‌تر از این ابراز امیدواری ظریف، برداشتی متفاوت از حضور وزرای خارجه در ژنو ارائه کرد. وی تصریح کرد: حضور وزرای خارجه 1+5 در ژنو به معنای تمام شدن کار نیست چرا که همچنان اختلافات مهمی وجود دارد.
اختلافات بر سر مسائل اصلی
پس از نخستین گفت‌وگوی روز گذشته ظریف و اشتون، وزیر امور خارجه ایران به میان خبرنگاران رفت و بر حق غنی‌سازی ایران تاکید کرد. او همچنین گفت: می‌شود گفت جای امیدواری وجود دارد. ظریف همچنین در گفت‌وگو با اخبار نیمروزی تلویزیون درباره این مذاکرات به صورت کلی توضیحاتی ارائه کرد. وی گفت: مذاکرات به موضوعاتی رسیده که محل اختلاف با طرف مقابل است. وی افزود: وارد مرحله نگارش متن شده‌ایم و باید کلمات و عبارات با دقت نگارش شوند. وزیر امور خارجه البته تصریح کرد تیم ایرانی مقابل هرگونه زیاده‌خواهی خواهد ایستاد. ظریف یک بار دیگر هم گفت تا در همه موارد توافق صورت نگیرد انگار هیچ توافقی صورت نگرفته است. اما نکته قابل تامل در اظهارات ظریف، این جمله او بود: به مردم اطمینان می‌دهم در هر توافقی، غنی‌سازی هیچگاه متوقف نخواهد شد. این اظهارنظر ظریف در واقع بار دیگر اختلاف اصلی گفت‌وگوها را به اذهان متبادر کرد. آنچه تاکنون محل اختلاف بوده و در ژنو 6 نیز به صورت ویژه درباره آن مذاکره شد؛ تلاش ایران برای «تثبیت» حق غنی‌سازی اورانیوم ایران در هرگونه توافقنامه احتمالی است. با این حال اظهارات اخیر ظریف، در آستانه سفر به ژنو که درباره عدم لزوم تثبیت حق غنی‌سازی ایران گفته شد؛ نگرانی‌هایی را ایجاد کرد. اظهارات وی که «ادامه غنی‌سازی» را به جای «تثبیت حق غنی‌سازی» به مردم قول داد؛ باعث ايجاد برخي تحليل‌هاي نگران‌كننده در داخل كشور شد. خبرگزاری رویترز روز گذشته در گزارشی در این‌باره نوشت: «یک دیپلمات گفت محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران و کاترین اشتون، مسؤول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در یک مساله مهم مورد اختلاف یعنی ادعای ایران درخصوص حق تولید سوخت هسته‌ای از طریق غنی‌سازی اورانیوم به پیشرفت‌هایی دست یافته‌اند. ظریف اواخر هفته گذشته نشان داد ایران آماده است موافقتنامه‌ای را امضا کند که در آن با صراحت بر حق غنی‌سازی ایران تاکید نشده باشد. این مساله باعث شد امیدها درباره دستیابی دوطرف به توافق در مذاکرات کنونی ژنو افزایش یابد». موضوع تثبیت حق غنی‌سازی ایران در هرگونه توافقنامه پیش‌تر مورد تاکید تیم ایرانی قرار داشت و بارها ظریف و عراقچی بر این موضوع تاکید کرده بودند اما به مرور این تاکید کمرنگ شد. در روز آخر مذاکرات، موضوع پذیرش حق غنی‌سازی ایران بدون اینکه در متن موافقتنامه مکتوب شود؛ مطرح شد. براساس گزارشات منابع غربی، آمریکایی‌ها حاضر شدند به ایران اجازه دهند طی 6 ماه آینده به غنی‌سازی خود در اندازه 5 درصد ادامه دهد اما حق غنی‌سازی ایران در توافقنامه مکتوب نشود. حتی این پیشنهاد مطرح شد که در توافقنامه به حق غنی‌سازی ایران، به صورت مبهم اشاره شود. بدیهی بود که این موضوع به معنای عدم دستیابی ایران به تثبیت حق هسته‌ای خود در توافقنامه احتمالی بود. بر این اساس گزارش‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد آمریکا عقیده دارد حتی اگر حق غنی‌سازی روی کاغذ پذیرفته شود، حد و حدود آن باید در یک توافق سیاسی نهایی شود. موضوع مورد مناقشه دیگر در مذاکرات مساله میزان تحریم‌هایی است که در گام اول تعدیل خواهد شد. رویترز پیش از این گزارش داده بود ارزش کل تحریم‌هایی که در گام اول تعدیل می‌شود حداکثر 5/8 میلیارد دلار است. به گزارش ایران هسته‌ای، گزارش‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد تیم ایرانی این مقدار تعدیل تحریم را ناچیز دانسته و در حال چانه‌زنی برای افزایش آن است. اصلی‌ترین دلیل حضور جان کری در ژنو این است که تیم ایرانی خواستار تعدیل تحریم‌هایی است که تصمیم‌گیری درباره آنها در سطح تیم مذاکره‌کننده آمریکايي نیست. این اصلی‌ترین نگرانی داخلی از مذاکرات بود. موضوع تثبیت حق غنی‌سازی اورانیوم در ایران یک آزمون بزرگ برای طرفین مذاکره بود. در واقع این موضوع، کف مطالبه ایران در مذاکرات بوده است اما همین مطالبه ابتدایی نیز مورد پذیرش صریح آمریکایی‌ها قرار نمی‌گرفت. با توجه به ماهیت امتیازها، راه میانه‌ای نیز برای توافق طرفین قابل تصور نبود. ایران باید در همین مرحله، حق غنی‌سازی خود را تثبیت می‌کرد، چرا که در مراحل بعد اساسا دست برتر با طرف آمریکایی خواهد بود. به هرحال ظهر دیروز برای حل این موضوع، جلسه سه‌جانبه ظریف- اشتون- کری تشکیل شد. این نشست 3 جانبه پس از یک ساعت و نیم به پایان رسید. عراقچی پس از این مذاکرات گفت مذاکرات سخت و فشرده‌ای در جریان است و معلوم نیست امشب به نتیجه برسیم یا نه. او تصریح کرد: «دعوا بر سر کلمات است». مذاکره‌کننده ارشد هسته‌ای ایران گفت: مذاکرات به صورت خیلی فشرده ادامه دارد و کلمات در حال بالا و پایین شدن است. به گزارش ایسنا، عراقچی در پاسخ به این پرسش که آیا روند امتیازدهی و امتیازگیری متوازن است؟ گفت: فعلا دعوا بر سر همین است؛ مذاکرات فعلا ادامه دارد. این مذاکره‌کننده ارشد ایران با 1+5 تاکید کرد: مذاکرات به مراحل سخت خود رسیده است و از این رو به سختی انجام می‌شود ولی در عین حال موارد اختلافی محدود است. پس از نشست سه جانبه ظریف - اشتون - کری وزرای خارجه 1+5 و کاترین اشتون دور یک میز نشستند تا محتوای جلسه 3 جانبه را به اشتراک گذاشته و تصمیم مقتضی را اتخاذ کنند. مذاکرات ژنو6 در ساعات پایانی روز چهارم بدون امضاي توافقنامه دنبال شد اما عباس عراقچي حتي احتمال كشيده‌شدن مذاكرات به روز پنجم را نيز مطرح كرد. همانگونه که گفته شد، اختلاف اصلی در مذاکرات میان ایران و طرف آمریکایی بوده است. آمریکایی‌ها با ترفند‌های مختلف حاضر به پذیرش مکتوب حق غنی‌سازی در ایران نشده و معتقدند ماده 4 ان‌پی‌تی حق غنی‌سازی را برای هیچ کشوری قائل نشده است.
همانطور که گفته شد، نگرانی‌هایی درباره کوتاه آمدن تیم ایرانی از تثبیت حق غنی‌سازی ایران در توافقنامه میان طرفین وجود دارد. نگرانی‌هایی که منشأ آن هم در تغییر ادبیات وزیرامورخارجه و هم در ایستادگی طرف آمریکایی مبنی بر عدم به رسمیت شناختن حق غنی‌سازی ایران است. به هرحال نتیجه این مذاکرات یک واقعیت بیشتر نیست و آن اینکه یکی از طرفین از موضع خود کوتاه آمده تا توافقنامه میان ایران و 1+5
سریع‌تر به امضا برسد.