سرزمینی که هنوز ناشناخته است
ایران سرزمینی با پشتوانه تاریخی و فرهنگی غنی است که باید همواره این تاریخ یادآوری شود تا وقتی نامی از ایران برده می‌شود، جهانگردان اروپایی، دیگر مردمان این سرزمین را «بربر» و «عرب» (!) نخوانند و بدانند که ایران زادگاه هنر و تمدن بوده و ایرانیان بازمانده نسل همان کوروشی هستند که امروز منشور حقوق بشرش در سازمان ملل خودنمایی می‌کند. شاید اگر تاریخ‌مان همواره از طریق رسانه‌های دیداری و شنیداری جهان یادآوری می‌شد، دیگر شاهد ساخت فیلم‌هایی همچون اسکندر یا 300 نبودیم.
اسکندر، 300 و فیلم‌های مشابه دیگر به خوبی نشان داد که ایران آنچنان که شایسته نام و تمدنش است، به جهانیان معرفی نشده و همین موضوع موجب شد تا مسؤولان و دوستداران میراث فرهنگی با تولید فیلم‌هایی برای شبکه‌های تلویزیونی داخلی و خارجی به صورت مستقیم، همکاری با هنرمندان فیلمساز برای ساخت فیلم‌های مستند یا انتخاب لوکیشن‌های تاریخی در فیلم‌های داستانی از سوی کارگردانان برجسته کشور به گونه‌ای دین خود را نسبت به این بی‌توجهی ادا کنند.
اما در این میان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به عنوان متولی حفاظت و نگهداری از میراث منقول و غیرمنقول فرهنگی کشور همواره قوانین و ضوابطی را برای ساخت و امکان فیلمبرداری در مکان‌های تاریخی تعیین کرده است که برخی از این قوانین از جمله دریافت هزینه‌هایی به ازای حضور گروه فیلمبرداری، موجب اعتراض بسیاری از تهیه‌کنندگان، مستندسازان و کارگردانان ایرانی شده است.
«شهر خوبان»؛ آغاز یک موج
آغاز موج اعتراضات در این زمینه از زمانی شروع شد که روابط عمومی فیلم «شهرخوبان» به کارگردانی داریوش مهرجویی(یکی از اپیزودهای فیلم «تهران در جست‌وجوی زیبایی») طی نمابری به خبرگزاری‌ها اعلام کرد که سازمان میراث فرهنگی در ارائه مجوز فیلمبرداری در کاخ گلستان تعلل می‌کند.
محمدعلی حسین‌نژاد، تهیه‌کننده فیلم «تهران در جست‌وجوی زیبایی» نیز در گفت‌وگوهایی با خبرگزاری‌ها، علت این تعلل را دریافت مبالغ هنگفت از سوی کانون جهانگردی که اجراکننده برخی پروژه‌های سازمان میراث فرهنگی است، عنوان کرده بود.
خوشبختانه با توجه به نامه‌نگاری‌های انجام شده از سوی تهیه‌کننده فیلم با قائم مقام سازمان میراث فرهنگی، عوامل فیلم شهر خوبان توانستند در سه، چهار روز کار فیلمبرداری در کاخ گلستان را به اتمام برسانند اما این موضوع گویا جرقه‌ای بود تا این‌بار سازمان میراث فرهنگی نوک پیکان اعتراضات مستندسازان باشد.
مستندسازان میراث فرهنگی به ارزش‌های تاریخی آثار واقفند
فرید فرخنده‌کیش، معاونت آموزشی و پژوهشی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی یکی از این معترضان است. وی چندی پیش در گفت‌وگو با ایسنا اعلام کرده بود: «در شرایطی که تمام موزه‌های دنیا به همکاری با مستندسازان ایرانی می‌پردازند، حیف است که در کشور خودمان به حمایت از این قشر نپردازیم. شایسته و مطلوب است که سازمان‌های فرهنگی توجه بیشتری به فیلمسازان بویژه مستندسازان که قشری فرهیخته و علاقه‌مند به فرهنگ هستند، نشان بدهند».
این مستندساز در بخشی دیگر از صحبت‌های خود به همکاری‌های نسبتا خوب کشورهای خارجی با مستندسازان اشاره کرده و می‌گوید: در شرایطی که فیلمسازان ایرانی در موزه‌های سراسر جهان به فعالیت می‌پردازند و توانسته‌اند مسؤولان آنها را به ارزش کار خود واقف کنند و از همکاری تمام و کمال آنها بهره‌مند شوند، حیف است که در کشور خودمان به حمایت از آنها برنخیزیم. فرخنده‌کیش توضیح می‌دهد: طبیعی است که محلی مانند تخت‌جمشید دریک فیلم مستند محل تعقیب و گریز قرار نمی‌گیرد و فیلمساز فیلم مستند به‌خوبی به ارزش آن واقف است و این جای تاسف دارد که مسؤولان این بخش به فیلمسازان داستانی که توان پرداخت این هزینه را دارند اجازه بهره‌برداری از این محیط را می‌دهند، اما برای فیلمساز مستندی که در پی کاری فرهنگی است، ممانعت ایجاد می‌کنند». وی وجود چنین روندی را در نهایت موجب ساخته‌شدن برخی مستندهای نامناسب عنوان می‌کند و می‌گوید: با این هزینه‌ها، قطعا مستندساز مجبور خواهد شد برای بخش‌هایی از فیلم، از تصاویر آرشیوی یا عکس استفاده کند كه بدین ترتیب اثر او به نوعی تبدیل به شیری بی‌یال و کوپال خواهد شد.
مستندسازان سفیران فرهنگی کشور خود هستند
همچنین حسن نقاشی مستندساز فیلم‌های میراث فرهنگی ضمن اعتراض به ادامه این روند به ایسنا گفته بود: در برخی برخوردهایی که با مسؤولان سازمان میراث فرهنگی داشته‌ام، آنها اظهار می‌کردند که اگر برای ساخت این فیلم‌ها، هزینه‌ای پرداخت شود، افراد بیشتر قدر فرهنگ را خواهند دانست.
حال سوال من این است که آیا مستندسازی که قصد دارد به ساخت فیلمی درباره میراث تاریخی و فرهنگی کشورش بپردازد، ارزش فرهنگ را نمی‌داند؟ کارگردان مستند «زروان» در ادامه با اشاره به سرمایه کمی که برای ساخت فیلم مستند وجود دارد، بیان کرد: با توجه به قراردادهایی که برای فیلم‌های مستند بسته می‌شود، یک فرد شاید حتی قادر نباشد که سه روز در محلی مانند تخت جمشید (پارسه) فیلمبرداری کند، اما لازم است که توجه داشته باشیم، مستندساز می‌تواند سفیر فرهنگی یک کشور باشد و اکنون در تمام دنیا این تفکر وجود دارد که فیلم‌های مستند، سفیران فرهنگی کشور خود هستند. حال اگر در کشور ما نیز چنین عقیده‌ای وجود دارد، پس چرا جلوی این فیلم‌ها گرفته می‌شود.
نامه انجمن مستندسازان به رحیم مشایی
مجتبی میرتهماسب، رئیس هیات مدیره انجمن مستندسازان در گفت‌وگو با خبرنگار «وطن امروز» در این‌باره توضیح می‌دهد: نزدیک به یک سال است که کانون جهانگردی و اتومبیلرانی با دریافت هزینه‌های گزافی به اسم ارائه «خدمات»، اقدام به صدور مجوز فیلمبرداری در مکان‌های تاریخی می‌کند. سوال ما از سازمان میراث فرهنگی این است که آیا برای پرداختن و معرفی و تبلیغ تمدن و فرهنگ یک کشور باید هزینه‌ای هم دریافت شود؟
این مستندساز در انتقاد به عملکرد سازمان میراث فرهنگی و بویژه کانون جهانگردی و اتومبیلرانی می‌گوید: «مسؤولان کانون اتومبیلرانی حتی معیار خاصی برای تولید فیلم‌های مستند و داستانی ندارند و همان ارقامی را که به تهیه‌کنندگان فیلم‌های داستانی اعلام کرده معیار خود در تولید فیلم‌های مستند عنوان می‌کنند، این در حالی است که در حوزه فیلم‌های داستانی مکان تاریخی به عنوان لوکیشن است اما در فیلم‌های مستند، فیلمساز کاملاً زمان خود را صرف معرفی آن مکان تاریخی می‌کند. ضمن آنکه کانون جهانگردی به برخی از مستندسازان گفته است که هیچ رسیدی در قبال پول‌هایی که می‌گیرد به تهیه‌کننده یا کارگردان فیلم‌های مستند نمی‌دهد».
او در بخش دیگری از صحبت‌های خود به روند اجرایی کار صدور مجوز نیز اعتراض کرده و می‌گوید:«تعرفه و جدول تعیین شده‌ای برای نرخ‌ها وجود ندارد و همه چیز به صورت شفاهی به کارگردان و تهیه کننده توضیح داده می‌شود، همچنین برای استفاده از یک مکان مشخص، نرخ‌های متفاوتی به افراد مختلف ارائه می‌شود. اینکه اگر صحبت روزی یک‌میلیون تومان برای تصویربرداری به میان می‌آید و این رقم براساس قاعده و قانون است چه می‌شود که گاهی در نهایت با روزی 200، 300 هزار تومان هم قرارداد امضا می‌شود؟ حتی شماره حساب مربوط به «کانون اتومبیلرانی» است نه خزانه‌داری کل. اینها همه ابهاماتی است که برای تعدادی از مستندسازان ایجاد شده است».
شنیده‌هایی نیز حاکی از آن است که مسؤولان کانون جهانگردی و اتومبیلرانی نیز علاوه بر دریافت هزینه‌های تعیین شده، چک سفید یا سفته‌هایی با مبالغ بسیار زیاد نیز از تهیه‌کنندگان دریافت می‌کنند. رئیس انجمن مستندسازان درباره اقدامات این انجمن برای حل این مشکل توضیح می‌دهد: در ابتدا انجمن نامه‌ای اعتراض‌آمیز نوشته و آن را در اختیار رسانه‌ها قرار داده است. کانون جهانگردی و معاونت فرهنگی سازمان نیز در مصاحبه‌هایی منکر تمامی این موارد شده است. در نتیجه انجمن به عنوان تشکلی برای حمایت از حقوق مستندسازان، در آخرین اقدام خود تمامی توضیحات را به صورت مکتوب به آقای مشایی، رئیس سازمان میراث فرهنگی داده است و امیدواریم که با تدابیر ایشان مشکل حل شود.
در تولید آثار مستند میراث فرهنگی
پراکندگی وجود ندارد
اما در این میان، مدیر عامل کانون جهانگردی و اتومبیلرانی معتقد است که اگر مستندسازان در جهت معرفی و تبلیغ میراث فرهنگی یک کشور فیلم می‌سازند، پس چرا هیچ پراکندگی‌ای در تولیدات آنها وجود ندارد؟ چرا مستندسازان از تخت‌سلیمان و چپلی اوغلی و شهر سوخته مستند نمی‌سازند؟!
محمدرضا تقی‌زاده در گفت‌وگو با خبرنگار سینمایی «وطن‌امروز» درباره دریافت هزینه‌های بالا از فیلمسازان می‌گوید: «ما به عنوان مجری فرامین و قوانین سازمان میراث فرهنگی یکسری حقوق و تکالیفی داریم و باید فیلمسازان و مستندسازان تضمین لازم را در جهت اینکه آسیبی به میراث فرهنگی وارد نکنند، به ما بدهند. ضمن آنکه ما مجوز برای فیلمسازی در بناهای تاریخی صادر نمی‌کنیم و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این کار را انجام می‌دهد. طرح به معاونت فرهنگی این سازمان فرستاده می‌شود و پس از بررسی، گروه فیلمبرداری با توجه به مجوز صادر شده از فضا استفاده می‌کند.
وقتی گروه فیلمسازی در فضایی مستقر می‌شود، باید به‌طور ثابت افرادی در کنار آنها باشند. در سایت‌های تاریخی و موزه‌ها، قوانین و ضوابطی وجود دارند که باید رعایت شوند و وقتی ما می‌خواهیم خدمات بدهیم، تابع این قوانین و ضوابط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری هستیم. برای نمونه، هنگام حضور فیلمسازها، امین‌اموال باید 24 ساعت کنار اموال آن مجموعه تاریخی باشد، چون اگر دور شود، امکان دارد آسیبی به اثر وارد شود. در عین حال، اثر نباید آسیب ببیند. بنابراین به‌لحاظ قانونی باید شرایط، قراردادها و تضمین‌های لازم گرفته شوند تا اتفاقی رخ ندهد.اگر ما بخواهیم براحتی اجازه ورود هر فیلمسازی را به محوطه و مکان‌های تاریخی بدهیم، دیگر نمی‌توانیم کنترلی در جهت حفاظت از میراث فرهنگی کشورمان بکنیم و در شرایطی که گروه فیلمسازی نیز صدمه‌ای وارد بکند، دوستداران میراث فرهنگی از سوی دیگر به ما اعتراض می‌کنند که چرا فلان اثر تخریب شد؟»
وی با بیان اینکه موزه‌های دنیا شرایط بسیار سخت‌تری برای عکاسان و فیلمسازان خود فراهم کرده‌اند، ادامه می‌دهد: با توجه به علاقه‌ام به میراث فرهنگی و اینکه خود نیز زمانی فیلمساز بوده‌ام، در کانون جهانگردی سعی بر آن شده است که شرایط لازم برای ساخت و معرفی تاریخ و تمدن کشور براحتی برای فیلمسازان داخلی و خارجی فراهم شود و حتی همکاری‌های بسیار زیادی نیز با فیلمسازان بویژه مستندسازان شده است. تقی‌زاده همچنین اشاره می‌کند که اخبار منتشر شده مبنی بر دریافت هزینه‌های هنگفت از مستندسازان صحت ندارد و در این زمینه توضیح می‌دهد:«90درصد مجموعه‌ها و مستندهای تاریخی‌ای که تاکنون تولید شده تقریبا با توجه به تعرفه‌های سازمان میراث فرهنگی با 80 درصد تخفیف بوده است و این موضوع را بارها و بارها نیز به مستندسازان اعلام کرده‌ایم، اما نمی‌دانم چرا عده‌ای به جای آنکه به ارتقای فرهنگ کشور کمک کنند دنبال جوسازی هستند. من به عنوان مدیرعامل کانون جهانگردی و اتومبیلرانی آماده گفت‌وگو با تمامی مستندسازانی هستم که این شایعات را بیان می‌کنند».
شأن کار فرهنگی بالاتر از جوسازی است
تقی‌زاده با اشاره به این موضوع که انجام کارهای فرهنگی بالاتر از جوسازی است، تصریح می‌کند: «اگر قرار است برای تولید و معرفی فرهنگ و تاریخ یک کشور قدم برداشته شود، دیگر نیازی به این همه جوسازی نیست، نکته مهم این است که ما در حوزه معرفی ایران با خلأ اطلاع‌رسانی مواجه بوده و در این زمینه نیز باید با همکاری دوستان مستندساز و سازمان میراث فرهنگی، هدف معین و مشخصی تعریف شود و همه برای رسیدن به این هدف تلاش کنیم تا آنجا که فیلم‌ها و مستندهای تهیه‌شده در جشنواره‌های بین‌المللی نمایش داده شوند».
مدیر عامل کانون جهانگردی و اتومبیلرانی درباره وجود شایعاتی مبنی بر اینکه این کانون چک سفیدی را از تهیه‌کننده فیلم‌ها دریافت می‌کند، می‌گوید: این موضوع اصلاً صحت ندارد. دادن چک سفید یا دریافت آن نیز خلاف قوانین رایج است و ما اجازه نداریم چنین پیشنهادی به تهیه‌کنندگان دهیم.
سازمان میراث فرهنگی آماده گفت‌وگو با مستندسازان است
تقی‌زاده با ابراز ناراحتی از جوسازی‌های اخیر نسبت به سازمان میراث فرهنگی، پیشنهاد گفت‌وگو با مستندسازان را می‌دهد و می‌گوید: ما اهل دعوا نبوده و آماده هستیم تا فرصت‌های لازم را در چارچوب قوانین در اختیار مستندسازان قرار دهیم. در این میان نیز انجمن مستندسازان باید با برنامه‌ریزی مناسب و ارائه آن از این فرصت‌ها استفاده کرده و علاوه بر پراکندگی در تولید آثار خود، مدیریت نمایش این آثار را نیز داشته باشند.
اگرچه اکنون مستندسازان از عملکرد میراث فرهنگی انتقاد داشته و از سوی دیگر نیز سازمان میراث فرهنگی مخالف اینگونه جوسازی‌های مستندسازان است، اما در این میان با توجه به آمادگی سازمان میراث فرهنگی برای تعامل با مستندسازان می‌توان تمامی این جوسازی‌ها و انتقادها را به فرصت تبدیل کرد و با تدبیر و مدیریت صحیح و به دور از نگرانی و دغدغه‌های مستندسازان ضمن جلوگیری از وارد آمدن آسیب به محوطه‌ها و آثار تاریخی گام‌های بزرگی برای معرفی فرهنگ و پیشینه ایران در دنیا برداشت. گفت‌وگو برای عبور از حاشیه‌‌ها
سرزمینی که هنوز ناشناخته است
ایران سرزمینی با پشتوانه تاریخی و فرهنگی غنی است که باید همواره این تاریخ یادآوری شود تا وقتی نامی از ایران برده می‌شود، جهانگردان اروپایی، دیگر مردمان این سرزمین را «بربر» و «عرب» (!) نخوانند و بدانند که ایران زادگاه هنر و تمدن بوده و ایرانیان بازمانده نسل همان کوروشی هستند که امروز منشور حقوق بشرش در سازمان ملل خودنمایی می‌کند. شاید اگر تاریخ‌مان همواره از طریق رسانه‌های دیداری و شنیداری جهان یادآوری می‌شد، دیگر شاهد ساخت فیلم‌هایی همچون اسکندر یا 300 نبودیم.
اسکندر، 300 و فیلم‌های مشابه دیگر به خوبی نشان داد که ایران آنچنان که شایسته نام و تمدنش است، به جهانیان معرفی نشده و همین موضوع موجب شد تا مسؤولان و دوستداران میراث فرهنگی با تولید فیلم‌هایی برای شبکه‌های تلویزیونی داخلی و خارجی به صورت مستقیم، همکاری با هنرمندان فیلمساز برای ساخت فیلم‌های مستند یا انتخاب لوکیشن‌های تاریخی در فیلم‌های داستانی از سوی کارگردانان برجسته کشور به گونه‌ای دین خود را نسبت به این بی‌توجهی ادا کنند.
اما در این میان سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری به عنوان متولی حفاظت و نگهداری از میراث منقول و غیرمنقول فرهنگی کشور همواره قوانین و ضوابطی را برای ساخت و امکان فیلمبرداری در مکان‌های تاریخی تعیین کرده است که برخی از این قوانین از جمله دریافت هزینه‌هایی به ازای حضور گروه فیلمبرداری، موجب اعتراض بسیاری از تهیه‌کنندگان، مستندسازان و کارگردانان ایرانی شده است.
«شهر خوبان»؛ آغاز یک موج
آغاز موج اعتراضات در این زمینه از زمانی شروع شد که روابط عمومی فیلم «شهرخوبان» به کارگردانی داریوش مهرجویی(یکی از اپیزودهای فیلم «تهران در جست‌وجوی زیبایی») طی نمابری به خبرگزاری‌ها اعلام کرد که سازمان میراث فرهنگی در ارائه مجوز فیلمبرداری در کاخ گلستان تعلل می‌کند.
محمدعلی حسین‌نژاد، تهیه‌کننده فیلم «تهران در جست‌وجوی زیبایی» نیز در گفت‌وگوهایی با خبرگزاری‌ها، علت این تعلل را دریافت مبالغ هنگفت از سوی کانون جهانگردی که اجراکننده برخی پروژه‌های سازمان میراث فرهنگی است، عنوان کرده بود.
خوشبختانه با توجه به نامه‌نگاری‌های انجام شده از سوی تهیه‌کننده فیلم با قائم مقام سازمان میراث فرهنگی، عوامل فیلم شهر خوبان توانستند در سه، چهار روز کار فیلمبرداری در کاخ گلستان را به اتمام برسانند اما این موضوع گویا جرقه‌ای بود تا این‌بار سازمان میراث فرهنگی نوک پیکان اعتراضات مستندسازان باشد.
مستندسازان میراث فرهنگی به ارزش‌های تاریخی آثار واقفند
فرید فرخنده‌کیش، معاونت آموزشی و پژوهشی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی یکی از این معترضان است. وی چندی پیش در گفت‌وگو با ایسنا اعلام کرده بود: «در شرایطی که تمام موزه‌های دنیا به همکاری با مستندسازان ایرانی می‌پردازند، حیف است که در کشور خودمان به حمایت از این قشر نپردازیم. شایسته و مطلوب است که سازمان‌های فرهنگی توجه بیشتری به فیلمسازان بویژه مستندسازان که قشری فرهیخته و علاقه‌مند به فرهنگ هستند، نشان بدهند».
این مستندساز در بخشی دیگر از صحبت‌های خود به همکاری‌های نسبتا خوب کشورهای خارجی با مستندسازان اشاره کرده و می‌گوید: در شرایطی که فیلمسازان ایرانی در موزه‌های سراسر جهان به فعالیت می‌پردازند و توانسته‌اند مسؤولان آنها را به ارزش کار خود واقف کنند و از همکاری تمام و کمال آنها بهره‌مند شوند، حیف است که در کشور خودمان به حمایت از آنها برنخیزیم. فرخنده‌کیش توضیح می‌دهد: طبیعی است که محلی مانند تخت‌جمشید دریک فیلم مستند محل تعقیب و گریز قرار نمی‌گیرد و فیلمساز فیلم مستند به‌خوبی به ارزش آن واقف است و این جای تاسف دارد که مسؤولان این بخش به فیلمسازان داستانی که توان پرداخت این هزینه را دارند اجازه بهره‌برداری از این محیط را می‌دهند، اما برای فیلمساز مستندی که در پی کاری فرهنگی است، ممانعت ایجاد می‌کنند». وی وجود چنین روندی را در نهایت موجب ساخته‌شدن برخی مستندهای نامناسب عنوان می‌کند و می‌گوید: با این هزینه‌ها، قطعا مستندساز مجبور خواهد شد برای بخش‌هایی از فیلم، از تصاویر آرشیوی یا عکس استفاده کند كه بدین ترتیب اثر او به نوعی تبدیل به شیری بی‌یال و کوپال خواهد شد.
مستندسازان سفیران فرهنگی کشور خود هستند
همچنین حسن نقاشی مستندساز فیلم‌های میراث فرهنگی ضمن اعتراض به ادامه این روند به ایسنا گفته بود: در برخی برخوردهایی که با مسؤولان سازمان میراث فرهنگی داشته‌ام، آنها اظهار می‌کردند که اگر برای ساخت این فیلم‌ها، هزینه‌ای پرداخت شود، افراد بیشتر قدر فرهنگ را خواهند دانست.
حال سوال من این است که آیا مستندسازی که قصد دارد به ساخت فیلمی درباره میراث تاریخی و فرهنگی کشورش بپردازد، ارزش فرهنگ را نمی‌داند؟ کارگردان مستند «زروان» در ادامه با اشاره به سرمایه کمی که برای ساخت فیلم مستند وجود دارد، بیان کرد: با توجه به قراردادهایی که برای فیلم‌های مستند بسته می‌شود، یک فرد شاید حتی قادر نباشد که سه روز در محلی مانند تخت جمشید (پارسه) فیلمبرداری کند، اما لازم است که توجه داشته باشیم، مستندساز می‌تواند سفیر فرهنگی یک کشور باشد و اکنون در تمام دنیا این تفکر وجود دارد که فیلم‌های مستند، سفیران فرهنگی کشور خود هستند. حال اگر در کشور ما نیز چنین عقیده‌ای وجود دارد، پس چرا جلوی این فیلم‌ها گرفته می‌شود.
نامه انجمن مستندسازان به رحیم مشایی
مجتبی میرتهماسب، رئیس هیات مدیره انجمن مستندسازان در گفت‌وگو با خبرنگار «وطن امروز» در این‌باره توضیح می‌دهد: نزدیک به یک سال است که کانون جهانگردی و اتومبیلرانی با دریافت هزینه‌های گزافی به اسم ارائه «خدمات»، اقدام به صدور مجوز فیلمبرداری در مکان‌های تاریخی می‌کند. سوال ما از سازمان میراث فرهنگی این است که آیا برای پرداختن و معرفی و تبلیغ تمدن و فرهنگ یک کشور باید هزینه‌ای هم دریافت شود؟
این مستندساز در انتقاد به عملکرد سازمان میراث فرهنگی و بویژه کانون جهانگردی و اتومبیلرانی می‌گوید: «مسؤولان کانون اتومبیلرانی حتی معیار خاصی برای تولید فیلم‌های مستند و داستانی ندارند و همان ارقامی را که به تهیه‌کنندگان فیلم‌های داستانی اعلام کرده معیار خود در تولید فیلم‌های مستند عنوان می‌کنند، این در حالی است که در حوزه فیلم‌های داستانی مکان تاریخی به عنوان لوکیشن است اما در فیلم‌های مستند، فیلمساز کاملاً زمان خود را صرف معرفی آن مکان تاریخی می‌کند. ضمن آنکه کانون جهانگردی به برخی از مستندسازان گفته است که هیچ رسیدی در قبال پول‌هایی که می‌گیرد به تهیه‌کننده یا کارگردان فیلم‌های مستند نمی‌دهد».
او در بخش دیگری از صحبت‌های خود به روند اجرایی کار صدور مجوز نیز اعتراض کرده و می‌گوید:«تعرفه و جدول تعیین شده‌ای برای نرخ‌ها وجود ندارد و همه چیز به صورت شفاهی به کارگردان و تهیه کننده توضیح داده می‌شود، همچنین برای استفاده از یک مکان مشخص، نرخ‌های متفاوتی به افراد مختلف ارائه می‌شود. اینکه اگر صحبت روزی یک‌میلیون تومان برای تصویربرداری به میان می‌آید و این رقم براساس قاعده و قانون است چه می‌شود که گاهی در نهایت با روزی 200، 300 هزار تومان هم قرارداد امضا می‌شود؟ حتی شماره حساب مربوط به «کانون اتومبیلرانی» است نه خزانه‌داری کل. اینها همه ابهاماتی است که برای تعدادی از مستندسازان ایجاد شده است».
شنیده‌هایی نیز حاکی از آن است که مسؤولان کانون جهانگردی و اتومبیلرانی نیز علاوه بر دریافت هزینه‌های تعیین شده، چک سفید یا سفته‌هایی با مبالغ بسیار زیاد نیز از تهیه‌کنندگان دریافت می‌کنند. رئیس انجمن مستندسازان درباره اقدامات این انجمن برای حل این مشکل توضیح می‌دهد: در ابتدا انجمن نامه‌ای اعتراض‌آمیز نوشته و آن را در اختیار رسانه‌ها قرار داده است. کانون جهانگردی و معاونت فرهنگی سازمان نیز در مصاحبه‌هایی منکر تمامی این موارد شده است. در نتیجه انجمن به عنوان تشکلی برای حمایت از حقوق مستندسازان، در آخرین اقدام خود تمامی توضیحات را به صورت مکتوب به آقای مشایی، رئیس سازمان میراث فرهنگی داده است و امیدواریم که با تدابیر ایشان مشکل حل شود.
در تولید آثار مستند میراث فرهنگی
پراکندگی وجود ندارد
اما در این میان، مدیر عامل کانون جهانگردی و اتومبیلرانی معتقد است که اگر مستندسازان در جهت معرفی و تبلیغ میراث فرهنگی یک کشور فیلم می‌سازند، پس چرا هیچ پراکندگی‌ای در تولیدات آنها وجود ندارد؟ چرا مستندسازان از تخت‌سلیمان و چپلی اوغلی و شهر سوخته مستند نمی‌سازند؟!
محمدرضا تقی‌زاده در گفت‌وگو با خبرنگار سینمایی «وطن‌امروز» درباره دریافت هزینه‌های بالا از فیلمسازان می‌گوید: «ما به عنوان مجری فرامین و قوانین سازمان میراث فرهنگی یکسری حقوق و تکالیفی داریم و باید فیلمسازان و مستندسازان تضمین لازم را در جهت اینکه آسیبی به میراث فرهنگی وارد نکنند، به ما بدهند. ضمن آنکه ما مجوز برای فیلمسازی در بناهای تاریخی صادر نمی‌کنیم و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این کار را انجام می‌دهد. طرح به معاونت فرهنگی این سازمان فرستاده می‌شود و پس از بررسی، گروه فیلمبرداری با توجه به مجوز صادر شده از فضا استفاده می‌کند.
وقتی گروه فیلمسازی در فضایی مستقر می‌شود، باید به‌طور ثابت افرادی در کنار آنها باشند. در سایت‌های تاریخی و موزه‌ها، قوانین و ضوابطی وجود دارند که باید رعایت شوند و وقتی ما می‌خواهیم خدمات بدهیم، تابع این قوانین و ضوابط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری هستیم. برای نمونه، هنگام حضور فیلمسازها، امین‌اموال باید 24 ساعت کنار اموال آن مجموعه تاریخی باشد، چون اگر دور شود، امکان دارد آسیبی به اثر وارد شود. در عین حال، اثر نباید آسیب ببیند. بنابراین به‌لحاظ قانونی باید شرایط، قراردادها و تضمین‌های لازم گرفته شوند تا اتفاقی رخ ندهد.اگر ما بخواهیم براحتی اجازه ورود هر فیلمسازی را به محوطه و مکان‌های تاریخی بدهیم، دیگر نمی‌توانیم کنترلی در جهت حفاظت از میراث فرهنگی کشورمان بکنیم و در شرایطی که گروه فیلمسازی نیز صدمه‌ای وارد بکند، دوستداران میراث فرهنگی از سوی دیگر به ما اعتراض می‌کنند که چرا فلان اثر تخریب شد؟»
وی با بیان اینکه موزه‌های دنیا شرایط بسیار سخت‌تری برای عکاسان و فیلمسازان خود فراهم کرده‌اند، ادامه می‌دهد: با توجه به علاقه‌ام به میراث فرهنگی و اینکه خود نیز زمانی فیلمساز بوده‌ام، در کانون جهانگردی سعی بر آن شده است که شرایط لازم برای ساخت و معرفی تاریخ و تمدن کشور براحتی برای فیلمسازان داخلی و خارجی فراهم شود و حتی همکاری‌های بسیار زیادی نیز با فیلمسازان بویژه مستندسازان شده است. تقی‌زاده همچنین اشاره می‌کند که اخبار منتشر شده مبنی بر دریافت هزینه‌های هنگفت از مستندسازان صحت ندارد و در این زمینه توضیح می‌دهد:«90درصد مجموعه‌ها و مستندهای تاریخی‌ای که تاکنون تولید شده تقریبا با توجه به تعرفه‌های سازمان میراث فرهنگی با 80 درصد تخفیف بوده است و این موضوع را بارها و بارها نیز به مستندسازان اعلام کرده‌ایم، اما نمی‌دانم چرا عده‌ای به جای آنکه به ارتقای فرهنگ کشور کمک کنند دنبال جوسازی هستند. من به عنوان مدیرعامل کانون جهانگردی و اتومبیلرانی آماده گفت‌وگو با تمامی مستندسازانی هستم که این شایعات را بیان می‌کنند».
شأن کار فرهنگی بالاتر از جوسازی است
تقی‌زاده با اشاره به این موضوع که انجام کارهای فرهنگی بالاتر از جوسازی است، تصریح می‌کند: «اگر قرار است برای تولید و معرفی فرهنگ و تاریخ یک کشور قدم برداشته شود، دیگر نیازی به این همه جوسازی نیست، نکته مهم این است که ما در حوزه معرفی ایران با خلأ اطلاع‌رسانی مواجه بوده و در این زمینه نیز باید با همکاری دوستان مستندساز و سازمان میراث فرهنگی، هدف معین و مشخصی تعریف شود و همه برای رسیدن به این هدف تلاش کنیم تا آنجا که فیلم‌ها و مستندهای تهیه‌شده در جشنواره‌های بین‌المللی نمایش داده شوند».
مدیر عامل کانون جهانگردی و اتومبیلرانی درباره وجود شایعاتی مبنی بر اینکه این کانون چک سفیدی را از تهیه‌کننده فیلم‌ها دریافت می‌کند، می‌گوید: این موضوع اصلاً صحت ندارد. دادن چک سفید یا دریافت آن نیز خلاف قوانین رایج است و ما اجازه نداریم چنین پیشنهادی به تهیه‌کنندگان دهیم.
سازمان میراث فرهنگی آماده گفت‌وگو با مستندسازان است
تقی‌زاده با ابراز ناراحتی از جوسازی‌های اخیر نسبت به سازمان میراث فرهنگی، پیشنهاد گفت‌وگو با مستندسازان را می‌دهد و می‌گوید: ما اهل دعوا نبوده و آماده هستیم تا فرصت‌های لازم را در چارچوب قوانین در اختیار مستندسازان قرار دهیم. در این میان نیز انجمن مستندسازان باید با برنامه‌ریزی مناسب و ارائه آن از این فرصت‌ها استفاده کرده و علاوه بر پراکندگی در تولید آثار خود، مدیریت نمایش این آثار را نیز داشته باشند.
اگرچه اکنون مستندسازان از عملکرد میراث فرهنگی انتقاد داشته و از سوی دیگر نیز سازمان میراث فرهنگی مخالف اینگونه جوسازی‌های مستندسازان است، اما در این میان با توجه به آمادگی سازمان میراث فرهنگی برای تعامل با مستندسازان می‌توان تمامی این جوسازی‌ها و انتقادها را به فرصت تبدیل کرد و با تدبیر و مدیریت صحیح و به دور از نگرانی و دغدغه‌های مستندسازان ضمن جلوگیری از وارد آمدن آسیب به محوطه‌ها و آثار تاریخی گام‌های بزرگی برای معرفی فرهنگ و پیشینه ایران در دنیا برداشت. ارسال نظر
پربیننده