زردی تو از من

محمد زرینه: در شرایطی که دست‌اندرکاران و تولیدکنندگان سینما در پی خلق راحت‌الحلقوم و تنقلاتی از این دست هستند، کارگردانی همچون بهرام توکلی و سینمای او شایسته نقد است و اگر مطلبی ثبت می‌شود حاصل همراه‌شدن نگارنده به منظور دریافت گام به گام شرایط روایی اثر است. شرایطی که جای خالی آن در دوران سریال‌ها و فیلم‌های پولدارهای بی‌بندوبار و لوده‌بازی‌های احمقانه به اسم طنز بیش از پیش احساس می‌شود. «آسمان زرد کم‌عمق» قرار است طرح مخمصه‌ای باشد که افراد درگیر در این مخمصه قرار است به تعریف جدیدی از خود و تنگنایی که در آن قرار دارند برسند. شرایطی که چون یک بیماری مسری گسترش یافته، ذهنیت افراد را درمی‌نوردد و آنچه برجای می‌گذارد همه درد و سوال است. مهران و غزال در وضعیتی ناخواسته در عمارتی کهنه ناچار به سکونت می‌شوند. عمارتی رو به ویرانی که صاحبش در واپسین روزهای زندگی خود آن را به عنوان مکانی که دوران نوستالژیک کودکی خود را در آن سپری کرده، برای زندگی برمی‌گزیند. در لحظات آغازین فیلم با شرح سانحه‌ای روبه‌رو می‌شویم که زندگی زوج داستان را تحت تاثیر قرار داده است. این سانحه گرهی است که زیست شخصیت‌های اصلی فیلم را با اختلال روبه‌رو کرده به صورتی که پس از آن اتفاق – از بین رفتن خانواده غزال پس از تصادف- مهران مجبور شده شرایط کاری خود را برای ادامه زندگی تغییر دهد. طول روان‌درمانی غزال تاحدودی او را به شرایط عادی زندگی بازگردانده اما با بروز برخی رفتار‌ها متوجه می‌شویم که مرز میان کابوس، واقعیت و رویا برای او بشدت متزلزل شده که گویای این مساله شدت و ضعف بروز نگرانی‌های مهران در برخورد با غزال است. او تمام توان خود را برای کنترل غزال اعمال می‌کند حتی در باب وجود مخرب روانشناس/ روانپزشک اظهارنظر می‌کند اما فیلم با بروز تصادف دوم به طرح نقطه اصلی بحران می‌رسد. آنجا که مهران متوجه می‌شود همکارش با وسیله نقلیه‌ای که برای شب عروسی از او به امانت گرفته در شرایطی نه‌چندان مطلوب و در حالتی لایعقل با یک موتوری تصادف کرده است. واکنش شخصیت‌های فیلم نسبت به این اتفاق و تردید‌های پس از آن قرار است ما را از موقعیت این افراد و مکنونات قلبی آنها نسبت به یکدیگر آگاه کند اما به عقیده نگارنده این اتفاق نمی‌افتد. میل دارم برای بررسی این مساله به فیلم قبلی کارگردان رجوع کنم. «اینجا بدون من» اثری است که نسبت به کار بعدی خالق خود به مراتب پیشتازتر است. تسری نقص جسمانی دختر خانواده و شرایط خردکننده اقتصادی به افراد خانواده منجر به وضعیتی غیرقابل تحمل شده است که هر یک از افراد به شیوه خود برای خلاصی از این وضعیت چاره‌جویی می‌کنند. حاصل این وضعیت مادری درمانده، پسری ناکام و دختری رنجور و ناتوان است و تناظر آن با آرزوهای از دست رفته که هرچه داستان به پیش می‌رود غریب‌تر جلوه می‌کند. آنچه درباره نقاط قوت این فیلم نسبت به اثر قبلی توکلی می‌توان بیان کرد، پرداخت فیلم درباره شرایط زیستی خانواده است. کارخانه‌ای که شرایط و مناسبات کار آن دیده می‌شود، آژانس مسکنی که دیده نمی‌شود، نقص جسمانی که اثر آن به صورتی موکد گویای یک شرایط توام با اختلال است، عدم تعادل در شرح یک روان‌رنجوری که معلوم نیست اساسا ارتباطی با تصادف داشته یا نداشته است، وارد شدن تنش ناشی از درگیری در فضای کارخانه به فضای منزل (در برابر آن ترس از طلبکارانی که هرگز دیده نمی‌شوند)، استفاده منطقی از سیرورت زمانی در صحنه آمادگی خانواده برای جا انداختن دوست به عنوان خواستگار در مقابل فضاهای خالی روایت مانند به زندان رفتن مهران، حامله شدن غزال، منحل شدن مساله صاحبخانه در راه و بدون ‌توجیه ماندن مساله خراب کردن خانه، منطق درام را بر هم می‌ریزد. مقایسه این موارد با یکدیگر ما را متوجه این مساله می‌کند که به چه دلیل تا این حد فضای این خانه پاستوریزه شده و چرا به جای آنکه با فیلم روبه‌رو باشیم در برابر یک تله‌تئاتر قرار داریم؟ در این شرایط متاسفانه گفتار روی متن مانند یک عامل اخلال عمل می‌کند. به‌صورتی که همه مواردی كه ما در فیلم «اینجا بدون من» با آن روبه‌رو هستیم، در این فیلم از زبان راوی می‌شنویم. توجیه استفاده از گفتار روی متن در وضعیت روایت غیر خطی منطقی نیست. شاید تنها دلیل استفاده از این تمهید، محدودیت فضا وکاستن از گنگی برخوردها و اتفاقات بعدی است اما مشکل اینجاست که اگر قرار بود از گفتار روی متن استفاده شود هر کدام از شخصیت‌ها مانند: غزال، روانشناس و... می‌توانستند تفسیر خود را نسبت به شرایط مطرح کنند. به‌رغم بیان همه این موارد اعتقاد دارم بهرام توکلی دست به کاری بس خطیر زده است، حال که او چنین انتخابی را برای پیگیری فعالیت خود برگزیده، باید بداند فرم سینما، سینمایی نیست که در آن فیلمساز هر سال و با هر شرایطی دست به تولید کار بزند، چراکه هر قدم در راستای تولید فیلم‌هایی از این دست حکم تالیف دارد، تالیفی که در مراحل مختلف بشدت نیازمند بازبینی و پرداخت مجدد است، به‌دلیل آنکه اساسا وضعیت روایت غیرخطی شرایطی بشدت افشاگرانه دارد.