حمید طاهرخانی*: این روزها «زیرآب زنی» یکی از واژه‌های متداول در مکالمات کارکنان ادارات است و آنقدر از این پدیده استفاده شده که دیگر زشتی گذشته را از دست داده و به عنوان روشی متداول برای از میدان به در بردن رقبای کاری در محیط‌های اداری به کار می‌رود اما نباید فراموش کرد که این عمل به طور ذاتی رفتاری ناپسند بوده و عواملی مانند نبود رقابت سازنده، حسادت و خودکم‌بینی در ایجاد آن موثر است. شاید بتوان از نگاه روانشناسی و روانکاوی این پدیده را به دو گونه مورد توجه قرار داد؛ یکی از نظر فردی و دیگری از نظر اجتماعی و فرهنگی. از نظر فردی، وقتی کسی می‌بیند توانایی و دانش محدودی دارد و نمی‌تواند از طرق متعارف با شخص دیگری رقابت کند، به غیبت کردن و به قول معروف زیرآب‌زنی روی می‌آورد. اختلالات شخصیتی و استفاده از مکانیسم‌های دفاعی ابتدایی در شخص، این حالت را تشدید می‌کند. از طرف دیگر فضای موجود اجتماعی و فرهنگی نیز تاثیر بسزایی در این امر دارد، پذیرش و استخدام در ادارات روال صحیحی ندارد و نخبه‌پروری وجود ندارد، موفقیت کاری در بسیاری از موارد از پایین به بالا نیست و افراد می‌بینند که چگونه همکارشان بدون تلاش مورد تشویق و توجه قرار دارد. با همه این تفاسیر برای این پدیده و جلوگیری از ترویج آن راه‌های ساده‌ای وجود دارد. از طرفی باید روی رفتارهای فردی اشخاص کار کرد و از طرف دیگر باید نحوه مدیریت در ادارات مورد توجه جدی قرار گیرد. نحوه پذیرش و استخدام کارمندان باید رقابتی بوده و روال مشخصی داشته باشد و فرد در طول خدمت ببیند که با تلاش و رقابت سازنده می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. گروه دیگری که می‌توانند در جلوگیری از زیرآب‌زنی نقش ایفا کنند، مدیران ادارات، سازمان‌ها و نهادها هستند. مدیران بالادستی باید سیستمی مشخص و رقابتی برای استخدام کارمندان تعریف کنند و در مراحل اول استخدام، مسائل روانشناختی و شخصیت افراد را با کمک متخصصان مربوط مورد توجه قرار دهند. مدیران پایین‌دستی و مستقیم نیز باید محیطی متعادل با امکان رقابت سالم ایجاد کنند که کارمندان بتوانند توانایی‌های خود را نشان داده و مورد تشویق قرارگیرند. البته نباید اهمیت شرایط اقتصادی و مسائل فرهنگی را فراموش کرد. محدودیت‌های اقتصادی، هم باعث می‌شود حقوق همه کارمندان کم باشد و هم موجب می‌شود تشویق‌ها و پاداش‌ها به افراد محدودی پرداخت شود که خود عامل تشدید مشکلات مورد اشاره می‌شود. *استاد دانشگاه