قطعا بارزترین شاخص فوتبال ایران در آسیا به کثرت هوادارانش مربوط می‌شود. نه اینکه آنان بهترین تماشاگران جهان باشند، از این روی که همواره فوتبال ما با حضور این طرفداران شناخته شده است. وقتی تیم‌های شرق آسیایی به تهران می‌آیند بزرگ‌ترین دغدغه‌شان دیگ جوشان آزادی است اما حالا بی‌آنکه ما متوجه باشیم روز به روز از تعداد این هواداران کاسته می‌شود. دلایل مختلفی دست به دست هم داده تا میانگین حضور هواداران در فوتبالمان نسبت به سال‌های گذشته افت فاحشی کند. حتی در جدیدترین آماری که کنفدراسیون فوتبال آسیا برای لیگ قهرمانان این قاره در سال 2013 منتشرکرد این چینی‌ها بودند که رکورددار تعداد تماشاگر شدند. با ادامه این روند قطعا روزی می‌رسد که در تمنای پر شدن یک ورزشگاه شویم. اما چرا این بلا سر فوتبال ایران آمد؟ بازی‌های کم‌اهمیت پرسپولیس در دهه 60 و اوائل 70 خورشیدی تقریبا با میانگین 50 هزار هوادار برگزار می‌شد. قدیمی‌ها چند علت بارز را دلیل این استقبال عالی می‌دانستند. آن روزها نه اینترنتی بود و نه بازی‌ها به شکل و شمایل امروز پخش مستقیم داشت. از سوی دیگر دایره سرگرمی جوانان به وسعت امروز نبود. این دلایل را به فوتبال تماشاگرپسند آن روزها اضافه کنید تا متوجه شوید چرا بازی پرسپولیس و دارایی در روز یکشنبه می‌توانست 60 هزار تماشاگر را به استادیوم بکشاند. اما در دو دهه اخیر تکنولوژی به صورت قارچ‌وار جامعه ایرانی را درنوردید و حالا با تلفن همراه هم می‌شود یک مسابقه فوتبال را دید. اما یادمان نرود که این تکنولوژی از غرب وارد کشورمان شد پس چرا باشگاهی مثل بارسا، رئال، دورتموند و بایرن با افت تماشاگر مواجه نشدند؟چرا آرسنال از هایبری کوچک به امیراتس بزرگ نقل مکان کرد؟ چرا اولدترافورد را بزرگ‌تر از قبل کردند؟ اینها به ما آدرس جدیدی را می‌دهد. پخش مستقیم، تعدد شبکه‌های تلویزیونی، افزایش سرگرمی جوانان و... هیچ یک نمی‌تواند آسیب جدی‌ای را به تعداد تماشاگران فوتبال یک کشور وارد کند. آنهایی که نمی‌خواهند سوءمدیریت را در این بین سهیم بدانند این بهانه‌ها را علم می‌کنند. عزیز محمدی و روندی که وارد فوتبال ایران کرد
اگر بخواهیم با عینک واقع‌بینانه کارنامه عزیز محمدی رئیس وقت سازمان لیگ برتر و متولی برگزاری بازی‌های لیگ در چند سال گذشته را بررسی کنیم قطعا او خدمات فراوانی را برای فوتبال ما داشت. اما یک عنصر بزرگ در زمان برنامه‌ریزی‌های او نادیده انگاشته شد. اولویت برای سازمان لیگ برتر برگزاری بازی‌ها در یک بازه زمانی محدود بود. آنها می‌خواستند به هر قیمتی مسابقات سر زمان مقرر خودش به اتمام برسد از این رو روند ناصواب برگزاری فوتبال در روزهای میانی هفته را باب کردند. آنها متوجه نبودند در حال راندن مشتری‌های ثابت یک مغازه هستند. لیگ برگزار می‌شد که تنها برگزار شده باشد. آنهایی که به هر قیمتی به ورزشگاه می‌رفتند کم‌کم به خاطر مشکلات کاری و تحصیلی از رفتن به استادیوم سر باز زدند و عاقبت بخش اعظمی از آن قشر ترجیح داد پای تلویزیون بنشیند. آن روزهایی که استقلال و پرسپولیس در طول یک ماه حتی یک بار هم روز تعطیل در آزادی بازی برگزار نمی‌کردند، کسی نبود به سازمان لیگ بگوید شما در حال از بین بردن بزرگ‌ترین نقطه قوت فوتبال ما هستید. اگر چه در یک فصل اخیر خیلی از بازی‌ها به روزهای پایانی هفته موکول شده اما ضربه‌ای که آن روند به فوتبال ما وارد کرد قطعا به این سادگی‌ها درمان نمی‌شود.
بازی‌هایی که زیبا نیست
در اروپا وقتی تماشاگران از دیدن یک بازی ناراضی باشند در خاتمه آن مصاف شعار می‌دهند که پول بلیت ما را پس بدهید. آرسن ونگر درباره فلسفه کاری‌اش در مصاحبه‌ای عنوان کرده بود: «نمی‌خواهم تیمم به گونه‌ای بازی کند که هواداران در خاتمه بازی از من پول بلیتشان را بخواهند». با این فلسفه بود که توپچی‌های لندن توانستند هواداران خود را در یک بازه کوتاه به دو برابر برسانند. یادتان نرود که همین آرسنال 8 سال است دستش به هیچ جامی نخورده اما نوع بازی‌های این تیم تماشاگرپسند است. حالا بازگردیم به لیگ خودمان. در همین نیم‌فصل نخست 20 درصد بازی‌ها با تساوی بدون گل به پایان رسید. بیشتر برد تیم‌ها با حداقل گل بود. به صورت فاحشی تعداد تماشاگران تراکتورسازی که پدیده فوتبال ما لقب گرفته بودند طی 2 سال افت پیدا کرد. تبریزی‌ها می‌گویند از زمان قلعه‌نویی به بعد بازی‌های تراکتور دیگر به مثابه سابق برای ما جذابیت نداشت. اگرچه قلعه‌نویی توانست تبریزی‌ها را نایب قهرمان لیگ کند اما فصل بعدش تونی اولیویرا موفق شد با بازی‌های مهیج، تقریبا بخش زیادی از تبریزی‌ها را راضی کند. اما حالا در لیگ سیزدهم دوباره وضعیت به مثابه سابق است. در بازی با پرسپولیس که منجر به صدرنشین شدن تراکتورسازی شد، ورزشگاه یادگار امام تنها 40 هزار هوادار را در دل خود جای داد. این اتفاق در صورتی رخ می‌دهد که پیش از این همواره این بازی با استقبال حداکثری مواجه می‌شد. در این سو استقلال طی دو فصل اخیر با ریزش شدید تماشاگر روبه‌رو شده است. بازی با گسترش فولاد نمونه دم‌دستی و خوبی بود برای بررسی وضعیت حضور هواداران آبی در آزادی. با ارفاق تنها 5 هزار تماشاگر به استادیوم آمدند آن هم در صورتی که استقلال با پیروزی می‌توانست صدرنشین لیگ شود. این بازی در روز تعطیل هم برگزار شد. وضعیت پرسپولیس هم تقریبا مشابه آبی‌هاست. اگرچه علی دایی در نیم‌فصل نخست به‌جز بازی با دو استقلال تهران و خوزستان در تمام بازی‌های برگزار شده در آزادی تیم برنده میدان بود اما نوع عملکرد قرمزپوشان به گونه‌ای است که آنها بیشتر به فکر گل نخوردن هستند تا گل زدن. به تعداد گل‌های زده و خورده آنها توجه کنید تا ببینید چگونه پرسپولیس برای قهرمان شدن از فلسفه همیشه هجومی‌اش فاصله گرفته است. قطعا با این نوع بازی که تیم‌های بزرگ ما به نمایش می‌گذارند نمی‌شود منتظر ورود تماشاگر بود.
فساد، بی‌اعتمادی و گران شدن بلیت
البته یک بخش دیگر ریزش هواداران به بی‌اعتمادی آنها مربوط می‌شود. فوتبالی که در لیگ دسته اول آن، تبانی مثل آب در بستر رودخانه جریان دارد و شائبه‌های فراوانی درباره فساد داوری در لیگ برترش وجود دارد قطعا هوادار را دلسرد می‌کند. او هر دوشنبه‌شب در برنامه 90 حرف‌هایی را می‌شوند که پیش از این گوشش با آنها آشنایی نداشت. تعلل کمیته انضباطی در صدور آرا هم مزید بر علت شده تا هوادار فوتبال به پاک بودن آن شک کند. همان‌طور که رواج فحاشی روی سکوها خیلی از خانواده‌ها را از استادیوم‌ها فراری داد حالا همین زمزمه‌های فساد بخش دیگری را نشانه رفته و آنها می‌گویند فوتبالی که نتیجه‌اش در جای دیگر رقم می‌خورد ارزش دیدن از نزدیک را ندارد. سوای این موضوع بحث گران شدن بلیت‌ها هم تاثیرگذار بوده است. طبق آمار بیشتر تماشاگرانی که به آزادی می‌آیند از قشر متوسط و رو به پایین پایتخت هستند. از سوی دیگر قشر عظیمی از همین طیف را دانش‌آموزان تشکیل می‌دهند. کسی که تا 3 سال قبل با 2 هزار تومان می‌توانست به استادیوم برود و بازگردد حالا با 10 هزار تومان هم موفق به انجام این کار نیست. البته در خیلی از کشورهای جهان قیمت بلیت تقریبا بالاست اما باید توجه داشت در آن کشورها تورم چه نسبتی با درصد تورم کشور ما دارد. همه این اتفاقات دست به دست هم داده تا پر شدن آزادی برایمان تبدیل به یک آرزو شود. شاید یک مدیریت نه چندان بلندمدت بتواند خیلی از مشتری‌های پاتوقی این فوتبال را به مغازه قدیمی‌اش بازگرداند. باید دید چنین اراده‌ای وجود دارد یا اینکه خالی بودن سکوها چیزی نیست که مدیران بالادستی را ناراحت کند.