نیمه‌شب پنجشنبه پنجم دسامبر 2013 جاکوب زوما، رئیس‌جمهوری آفریقای جنوبی بر صفحه تلویزیون ظاهر شد و با تسلیت گفتن درگذشت ماندلا به مردم آفریقای‌جنوبی به تمجید از شخصیت این قهرمان ضدآپارتاید پرداخت: «نلسون ماندلای دوست‌داشتنی ما که پدر موسس کشور دموکراتیک‌مان بود، درگذشت.» دنباله‌رو و سلف ماندلا گفت: «کشور ما بهترین فرزند خود را از دست داد. مردم ما یک پدر را از دست دادند. هرچند ما می‌دانستیم که این روز فراخواهد رسید اما هیچ چیز نمی‌تواند حس فقدان عمیق را در ما از بین ببرد». در همان نخستین لحظات اعلام خبر فوت رهبر بزرگ ضدنژادپرستی مردم بسیاری بیرون خانه ماندلا که در آن زندگی را بدرود گفت، جمع شدند و به یاد او شمع روشن کرده و آوازهای مبارزات علیه آپارتاید را خواندند. بعضی هم پرچم آفریقای جنوبی و حزب کنگره ملی آفریقا را حمل می‌کردند.
به دستور دولت، پرچم‌ها در آفریقای‌جنوبی به‌حالت نیمه‌افراشته درآمده است. برای نلسون ماندلا مراسم تدفین ملی برگزار می‌شود. در برخی دیگر کشورهای جهان نیز مانند زادگاه ماندلا عزای عمومی اعلام شده است از جمله آمریکا (سه روز) و فلسطین (یک روز).
ماندلا اولین رئیس‌جمهوری سیاه‌پوست آفریقای جنوبی بود که از سال ۱۹۹۴ به مدت ۵ سال این سمت را برعهده داشت و بسیاری او را پدر آفریقای جنوبی می‌دانند. رهبر پیشین آفریقای جنوبی، علیه آپارتاید مبارزه کرد و در سال ۱۹۹۳ جایزه صلح نوبل را دریافت کرد. او که مدت ۲۷ سال زندانی بود، نقش برجسته‌ای در برقراری صلح در سایر مناقشات به عهده داشت. نلسون ماندلا به‌رغم حبس طولانی مدت، دشمنان سابق خود را بخشید و به عنوان رئیس‌جمهوری وقت از تمام نژاد‌ها خواست برای دستیابی به آشتی ملی همکاری کنند. او در دهه 80، زمانی که زندانی شده بود، دچار بیماری سل شد. ماندلا به عفونت ریوی مبتلا بود و در ماه‌های اخیر چندین بار به دلیل مشکلات جسمانی در بیمارستان بستری شده بود. او 3 ماه پیش، پس از ترخیص از بیمارستان، در خانه تحت مراقبت‌های پزشکی ویژه قرار داشت. بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل در پیام تسلیتی ماندلا را «غول عدالت» خواند و گفت: «هیچ‌کس به اندازه او در عصر ما برای پیشبرد ارزش‌ها و آمال‌های سازمان ملل کار نکرد. او زندگی‌اش را صرف خدمت به مردمش و بشریت کرد و این کار را با فداکاری زیاد انجام داد. موضع‌گیری اصولی او و نیروی اخلاقی که زیربنای این موضع‌گیری بود، نقش اساسی در برچیدن آپارتاید داشت.»
باراک اوباما، رئیس‌جمهوری آمریکا نیز اعلام کرد: «دستاورد او بیش از چیزی بود که می‌شود از هر انسانی انتظار داشت. ما یکی از بانفوذترین، شجاع‌ترین و خوب‌ترین انسان‌هایی که می‌توان همزمان با آنها در زمین زیست را از دست داده‌ایم. او دیگر متعلق به ما نیست بلکه متعلق به قرن‌هاست. نلسون ماندلا با وقاری مثال‌زدنی و اراده‌ای فولادین و با فدا کردن آزادی خودش برای آزادی دیگران، آفریقای‌جنوبی را دگرگون کرد و همه ما را تکان داد. سفر او در طول زندگی از حبس تا رسیدن به ریاست‌جمهوری دربرگیرنده این وعده بود که انسان‌ها و کشورها می‌توانند بهتر شوند.» دیوید کامرون، نخست‌وزیر انگلیس نیز در واکنش به درگذشت ماندلا، گفت: «امروز چراغی درخشان در جهان از تابیدن بازایستاد.» کوفی عنان، دبیرکل پیشین سازمان ملل متحد نیز طی بیانیه‌ای گفت: «دنیا رهبر بزرگی را از دست داده است.»
واکنش دیگر رهبران جهان
دیلما روسف (رئیس جمهور برزیل): «او نمونه‌ای بود برای آنها که برای آزادی و صلح جنگیدند. مثال این رهبر بزرگ همه کسانی را که برای عدالت اجتماعی و صلح در جهان می‌جنگند هدایت خواهد کرد».
لوران فابیوس (وزیر خارجه فرانسه): «ماندلا رهبری عظیم و پدر آفریقای جنوبی بود».
آنگلا مرکل (صدر اعظم آلمان): «الگوی درخشان نلسون ماندلا و اعتبار سیاسی به دور از خشونتش و نفی هرگونه نژادپرستی توسط او تا سال‌های آینده به عنوان الهام مردم جهان بر پا خواهد ماند».