عبدالباری عطوان* : روزی که خبر درگذشت نلسون ماندلا، رهبر بزرگ ضدنژادپرستی را شنیدم، بسیار متاثر شدم. ماندلا الگویی نمونه برای همه رهبران آزادیخواه جهان بود. ماندلا را هیچ‌وقت عبوس و ترش‌روی ندیدم. او حتی زمانی که پشت میله‌های زندان بود، همیشه لبخند بر لب داشت. ماندلا در هر جایگاهی که حضور داشت و در همه سخنرانی‌هایش بر عدالت و برابری و مساوات بین سیاهان و سفیدپوستان تاکید می‌کرد. نلسون ماندلا راه دشوار بخشش و اتحاد را برگزید حال آنکه اگر انتقام‌جویی و کینه‌ورزی را دنبال می‌کرد، کسی را به تعجب وانمی‌داشت. درسال 1991 یک‌سال پس از آزادی ماندلا از زندان در دیداری که با این رهبر مبارز در لندن داشتم، از شخصیت استوار وی و از آرمان‌هایش در دفاع از برابری و عدالتخواهی متعجب شدم. 27 سال زندان حتی برای یک لحظه، ماندلا را در مسیر اهداف آزادی‌خواهانه‌اش متزلزل نکرده بود. مردی که در واکنش به سال‌ها حبس و مشقت، بردباری نشان داد و در مقابل نژادپرستی، راه آشتی برگزید. او نماد همه خصلت‌های نجیب و صلح‌طلبانه در انسان‌ها بود. ماندلا در این دیدار اعلام کرد دولت فلسطین تشکیل می‌شود و پیروزی این ملت حتمی است. رابطه بین ماندلا و ملت فلسطین از نوع رابطه خونی و سرنوشتی و تاریخ مبارزاتی بود و این ارتباط بعد از خروج ماندلا از زندان به اوج خود رسید. یاسر عرفات، رئیس راحل تشکیلات خودگردان فلسطین، یک روز به من گفت سازمان تشکیلات خودگردان فلسطین به کنگره ملی آفریقا متعهد شده است که هزینه درمان اولیور تامبو (معاون ماندلا) را در یکی از بیمارستان‌های لندن پرداخت کند، در مقابل نلسون ماندلا نیز گفته است زمین و سفارتی را در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی به سازمان تشکیلات واگذار می‌کند و پرداخت حقوق همه کارکنان آن را از بودجه این کشور برعهده می‌گیرد. در سال 1997 زمانی که ماندلا قدرت را به مدت 3 سال برعهده گرفت، مساله فلسطین را در راس اولویت‌های خود قرار داد و بر جهانیان اعلام کرد: «آزادی ما بدون آزادی ملت فلسطین تکمیل نمی‌شود.» وی به جان بلگر، خبرنگار برجسته انگلیسی گفته بود: «عدالت برای فلسطینی‌ها بزرگ‌ترین مساله اخلاقی عصر حاضر است.» وقتی یاسرعرفات درگذشت، نلسون ماندلا از او به عنوان «نماد مبارزه در راه آزادی» نام برد و گفت: «یاسر عرفات یکی از بزرگ‌ترین مبارزان راه آزادی نسل خود بود و جای تاسف است که رؤیای او و مردم فلسطین برای داشتن یک کشور مستقل فلسطینی تحقق پیدا نکرد.» در سال 1999 در یک سخنرانی به خبرنگاران گفت قبول می‌کند میانجیگر سیاسی میان اسرائیل و همسایگانش باشد. ماندلا تصریح کرده بود: اسرائیل باید از همه مناطقی که در سال 1967 از اعراب گرفته، عقب‌نشینی کند. اسرائیل باید به طور ویژه و کامل از بلندی‌های جولان، از جنوب لبنان و از کرانه باختری عقب‌نشینی کند. ماندلا به عنوان رئیس‌جمهور آفریقای‌جنوبی همه روابط اقتصادی و سیاسی این کشور را با اسرائیل قطع کرد و شجاعت ستودنی خود را به رخ همه حکام کشورهای عربی کشید. نلسون ماندلا در چهارم دسامبر 1997 در روز جهانی همبستگی با مردم فلسطین گروهی را به عنوان مردم آفریقای‌جنوبی، میهمانان فلسطینی و انساندوستان گردهم آورد تا همبستگی با مردم فلسطین را اعلام کند. وی در سخنرانی خود خواهان تداوم همبستگی در حمایت از آزادی و عدالت در فلسطین شد. وی اظهار داشت: سازمان ملل موضع قاطعی علیه آپارتاید اتخاذ کرده و طی سالیان گذشته یک اتفاق‌نظر بین‌المللی ایجاد شده که به این نظام ظالمانه پایان داد اما ما مطمئن هستیم و تاکید می‌‌کنیم که آزادی ما بدون آزادی فلسطینی‌ها همچنان ناقص است. ماندلا همچنین جز رهبران جهان بود که با تجاوز نظامی آمریکا به عراق در سال 2003 مخالفت و اعلام کرد هدف بوش از این تحاوز، تسلط بر نفت عراق است. وی حتی با تونی بلر، نخست‌وزیر انگلیس تماس تلفنی برقرار کرد و کوشید وی را به عدم‌همکاری با آمریکا در این جنگ متقاعد سازد. ماندلا همچنین در سال 1991 با فیدل کاسترو، رهبر انقلابی کوبا دیدار کرد. در آن زمان کوبا سی و هشتمین سالگرد حمله مونکادا را گرامی می‌داشت و ماندلا در سخنرانی خود از جایگاه ویژه کوبا در قلب مردم آفریقا و همچنین انقلاب آن خبر داد. ماندلا همچنین در سخنان دیگری خواهان پایان دادن به تحریم‌های سازمان ملل علیه لیبی در سال‌های 1997 شده بود و از معمر قذافی، رهبر مخلوع لیبی که یکی از حامیان وی بود به نوبه خود حمایت کرد. ماندلا گفته بود: این وظیفه ماست تا از برادر خود، معمر قذافی (رهبر مخلوع لیبی) حمایت کنیم. بویژه در زمینه تحریم‌هایی که نه فقط وی را هدف قرار می‌دهد بلکه مردم عادی این کشور و برادران و خواهران آفریقایی ما را هدف قرار داده است. *کارشناس برجسته مسائل خاورمیانه