بهعنوان سوال اول میخواستم بدانم فیلمنامه «گناه من» از کجا شکل گرفت و آیا شخصیتهای اصلی فیلم برگرفته از واقعیت بودهاند؟
برای ساخت «گناه من» بهعنوان فیلم اول، درصدد بودم که فیلمنامه اجتماعی جمعوجوری انتخاب کنم و بهخاطر جذب سرمایهگذار و راضی کردن تهیهکننده، نمیخواستم خیلی به سراغ موضوعات پیچیده و خاص بروم. به همین دلیل پس از مدتی که دوست قدیمیام، سعید دولتخانی ایده یک خطی «گناه من» را مطرح کرد، آن را پذیرفتم و پس از هشت ماه کار، فیلمنامهاش را نهایی کردم. درباره شخصیتهای «یغما» و «باران» هم باید بگویم که شخصیتها واقعی نیست، اما یغما شخصیتی بود که از لحاظ رفتارها و تنهاییها، همواره مورد علاقهام بود، کمااینکه در فیلم «ریسمان باز» هم شخصیت میکائیل مشابه و نزدیک به شخصیت یغماست.
مضمون فیلم «گناه من» به گونهای تبدیل به کلیشه شده و شاید بهتعبیری زمان ساخت اینگونه فیلمها بسر آمده باشد. با توجه به اینکه شما با این فیلم حضور خود را در سینمای ایران اعلام میکردید، چگونه ریسک کرده و سراغ این سوژه رفتید؟
در مورد اینکه این فیلم، فیلم اول من است، باید بگویم که بهعنوان نخستین فیلم و در مقام کارگردان نمیخواستم و نمیتوانستم ریسک کنم و به سراغ سوژههای خاصی از نوع «ریسمان باز» بروم. من باید برای نخستین فیلمم موضوعی را انتخاب میکردم که از یک سو تهیهکننده را از بابت گیشه و جذب مخاطب راضی نگه دارد و از سوی دیگر بتواند مخاطب عام و خاص را جذب کند. به همین دلیل با وجود میل و علاقه شخصیام به «سینمای خاص» اما با مخاطب عام، به سراغ این سوژه رفتم. درباره کلیشهای بودن فیلمنامه هم باید بگویم که موضوعات و سوژههای کلیشهای هم با نگاه جدید و متفاوت میتوانند حرفی برای گفتن داشته باشند. موضوع عشق و روابط عاطفی در «گناه من» لایه ظاهری فیلم است اما حقیقت فیلم، بیان مشکلات اجتماعی است و اینکه یغما (حمید گودرزی) با دیدن باران(نیوشا ضیغمی) دچار تحول شده و به این نتیجه میرسد که دنیا دار مکافات است. در حقیقت لایههای زیرین این فیلم است که باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرند.
فکر میکنید در رسیدن به هدف جذب مخاطب و راضی نگهداشتن تهیهکننده موفق بودهاید؟
با توجه به اینکه فیلم در گروه ویژه فرهنگی اکران شده، استقبال از آن بد نبوده است و فکر میکنم به عنوان نخستین کار، فیلم قابل قبولی ساختهام.
برای اکران فیلم در گروه فرهنگی نگران گیشه نبودید؟ برخی کارگردانان نسبت به اکران فیلمشان در این گروه گلایههایی داشتند.
به هر صورت گروه فرهنگیای ایجاد شده تا ناچاراً فیلمهایی که پشت اکران مانده در آن به نمایش دربیاید. فیلم «گناه من» هم با توجه به مشکلاتش و اینکه از اکران جا ماند در نهایت به این گروه رسید. این برای من بهعنوان کارگردانی که فیلمم پس از دو سال امکان اکران گرفت، خوشحالکننده است، اما قطعا به ضرر تهیهکننده و سرمایهگذار است، بویژه درباره این فیلم که پیشبینی میشد اگر در زمان زندهای و خارج از این گروه اکران شود، فروش خوبی در انتظارش خواهد بود.
یکی از موضوعات قابل توجه در فیلم «گناه من» این است که بیشتر صحنههای فیلم در باران گرفته شده، در عین حال که نام یکی از شخصیتهای اصلی فیلم هم باران است. آیا به دنبال نشانهشناسی خاصی بودید؟
بله، همواره نشانهها و نمادها، پوشش لباس و فضاسازی و نام کاراکترهای اصلی در یک فیلم برایم از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. در «گناه من» هم استفاده از نام باران به عنوان کاراکتر اصلی زن و گرفتن صحنهها در باران تعمدی بود، چرا که معتقدم هر قصه و فیلمنامه برای یک فضای خاص نوشته شده است. زمانی هم که به همراه آقای دولتخانی مشغول نوشتن فیلمنامه بودیم همه صحنهها را با رنگ آبی و سرد میدیدیم. فضای بارانی و سرد، به تلخی قصه و شخصیتها و غم و اندوهی که در چهرهها وجود دارد بسیار کمک میکند، قطعا اگر بیشتر صحنهها در باران گرفته نمیشد، تاثیر لازم را نمیگذاشت به همین دلیل باوجود مشکل بودن گرفتن پرسوناژها در باران، تصمیم گرفتیم که 60 تا 70 درصد صحنهها در باران گرفته شود.
در انتخاب بازیگرانتان، چطور شد که حمید گودرزی و نیوشا ضیغمی را برای شخصیتهای اصلی فیلم برگزیدید؟
از همان ابتدا و پس از صحبت کردن با تهیهکننده تصمیم گرفته شد که از بازیگران شناخته شده استفاده کنیم تا هم از لحاظ حرفهای مشکلی برایمان ایجاد نشود و هم فیلم فروش بیشتری داشته باشد. از سوی دیگر نیوشا ضیغمی و حمید گودرزی در زمان ساخت فیلم برای
اولین بار بود که روبهروی هم قرار میگرفتند و هر دو بازیگر توانستند بازی بسیار خوب و متفاوتی را نسبت به نقشهای قبلی خود که بیشتر تجاری بود، ارائه دهند.
در صحبتهایتان اشاره کردید سینمای مورد علاقه شما سینمای خاص است. آیا همین علاقه به سینمای خاص منجر به ساخت فیلم «ریسمان باز» به عنوان فیلم دومتان شد؟
بله، در این فیلم سعی کردم تا حدودی علایق خود را نسبت به سینمای خاص و به تعبیری هنری بازگو کنم و خوشبختانه استقبال از این فیلم، هم در داخل و هم در کشورهای دیگر مرا نسبت به ساخت اینگونه فیلمها تشویق کرد. پس از این نیز نگاهم را روی همین سینما، اما با فرمول جدیدتری متمرکز خواهم کرد.
گرایش فیلمسازان جوان در سالهای اخیر ورود به فضاهای عجیب و غریب به اسم «فیلم خاص» است. این گرایش را چگونه تحلیل میکنید؟
من با برداشت مرسوم از واژههایی مثل سینمای خاص، سینمای ماورایی، سینمای معناگرا و... اصلا نمیتوانم کنار بیایم و برای همین هم آنها را از همان ابتدا کنار گذاشتهام. به نظر من «سینما» یک تعریف و اصل دارد و در کنار این تعریف ما گنجینهای از سینمای جهان و سینمای خودمان را هم در اختیار داریم که اگر لحظهای به آن برگردیم به خوبی میتوانیم درک کنیم که کجا قرار گرفتهایم. آنوقت است که باید دید برای ارائه به مخاطب امروز چه چیزی میتوانیم داشته باشیم؛ مخاطبی که کمحوصله است و اهل دیدن فیلم خیلی بلند نیست. این به نظرم عین وفاداری به ذات اصلی سینماست. از طرف دیگر ما نباید تحتتأثیر فیلمهای فستیوالپسند و موجهای زودگذر قرار بگیریم.
10سال قبل که موجی برای سینمای جشنوارهای در کشور به راه افتاده بود احساسم این بود که این موج به زودی فروکش میکند و فیلمهای ساخته شده هم ماندگار نخواهد شد.
در این سالها علاقه فیلمسازان جوان برای ورود به سینما سیر صعودی پیدا کرده است، فکر میکنید چرا مهرشاد کارخانی در چنین شرایطی وارد عرصه کارگردانی شد؟
ببینید، من نزدیک به 25-24 سال است که با دوربین، عکس و سینما سر و کار دارم و با فیلم «هور در آتش» کارم را در جایگاه عکاس فیلم آغاز کردم. در این مدت هم سعی کردهام فیلمهای شاخص را عکاسی کنم و در حد خودم به عکاسی مطرح در سینما تبدیل شوم، مثلا در فیلمهایی مثل«ضیافت»، «اشک سرما»، «زیر نور ماه» و... به عنوان عکاس حضور داشتم و از همین تجربهها و دیدن کارگردانان مطرح بود که برای کارگردانی تجربیاتی کسب کردم. در اصل عکاسی فیلم برای من بهانهای بود برای ورود به عرصه کارگردانی و فیلمسازی اما در مجموع اگر خواسته باشیم درباره تشدید موج فیلمسازی جوانان صحبت کنیم، به نظرم شاید این پدیده به این دلیل باشد که جوانان امروز سینما را کمی ساده گرفتهاند.
یعنی در جایگاه کسی که قصد ساخت فیلم را دارد، سختگیری سابق را روی کار خود ندارند؟
بله، این هست اما نکته دیگری هم که باید به آن توجه داشت میزان علاقه و توجه به سینماست. به این معنی که اگر کسی به سینما علاقهمند نباشد و صرفاً بخواهد فیلمی ساخته باشد، واقعاً با کار راحتی سر و کار دارد اما دیگر نگاه به کارگردانی و سینمای اصیل را از دست داده است.
به تعبیر دیگر، فیلمسازی کار سختی نیست اما اگر کسی به سرعت فیلم بسازد به سرعت هم فیلمش فراموش میشود. من بهشخصه سعیام این بوده است که به سینمای اصیل وفادار باشم و در عین حال زمانی هم که کارم را بهطور مستقل آغاز کردم سعیام این بود که تمام دیدهها و شنیدهها را کنار بگذارم و با وجود تأثیرپذیری از تجربیات، کار خودم را بسازم.
با توجه به این سختگیریهایی که برای فیلمسازی خودتان قائلید، فکر میکنید تا چه زمانی در سینما حرفی برای گفتن خواهید داشت؟
سعی من بر این است که همین سینمای اجتماعی- خیابانی را با نگاهی تازهتر و ساختاری جدیدتر که مطلوب نظر خودم است، ادامه دهم و موضوعات روایتگونه از زندگی روزمره انسانها را دستمایه ساخت فیلمهایم قرار دهم، اما اینکه تا کی و چه وقت بر این سبک و سیاق خواهم بود بستگی به شرایط و زمان در آینده دارد.
«گناه من» مانند «ریسمان باز» حضورهای بینالمللی موفقی داشته است؟
امتیاز پخش خارجی فیلم «گناه من» در اختیار مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است که در ساخت فیلم نیز مشارکت داشته است. در حال حاضر هم نمیدانم برای چه تعداد کشور فرستاده شده است اما در مجموع معتقدم «گناه من» برخلاف «ریسمان باز» فیلمی نیست که در بخش بینالملل چندان موفق باشد.
«گناه من» فیلم اول شماست که پس از فیلم دومتان، «ریسمان باز» اکران شد. علت این همه تاخیر در اکران فیلم اول چه بود؟
تاخیر در اکران به دلیل مشکلاتی بود که تهیه کننده با سرمایهگذار پیدا کرد. این مشکلات موجب شد که فیلم در پشت اکران بماند و پس از آن هم سینمادارها حاضر نبودند که سرگروه اکران این فیلم شوند. خوشبختانه با کمک آقای اربابی فیلم در گروه ویژه فرهنگی و در چند سینما اکران شد.
فیلم بعدیتان را در چه فضایی و با چه مضمونی میسازید؟
هماکنون فیلمنامه «زنبورها» را به اتمام رساندهام و در صورتی که در سال جدید سرمایهگذاری آمادگی خود را اعلام کند، قطعاً کار ساخت فیلم زنبورها را شروع خواهم کرد. در آرزوی «سینمای خاص» برای «مخاطب عام»
بهعنوان سوال اول میخواستم بدانم فیلمنامه «گناه من» از کجا شکل گرفت و آیا شخصیتهای اصلی فیلم برگرفته از واقعیت بودهاند؟
برای ساخت «گناه من» بهعنوان فیلم اول، درصدد بودم که فیلمنامه اجتماعی جمعوجوری انتخاب کنم و بهخاطر جذب سرمایهگذار و راضی کردن تهیهکننده، نمیخواستم خیلی به سراغ موضوعات پیچیده و خاص بروم. به همین دلیل پس از مدتی که دوست قدیمیام، سعید دولتخانی ایده یک خطی «گناه من» را مطرح کرد، آن را پذیرفتم و پس از هشت ماه کار، فیلمنامهاش را نهایی کردم. درباره شخصیتهای «یغما» و «باران» هم باید بگویم که شخصیتها واقعی نیست، اما یغما شخصیتی بود که از لحاظ رفتارها و تنهاییها، همواره مورد علاقهام بود، کمااینکه در فیلم «ریسمان باز» هم شخصیت میکائیل مشابه و نزدیک به شخصیت یغماست.
مضمون فیلم «گناه من» به گونهای تبدیل به کلیشه شده و شاید بهتعبیری زمان ساخت اینگونه فیلمها بسر آمده باشد. با توجه به اینکه شما با این فیلم حضور خود را در سینمای ایران اعلام میکردید، چگونه ریسک کرده و سراغ این سوژه رفتید؟
در مورد اینکه این فیلم، فیلم اول من است، باید بگویم که بهعنوان نخستین فیلم و در مقام کارگردان نمیخواستم و نمیتوانستم ریسک کنم و به سراغ سوژههای خاصی از نوع «ریسمان باز» بروم. من باید برای نخستین فیلمم موضوعی را انتخاب میکردم که از یک سو تهیهکننده را از بابت گیشه و جذب مخاطب راضی نگه دارد و از سوی دیگر بتواند مخاطب عام و خاص را جذب کند. به همین دلیل با وجود میل و علاقه شخصیام به «سینمای خاص» اما با مخاطب عام، به سراغ این سوژه رفتم. درباره کلیشهای بودن فیلمنامه هم باید بگویم که موضوعات و سوژههای کلیشهای هم با نگاه جدید و متفاوت میتوانند حرفی برای گفتن داشته باشند. موضوع عشق و روابط عاطفی در «گناه من» لایه ظاهری فیلم است اما حقیقت فیلم، بیان مشکلات اجتماعی است و اینکه یغما (حمید گودرزی) با دیدن باران(نیوشا ضیغمی) دچار تحول شده و به این نتیجه میرسد که دنیا دار مکافات است. در حقیقت لایههای زیرین این فیلم است که باید بیشتر مورد توجه قرار بگیرند.
فکر میکنید در رسیدن به هدف جذب مخاطب و راضی نگهداشتن تهیهکننده موفق بودهاید؟
با توجه به اینکه فیلم در گروه ویژه فرهنگی اکران شده، استقبال از آن بد نبوده است و فکر میکنم به عنوان نخستین کار، فیلم قابل قبولی ساختهام.
برای اکران فیلم در گروه فرهنگی نگران گیشه نبودید؟ برخی کارگردانان نسبت به اکران فیلمشان در این گروه گلایههایی داشتند.
به هر صورت گروه فرهنگیای ایجاد شده تا ناچاراً فیلمهایی که پشت اکران مانده در آن به نمایش دربیاید. فیلم «گناه من» هم با توجه به مشکلاتش و اینکه از اکران جا ماند در نهایت به این گروه رسید. این برای من بهعنوان کارگردانی که فیلمم پس از دو سال امکان اکران گرفت، خوشحالکننده است، اما قطعا به ضرر تهیهکننده و سرمایهگذار است، بویژه درباره این فیلم که پیشبینی میشد اگر در زمان زندهای و خارج از این گروه اکران شود، فروش خوبی در انتظارش خواهد بود.
یکی از موضوعات قابل توجه در فیلم «گناه من» این است که بیشتر صحنههای فیلم در باران گرفته شده، در عین حال که نام یکی از شخصیتهای اصلی فیلم هم باران است. آیا به دنبال نشانهشناسی خاصی بودید؟
بله، همواره نشانهها و نمادها، پوشش لباس و فضاسازی و نام کاراکترهای اصلی در یک فیلم برایم از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. در «گناه من» هم استفاده از نام باران به عنوان کاراکتر اصلی زن و گرفتن صحنهها در باران تعمدی بود، چرا که معتقدم هر قصه و فیلمنامه برای یک فضای خاص نوشته شده است. زمانی هم که به همراه آقای دولتخانی مشغول نوشتن فیلمنامه بودیم همه صحنهها را با رنگ آبی و سرد میدیدیم. فضای بارانی و سرد، به تلخی قصه و شخصیتها و غم و اندوهی که در چهرهها وجود دارد بسیار کمک میکند، قطعا اگر بیشتر صحنهها در باران گرفته نمیشد، تاثیر لازم را نمیگذاشت به همین دلیل باوجود مشکل بودن گرفتن پرسوناژها در باران، تصمیم گرفتیم که 60 تا 70 درصد صحنهها در باران گرفته شود.
در انتخاب بازیگرانتان، چطور شد که حمید گودرزی و نیوشا ضیغمی را برای شخصیتهای اصلی فیلم برگزیدید؟
از همان ابتدا و پس از صحبت کردن با تهیهکننده تصمیم گرفته شد که از بازیگران شناخته شده استفاده کنیم تا هم از لحاظ حرفهای مشکلی برایمان ایجاد نشود و هم فیلم فروش بیشتری داشته باشد. از سوی دیگر نیوشا ضیغمی و حمید گودرزی در زمان ساخت فیلم برای
اولین بار بود که روبهروی هم قرار میگرفتند و هر دو بازیگر توانستند بازی بسیار خوب و متفاوتی را نسبت به نقشهای قبلی خود که بیشتر تجاری بود، ارائه دهند.
در صحبتهایتان اشاره کردید سینمای مورد علاقه شما سینمای خاص است. آیا همین علاقه به سینمای خاص منجر به ساخت فیلم «ریسمان باز» به عنوان فیلم دومتان شد؟
بله، در این فیلم سعی کردم تا حدودی علایق خود را نسبت به سینمای خاص و به تعبیری هنری بازگو کنم و خوشبختانه استقبال از این فیلم، هم در داخل و هم در کشورهای دیگر مرا نسبت به ساخت اینگونه فیلمها تشویق کرد. پس از این نیز نگاهم را روی همین سینما، اما با فرمول جدیدتری متمرکز خواهم کرد.
گرایش فیلمسازان جوان در سالهای اخیر ورود به فضاهای عجیب و غریب به اسم «فیلم خاص» است. این گرایش را چگونه تحلیل میکنید؟
من با برداشت مرسوم از واژههایی مثل سینمای خاص، سینمای ماورایی، سینمای معناگرا و... اصلا نمیتوانم کنار بیایم و برای همین هم آنها را از همان ابتدا کنار گذاشتهام. به نظر من «سینما» یک تعریف و اصل دارد و در کنار این تعریف ما گنجینهای از سینمای جهان و سینمای خودمان را هم در اختیار داریم که اگر لحظهای به آن برگردیم به خوبی میتوانیم درک کنیم که کجا قرار گرفتهایم. آنوقت است که باید دید برای ارائه به مخاطب امروز چه چیزی میتوانیم داشته باشیم؛ مخاطبی که کمحوصله است و اهل دیدن فیلم خیلی بلند نیست. این به نظرم عین وفاداری به ذات اصلی سینماست. از طرف دیگر ما نباید تحتتأثیر فیلمهای فستیوالپسند و موجهای زودگذر قرار بگیریم.
10سال قبل که موجی برای سینمای جشنوارهای در کشور به راه افتاده بود احساسم این بود که این موج به زودی فروکش میکند و فیلمهای ساخته شده هم ماندگار نخواهد شد.
در این سالها علاقه فیلمسازان جوان برای ورود به سینما سیر صعودی پیدا کرده است، فکر میکنید چرا مهرشاد کارخانی در چنین شرایطی وارد عرصه کارگردانی شد؟
ببینید، من نزدیک به 25-24 سال است که با دوربین، عکس و سینما سر و کار دارم و با فیلم «هور در آتش» کارم را در جایگاه عکاس فیلم آغاز کردم. در این مدت هم سعی کردهام فیلمهای شاخص را عکاسی کنم و در حد خودم به عکاسی مطرح در سینما تبدیل شوم، مثلا در فیلمهایی مثل«ضیافت»، «اشک سرما»، «زیر نور ماه» و... به عنوان عکاس حضور داشتم و از همین تجربهها و دیدن کارگردانان مطرح بود که برای کارگردانی تجربیاتی کسب کردم. در اصل عکاسی فیلم برای من بهانهای بود برای ورود به عرصه کارگردانی و فیلمسازی اما در مجموع اگر خواسته باشیم درباره تشدید موج فیلمسازی جوانان صحبت کنیم، به نظرم شاید این پدیده به این دلیل باشد که جوانان امروز سینما را کمی ساده گرفتهاند.
یعنی در جایگاه کسی که قصد ساخت فیلم را دارد، سختگیری سابق را روی کار خود ندارند؟
بله، این هست اما نکته دیگری هم که باید به آن توجه داشت میزان علاقه و توجه به سینماست. به این معنی که اگر کسی به سینما علاقهمند نباشد و صرفاً بخواهد فیلمی ساخته باشد، واقعاً با کار راحتی سر و کار دارد اما دیگر نگاه به کارگردانی و سینمای اصیل را از دست داده است.
به تعبیر دیگر، فیلمسازی کار سختی نیست اما اگر کسی به سرعت فیلم بسازد به سرعت هم فیلمش فراموش میشود. من بهشخصه سعیام این بوده است که به سینمای اصیل وفادار باشم و در عین حال زمانی هم که کارم را بهطور مستقل آغاز کردم سعیام این بود که تمام دیدهها و شنیدهها را کنار بگذارم و با وجود تأثیرپذیری از تجربیات، کار خودم را بسازم.
با توجه به این سختگیریهایی که برای فیلمسازی خودتان قائلید، فکر میکنید تا چه زمانی در سینما حرفی برای گفتن خواهید داشت؟
سعی من بر این است که همین سینمای اجتماعی- خیابانی را با نگاهی تازهتر و ساختاری جدیدتر که مطلوب نظر خودم است، ادامه دهم و موضوعات روایتگونه از زندگی روزمره انسانها را دستمایه ساخت فیلمهایم قرار دهم، اما اینکه تا کی و چه وقت بر این سبک و سیاق خواهم بود بستگی به شرایط و زمان در آینده دارد.
«گناه من» مانند «ریسمان باز» حضورهای بینالمللی موفقی داشته است؟
امتیاز پخش خارجی فیلم «گناه من» در اختیار مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی است که در ساخت فیلم نیز مشارکت داشته است. در حال حاضر هم نمیدانم برای چه تعداد کشور فرستاده شده است اما در مجموع معتقدم «گناه من» برخلاف «ریسمان باز» فیلمی نیست که در بخش بینالملل چندان موفق باشد.
«گناه من» فیلم اول شماست که پس از فیلم دومتان، «ریسمان باز» اکران شد. علت این همه تاخیر در اکران فیلم اول چه بود؟
تاخیر در اکران به دلیل مشکلاتی بود که تهیه کننده با سرمایهگذار پیدا کرد. این مشکلات موجب شد که فیلم در پشت اکران بماند و پس از آن هم سینمادارها حاضر نبودند که سرگروه اکران این فیلم شوند. خوشبختانه با کمک آقای اربابی فیلم در گروه ویژه فرهنگی و در چند سینما اکران شد.
فیلم بعدیتان را در چه فضایی و با چه مضمونی میسازید؟
هماکنون فیلمنامه «زنبورها» را به اتمام رساندهام و در صورتی که در سال جدید سرمایهگذاری آمادگی خود را اعلام کند، قطعاً کار ساخت فیلم زنبورها را شروع خواهم کرد. ارسال نظر
پربیننده