نگاهی به فیلم «گناه من» ساخته مهرشاد کارخانی

الهام نامجو: «یغما، پسر جوانی که با دزدی و اوراق کردن ماشین‌های سرقتی زندگی می‌گذراند، برحسب اتفاق با دختری به نام باران که قصد خودکشی دارد، آشنا می‌شود و این آشنایی حقیقت‌هایی را از زندگی هردوی آنها آشکار می‌کند». این داستان فیلم «گناه من» است؛ داستانی که مهرشاد کارخانی در دل روایت آن، قهرمانانی دربند و اسیر «سرنوشت» را به تصویر می‌کشد و فیلمی قابل توجه و به‌عنوان نخستین تجربه، قابل دفاع را در کارنامه خود به ثبت می‌رساند. در «گناه من» به زندگی «یغما و نامادری‌اش پروین»، «باران و مادرش» و «اقبال» مرد افغانی اشاره می‌شود که همگی اسیر شرایط بد اجتماعی، محیط و محله‌ای هستند که در آن زندگی می‌کنند. تمام شخصیت‌های فیلم، قربانی شرایطی شده‌اند که ناخواسته به آن دچارند. کاراکترها در «گناه من» هر یک بنا به تاثیری که در روند داستان دارند، به خوبی به تماشاگر معرفی می‌شوند و این در کنار توجه کارخانی به موقعیت جغرافیایی و لوکیشن‌ها، کمک شایان توجهی به خلق فضای مطلوب برای فیلم کرده‌ است؛ خانه‌هایی که قهرمان‌های اصلی در آن زندگی می‌کنند و محیط اطراف آنها نقش زیادی در فیلم دارد به گونه‌ای که دغدغه فیلمساز نسبت به فیلم‌های خیابانی دهه 50 را به‌وضوح عیان می‌کند؛ دغدغه‌ای که نه فقر را محکوم می‌کند و نه قصد دارد از آن استفاده ابزاری کند. عنصر «شهر» و «باران» هم در همین راستا شخصیت‌های تأثیرگذار در روند فیلم می‌شوند که مدام آدم‌ها را به دنبال خود می‌کشانند و هر بار که آنها سعی می‌کنند از آنها فرار کنند، آنها را در آغوش خود می‌گیرند. نکته مثبت دیگر، عنصر حرکت است که در طول فیلم بارها با آن روبه‌رو می‌شویم؛ وجود ریل قطار، جاده، اتوبان و حتی رفت و آمدها در خیابان‌ها و کوچه‌های محله که شخصیت‌های آن مدام در حال حرکت به طرفی هستند که شاید برای تغییر سرنوشت خود پا به آنجا گذاشته‌اند. به طور مثال دویدن باران در ابتدای فیلم روی خط راه‌آهن به نوعی گریز از زندگی‌ای است که به نظرش به آخر رسیده است، اما به ناگاه یغما از راه می‌رسد و سرنوشت او را تغییر می‌دهد. دو حرکت به‌روی ریل؛ یکی برای پایان زندگی و دیگری برای ادامه آن. این حرکت در سکانس پایانی فیلم هم مشاهده می‌شود که این بار باران می‌خواهد منجی یغما شود و او را از حرکت باز دارد اما موفق نمی‌شود و یغما سرنوشت دیگری را برای خود رقم می‌زند. روایت در «گناه من» کلاسیک است اما در عین حال تازه و جدید چرا که در این فیلم برخلاف بسیاری از فیلم‌های دیگر خبری از تدوین‌های عجیب و غریب یا عقب و جلو بردن سکانس‌ها نیست و کارگردان به جزئیات و کلیات توجه ویژه‌ای داشته است. قهرمان‌های اصلی قصه هر کدام در تلاش هستند که به نوعی سرنوشت خود را که به ناچار گرفتار آن شده‌اند، تغییر دهند. باران، مادر را از آسایشگاه بیرون می‌آورد و با ارتباط بیشترش با یغما خود را دوباره می‌یابد. یغما با دزدیدن ماشین پرشیا سعی می‌کند ادای پولدارها را دربیاورد و برای تغییر رویه سعی می‌کند کارش را از اقبال جدا کند. مادر باران با مرور خاطرات خود و یافتن قاتل شوهرش می‌خواهد از او انتقام بگیرد تا شاید التیامی بر زخم‌های کهنه‌اش باشد. اقبال به دنبال یغما می‌رود تا شاید او را برای ادامه کار راضی کند. حتی زن اقبال هم به دنبال فرار از بیغوله‌ای است که او برایش ساخته، پروین هم می‌خواهد گذشته را جبران کرده و برای یغما مادری کند اما هیچ یک از آنها موفق نمی‌شوند «سرنوشت» خود را تغییر دهند. «گناه من» به عنوان نخستین تجربه فیلمسازی مهرشاد کارخانی، اثر قابل توجهی است. او در این فیلم سعی کرده به سرنوشت آدم‌هایی از جامعه بپردازد که در بسیاری از فیلم‌ها نادیده گرفته می‌شوند؛ آدم‌هایی که در این جامعه زندگی می‌کنند و مجبور به پذیرش سرنوشت سیاه و تلخ خود هستند. نکته دیگری که او در فیلمش به آن اشاره دارد، وجود بهشت و جهنم در این دنیا و به اصطلاح دنیا دار مکافات است. قهرمان‌های قصه هریک به سزای عمل خود می‌رسند. اقبال تصادف می‌کند و می‌میرد، یغما برای فرار از گذشته سیاهش فرار می‌کند، پروین به جبران اشتباهات گذشته‌اش تنها می‌ماند و قربانیان اصلی قصه یعنی مادر و باران هم تنهاتر از همیشه در انتظار سرنوشت خود می‌مانند. کارخانی برای نشان دادن این فضا از رنگ‌های تیره و چرک استفاده کرده و حتی در لوکیشن‌های خانه نیز از وسایل قدیمی و کهنه با رنگ‌های تیره استفاده کرده است. او حتی در لباس‌های قهرمانان قصه هم از رنگ‌ها و مدل‌هایی استفاده کرده که رنگ کهنگی دارند و درون سیاه آنها را نشان می‌دهد. تنها وجود رنگ‌های شادتر را در صحنه‌ای که مربوط به تولد دوست باران است، می‌توان مشاهده کرد؛ جایی که قهرمانان قصه تحمل ماندن را ندارند و دوباره به فضای تیره و تار خود بازمی‌گردند.