خشايار سنجري: استفاده از ویژگی‌های تاریخی و سنتی یک ناحیه، گاه نقشی بنیادین و تعیین‌کننده در ساختار یک روایت دارد. دیدن نماهایی از شهر مسکو در زمستان و نمایش بارش برف، به عنوان تیتراژ یک تریلر معمایی– جاسوسی در بستر تاریخ، فضای مرموز و خفقان‌زده این کشور را در زمان حکومت شوروی سابق، ترسیم می‌کند. برف آنقدر ویژگی دراماتیک برای القای مخمصه دارد که برادران کوئن هم برای ترسیم یک جهنم سفید و ایجاد حس ناب مخمصه، داستان فیلم فارگو را در فضای برفی به پیش برده‌اند. با ورود گروه استرداد به مسکو و عبورشان از راهرو‌های تنگ و تاریک و پرالتهاب منتهی به شمش‌های طلا، ترس از وقوع توطئه در قلب شهری بی‌رحم و سرد، بر بیننده مستولی می‌شود. با توجه به وجوب زنده ماندن قهرمان در چنین روایتی، فرجام کار را که رهایی دیگرباره او است به خوبی می‌توانیم حدس بزنیم ولی همچنان با هیجان و اضطراب جاری در برخی صحنه‌ها همراه می‌شویم که البته با مفهوم تعلیق، فاصله بسیار دارد. اما متاسفانه پرداخت ساده‌انگارانه و تخت اعضای ضدقهرمان گروه (که کماکان کلیشه‌ای و بدون خلاقیت است) همراه بازی بی‌جزئیات و تله‌فیلم‌گونه بازیگران این نقش‌ها، باعث می‌شود تماشاگر از اواسط داستان، پیوسته منتظر باشد تا یکی از آنها، دسیسه‌اش را به شکلی بچگانه و بی‌ظرافت عملی کند (مثلا حرکت احمقانه نماینده دربار برای تغییر جهت مسیر کشتی). مخفی کردن بخشی از واقعیت اتفاق افتاده در سفارت و رو کردن برگه برنده‌وار آن در ساختمان خرابه، نوعی دهن‌کجی به بیننده‌ای است که خود را در سیر یک روایت تاریخی قرار داده و منتظر است گره‌های داستان، یک به یک و با دقت باز شود. تعریف کردن میزان بالایی از هوش و ذکاوت و ذهن‌خوانی برای سرهنگ تکین نیز در نوع خود جای سوال دارد که بیشتر او را شبیه کارآگاه‌های داستان‌های ادگارد آلن‌پو نشان می‌دهد تا یک نظامی گوش به فرمان و مطیع. دوبله شخصیت زن فیلم که از لیپ سینک، آکسان‌گذاری مناسب و همچنین تطابق احساس و گفتار بی‌بهره است، از اثرگذاری این کاراکتر می‌کاهد و معلوم نمی‌شود چرا از یک بازیگر زن ایرانی (البته با حجاب بهتر) استفاده نشده است. کاراکتری که به قصه اضافه شده تا تنها اندکی بر بار ملودرام فیلم بیفزاید و پیچشی دیگر برای داستان، به ارمغان بیاورد. کاراکتر‌های فیلم، پس از آشکار شدن توطئه‌شان، به توضیح دقیق و موشکافانه نحوه اجرایی کردن نقشه و روند تاریخی‌اش می‌پردازند. این نکته‌ای ست که کارگردان از آن استفاده کرده تا مخاطب را شیرفهم کند و جای هیچ بحث و ابهامی نگذارد ولی متاسفانه این قضیه به ضرر جذابیت‌های فیلمی از ژانر معمایی منتج شده است (ارجاع‌تان می‌دهم به نحوه گره‌گشایی در سکوت بره‌ها که توضیح آشکاری هنگام گره‌گشایی به بیننده نمی‌دهد و قدرتمندانه و گویا، جامعه بیمارگون آن روز آمریکا را به تصویر می‌کشد). استفاده از نماهای چشمنواز هلی شات در صحنه تعقیب و گریز قطار- که از استاندارد‌های فیلمبرداری در ایران بالاتر است- به تنهایی نمی‌تواند استاندارد کلی اثر را افزایش داده و آن را به سطح فیلم‌های با پروداکشن عظیم برساند. نگاهي به فيلم «استرداد»
پروداکشن به چه قیمت؟
خشايار سنجري: استفاده از ویژگی‌های تاریخی و سنتی یک ناحیه، گاه نقشی بنیادین و تعیین‌کننده در ساختار یک روایت دارد. دیدن نماهایی از شهر مسکو در زمستان و نمایش بارش برف، به عنوان تیتراژ یک تریلر معمایی– جاسوسی در بستر تاریخ، فضای مرموز و خفقان‌زده این کشور را در زمان حکومت شوروی سابق، ترسیم می‌کند. برف آنقدر ویژگی دراماتیک برای القای مخمصه دارد که برادران کوئن هم برای ترسیم یک جهنم سفید و ایجاد حس ناب مخمصه، داستان فیلم فارگو را در فضای برفی به پیش برده‌اند. با ورود گروه استرداد به مسکو و عبورشان از راهرو‌های تنگ و تاریک و پرالتهاب منتهی به شمش‌های طلا، ترس از وقوع توطئه در قلب شهری بی‌رحم و سرد، بر بیننده مستولی می‌شود. با توجه به وجوب زنده ماندن قهرمان در چنین روایتی، فرجام کار را که رهایی دیگرباره او است به خوبی می‌توانیم حدس بزنیم ولی همچنان با هیجان و اضطراب جاری در برخی صحنه‌ها همراه می‌شویم که البته با مفهوم تعلیق، فاصله بسیار دارد. اما متاسفانه پرداخت ساده‌انگارانه و تخت اعضای ضدقهرمان گروه (که کماکان کلیشه‌ای و بدون خلاقیت است) همراه بازی بی‌جزئیات و تله‌فیلم‌گونه بازیگران این نقش‌ها، باعث می‌شود تماشاگر از اواسط داستان، پیوسته منتظر باشد تا یکی از آنها، دسیسه‌اش را به شکلی بچگانه و بی‌ظرافت عملی کند (مثلا حرکت احمقانه نماینده دربار برای تغییر جهت مسیر کشتی). مخفی کردن بخشی از واقعیت اتفاق افتاده در سفارت و رو کردن برگه برنده‌وار آن در ساختمان خرابه، نوعی دهن‌کجی به بیننده‌ای است که خود را در سیر یک روایت تاریخی قرار داده و منتظر است گره‌های داستان، یک به یک و با دقت باز شود. تعریف کردن میزان بالایی از هوش و ذکاوت و ذهن‌خوانی برای سرهنگ تکین نیز در نوع خود جای سوال دارد که بیشتر او را شبیه کارآگاه‌های داستان‌های ادگارد آلن‌پو نشان می‌دهد تا یک نظامی گوش به فرمان و مطیع. دوبله شخصیت زن فیلم که از لیپ سینک، آکسان‌گذاری مناسب و همچنین تطابق احساس و گفتار بی‌بهره است، از اثرگذاری این کاراکتر می‌کاهد و معلوم نمی‌شود چرا از یک بازیگر زن ایرانی (البته با حجاب بهتر) استفاده نشده است. کاراکتری که به قصه اضافه شده تا تنها اندکی بر بار ملودرام فیلم بیفزاید و پیچشی دیگر برای داستان، به ارمغان بیاورد. کاراکتر‌های فیلم، پس از آشکار شدن توطئه‌شان، به توضیح دقیق و موشکافانه نحوه اجرایی کردن نقشه و روند تاریخی‌اش می‌پردازند. این نکته‌ای ست که کارگردان از آن استفاده کرده تا مخاطب را شیرفهم کند و جای هیچ بحث و ابهامی نگذارد ولی متاسفانه این قضیه به ضرر جذابیت‌های فیلمی از ژانر معمایی منتج شده است (ارجاع‌تان می‌دهم به نحوه گره‌گشایی در سکوت بره‌ها که توضیح آشکاری هنگام گره‌گشایی به بیننده نمی‌دهد و قدرتمندانه و گویا، جامعه بیمارگون آن روز آمریکا را به تصویر می‌کشد). استفاده از نماهای چشمنواز هلی شات در صحنه تعقیب و گریز قطار- که از استاندارد‌های فیلمبرداری در ایران بالاتر است- به تنهایی نمی‌تواند استاندارد کلی اثر را افزایش داده و آن را به سطح فیلم‌های با پروداکشن عظیم برساند. ارسال نظر
پربیننده