غلامرضا علي‌مقدم: فیلم زندگی پای با سایر آثار آنگ لی تفاوت بسیاری دارد اما محتوای ظاهرا تمثیلی مذهبی فیلم است که نگرش‌های متفاوت ایدئولوژیک را نسبت به فیلم برانگیخته خواهد کرد. از جهتی فیلم به ادیسه فضایی 2001 کوبریک شباهت دارد، با این تفاوت که اعتقاد به خدا در قالب افسانه ماجراجویانه‌ای کاملا زمینی مورد بحث قرار می‌گیرد. شاید برای تماشاگر غیرسکولار ترکیب شگفتی‌های زیبا و نفسگیر طبیعت به اندازه کافی بر وحدانیت و نظارت متعالی پرودگار صحه گذارد و ایمانش را تقویت کند اما در بطن هوشمندانه قصه جدای از جذابیت‌های بصری بحث نسبت جهان و حیات آدمی می‌تواند مبحثی با نگره‌های کفرآمیز باشد. در سراسر نیمه دوم فیلم مشخص است که جایگاه انسان در کائنات از زوایه‌ای کاملا آزاد روایت می‌شود و مفهوم نظارت بر تقدیر آدمی از سوی آفریدگار نقض می‌شود و فیلم هوشمندانه به مخاطب توصیه می‌کند به جای اتکای ذهنی به کمک‌خواهی از آفریدگار روی توانایی خویش حساب کند. اگر کوبریک در فیلم ادیسه فضایی 2001 سعی می‌کند هال رلا را در سفری فضایی به عنوان ابراهریمن همراه آدمی معرفی می‌کند، در قصه پای، ریچارد پارکر (ببر بنگالی) به عنوان ابراسطوره اهریمنی معرفی می‌شود. حیات آدمی در مقابل حیات وحش؛ طوری به نظر می‌رسد که جهان به گونه‌ای طراحی شده که آدمی لحظه‌ای از مغازله و گاهی مجادله با طبیعت در امان نباشد. داستان فیلم پای تمثیلی مذهبی و گاهی ضدمذهبی است که به صورت حکایتی غیرمتعارف پرداخت شده است و نویسنده منبع اقتباس یعنی یان مارتل و آنگ لی اصراری ندارند که خواننده و تماشاگر این داستان را باور کنند و باورهای عمیق‌تری از قصه فیلم را به تماشاگر حقنه می‌کنند. البته آنگ برای القای مفاهیم سکولار خود در لایه دوم فیلم عاطفه تماشاگر را به چالش می‌کشد و کارگردان با شگردهای تصویری که تماشاگر از فیلم در مغز خود دارد رقابت می‌کند و با روایتی کاملا مینی‌مالیستی اشتیاق انسان به خود به مثابه ادیسه فضایی 2001 را به چالش می‌کشد. آنگ لی با مهارتی خارق‌العاده از ترکیب زنده و جلوه‌های رایانه‌ای، جزئیات دقیق طبیعت شگفت‌انگیز و مسحورکننده را طوری خلق کرده که تماشاگر را به کام خود می‌کشد. جشن پربار طبیعتگرای آنگ لی در فیلم زندگی پای با تمام خلاقیت‌های به کار برده شده سفره‌ای بصری را پهن می‌کند تا ایدئولوژی تماشاگر را تجزیه کند و برای رسیدن به این جادوی سینمایی فیلم، تماشاگر را مدت‌ها با مقدمات قصه منتظر نگاه می‌دارد، قصه‌ای که در هند، در دور دست شرق می‌گذرد. راستی باید اذعان کرد قهرمان فیلم که پی نام واقعی او است اما تعمدا او را پای (سراج شارما) خطاب می‌کنند از شرق حسگرا برخاسته است که چارچوب‌های زندگی دینی و خداجویی بخش غیرقابل تفکیکی از زندگی هندوهاست اما در عاقبت فیلم می‌بینیم پای در مغرب‌زمین زندگی می‌کند و در این طی طریق از شرق حسگرا به غرب واقع‌گرا تمام نگرش‌های ایدئولوژیک تجمیع شده را از دست می‌دهد. آنگ لی ناچار است برای القای چنین مفاهیمی با توجه به ابعاد رایانه‌ای و شگفت‌انگیز فیلمش واقع‌گرا باشد و برای رسیدن به چنین مقصودی از کتاب یان مارتل که لحن مستقل حسگرایی دارد عبور می‌کند. پای برای رام کردن ببر سرکش در تلاش و تدبیر است اما در عین حال زندگی‌اش به زنده نگاه داشتن ببر وابسته است. هر چند قهرمان فیلم جوانی هندو و بزرگ شده بنگال است اما تمثیل‌های فیلم طوری درهم تنیده شده که شخصیت جست‌وجوگر پای می‌تواند توامان وابسته به همه ادیان باشد اما بر فردیت خویش اتکا کند و تمثیل‌های مذهبی بشدت گول‌زننده است و جنبه ماجراجویانه کتاب در فیلم با اتکا بر تلاش انسانی پیش می‌افتد. لی، استاد ساخت فیلم‌های حماسی عاطفه‌برانگیز، ژانر‌های متفاوتی را در سینما تجربه کرده است. فیلم‌های او از زاویه رخداد زمانی- تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی مستقل از یکدیگر هستند.با این نگرش درباره آنگ لی فیلمی مثل زندگی پای سراسر چالش است. او فیلمسازی است كه فعالیت‌های غیرمتعارفی مثل فیلمبرداری سه‌بعدی،کار کردن در دریا با حیوان وحشی و همکاری با نابازیگری نوجوان را تجربه می‌کند و از پس همه آنها برمی‌آید. در فیلم زندگی پای تکنولوژی سه‌بعدی در خدمت بیان کیفیت طبیعتگرای فیلم قرار گرفته و فقط در سینماست که می‌تواند تماشاگر را در خود غرق کند. اما باورپذیری قصه در نسبت با فضای کاملا بصری فیلم چه نسبتی می‌تواند برقرار کند؟ در سفر ادیسه‌وار پای با خانواده‌اش که صاحب باغ‌وحشی در هند هستند و عازم کانادا می‌شوند با خرده‌نگرش‌های متکثری روبه‌رو هستیم که سرانجامی دارد. زمانی که در نیمه دوم فیلم پای با همه حیواناتی که داخل کشتی هستند گرفتار توفان می‌شوند جنبه‌های متکثر و ایدئولوژیک فیلم به مسیر قضاوت دراماتیک می‌افتد. پسربچه (پای) در این داستان غنایی و تمثیلی فیلم با چالش‌های طبیعی مواجه است و به تدریج تضعیف می‌شود و هنگامی که زمان مرگ خداجویی و حق‌طلبی‌اش فرامی‌رسد به طور تصادفی نجات پیدا می‌کند. تمام بار مباحث مکاشفه‌گر ایدئولوژیک فیلم را تصاویر غنی روی دوش خود حمل می‌کند تا قصه گیرا و برانگیزاننده‌تر باشد. فیلم، مخاطب را به منزلگاه فردی خاصي در جهان می‌برد که بسیار خطرناک است، آن هم برای مخاطبی که منتظر است موج معنوی از آسمان دستگیر پسربچه باشد. از زوایه‌ای دیگر فیلم شاید آنچنان که در موردش تصور می‌کنیم نباشد و تنها قصه‌ای است از پسری ۱۷ ساله که در راه مرد شدن دین و منطق، روحش را احاطه کرده و طبیعتی که زایش آفریدگار است جانش را. از هر طرف که می‌نگریم سکولاریسم از فیلم برون می‌تراود. جادوی فیلم هم پیام بدتری را منتقل می‌کند و ببر و خدا در ترازوی جدال آدمی قرار می‌گیرند و در نهایت مخاطب با تردید‌ها و واهمه‌های پای همپا می‌شود تا توسل به خدا در این فیلم مساله‌ای پوچ‌انگارانه باشد. البته چنین طی طریق در ادبیات کاملا مرسوم است. تماشاگر سکولار فیلم، طریق ادبیات داستانی مارتل و پرهیز از خداجویی آنگ لی را پیش از این در رمان‌های هرمان هسه و پائولوکوئیلو درک کرده که اتکای انسانی بر فردیت مکاشفه‌گر و لذت‌جو را آرمانی‌تر از اتکا بر معنویت و خداجویی برمی‌شمرد. چون در کائنات متلاطم یک معنی بیشتر استخراج نمی‌شود که جاودانه‌تر و متعالی‌تر از همه مفاهیم ادیسه فضایی 2001 و زندگی پای است. عجب جهانی... عجب شکوه و عظمتی، عجب آفریدگار بی‌همتایی که تنهای تنهای تنهاست.