گروه فرهنگ و هنر: سینمای مستند در سراسر دنیا مورد توجه فیلمسازان قراردارد زیرا این‌گونه از سینما قابلیتهایی دارد که برای هر فیلمسازی جذاب است. تحولات اجتماعی یکی از سوژه‌های مهم مستندسازان برای ساخت فیلم در این‌گونه از سینما است. در برهه‌ای از زمان در شرایطی که تازه انقلاب به پیروزی رسیده بود جنگ بر کشور تحمیل شد و همین امر باعث شد تعداد زیادی از عکاسان و تصویربرداران برای ثبت وقایع تاریخی و رشادت‌های آن روزگار عازم جبهه شدند. در سال‌های اولیه جنگ تنها کسانی که خود درگیر دفاع بودند مستندهای جنگ را می‌ساختند و تصاویری از وقایع جنگ را به ثبت می‌رساندند اما بعد از پایان جنگ تعداد زیادی از علاقه‌مندان به این حوزه وارد حیطه مستندسازی جنگ شده و در تولید فیلم‌های مستند جنگ تلاش کردند. با پیوستن فیلمسازان علاقه‌مند به سینمای جنگ، این مهم به اثبات رسید که شهید آوینی قدم اول را برای ثبت وقایع و حقایق جنگ با صدای اهورایی‌اش برداشت اما تنها نیست و بسیاری از علاقه‌مندان به این حوزه از زاویه دیدهای مختلف به این روزها نزدیک شده و مستندهایی را خلق کردند که هر یک می‌تواند وسعت دید مخاطب را گسترده‌تر کرده و امکانی به بیننده می‌دهد تا از نگاه و زاویه دید افراد مختلف به آن روزها نزدیک شود. سینمای مستند جنگ و انقلاب جایگاه ویژ‌ه‌ای در تاریخ سینمای مستند ما دارد. باید مستندهای جنگ واکاوی شده و توجه بیشتری به این‌گونه از سینما که سینمای برخاسته از انقلاب است، صورت گیرد. برخی از آثار معایبی دارند که باید با نقد درست و کارشناسانه، فیلمساز را به نقاط ضعف توجه داد. متاسفانه فیلم‌های مستند جنگی ایران عمدتاً ناشناخته هستند و محاسن و معایب این فیلم‌ها واکاوی نشده است. این حوزه نیازمند بررسی و تحلیل مجدانه است تا مستندسازان علاقه‌مند به این حوزه بتوانند در آثارشان نوگرایی و جدیت بیش از پیش داشته باشند. تنها کمیت آثار در این حوزه اهمیت ندارد بلکه کیفیت در درجه نخست مستندسازی جنگ است که باید بیش از پیش به آن توجه داشت. حوزه مستندسازی انقلاب و دفاع مقدس باید بدون غرض‌ورزی و سلایق شخصی و کوته‌اندیشی مورد واکاوی قرار گیرد زیرا بخشی از تاریخ کشور است و بسیاری از مردم کشور به نحوی با آن همراه بودند. به سینمای مستند جنگ باید به عنوان سینمای ملی و بومی توجه شود. برگزاری کارگاه‌های آموزشی و استفاده از اساتید و کارشناسان برجسته این حوزه می‌تواند بیش از پیش به مستندسازان این حوزه و رفع معایب و تقویت نقاط قوت آنها کمک کند. امسال در هفتمین جشنواره سینمای مستند حقیقت، شاهد 12 مستند سینمای انقلاب اسلامی و دفاع مقدس در بخش مسابقه هستیم. امید است روزی برسد که به کشف اصالت‌های جنگ برسیم و شاخصه‌های آثار آوینی بیش از پیش شناخته شود و شاهد آثاری درخور توجه در حوزه انقلاب و دفاع مقدس باشیم. 12 اثر از 97 اثری که به هفتمین جشنواره سینماحقیقت راه پیدا کرده‌اند؛ به بخش مسابقه انقلاب اسلامی و دفاع مقدس مربوط می‌شوند.
جای خالی یک نفر
علیرضا بشیری بیش از 25 سال است برای بازگرداندن همسرش راضیه، مدام به عراق سفر می‌کند. اگرچه او همواره ناکام بوده اما امیدوار است بتواند راضیه را از گرفتاری‌هایی که درگیر آن است نجات دهد. این خلاصه داستان «جای خالی یک نفر» است که در سال 92 تولید شده و برای اولین‌بار در جشنواره حقیقت به نمایش درمی‌آید. مرتضی پایه‌شناس (کارگردان و فیلمبردار) و حامد شیشه‌گر (تهیه‌کننده) این فیلم هستند. «وطن‌دوستی»، «جایی که زندگی می‌کنیم»، «نامه 26 آبان 59» و «ملاقات پشت دیوار اشرف» از جمله ساخته‌های پیشین این فیلمساز است.
حاج‌کاظم
مسعود نجفی کارگردان، نویسنده، تهیه‌کننده و محقق «حاج‌کاظم» است. در خلاصه داستان این فیلم آمده است: «بعد از گذشت 15 سال از ساخت فیلم «آژانس شیشه‌ای» دوباره تکرار می‌شود اما این بار نه در پرده نقره‌ای بلکه در دنیای واقعی.» مسعود نجفی، حسن هندی و محمد تهرانی تصویربرداران این فیلم هستند. «حاج‌کاظم» پیش از این هم در جشنواره فیلم کوتاه تهران به نمایش درآمده است. «قیصر چهل سال بعد» از جمله آثار پیشین مسعود نجفی است.
جاده نمناک
«جاده نمناک» درسال 91 تولید شده است و کارگردان آن محسن استادعلی است. این فیلم پیش از این هم در بخش مستند جشنواره دفاع مقدس در کرمان موفق به دریافت دیپلم افتخار و در جشنواره شهید آوینی موفق به جایزه بهترین مستند پرتره شده است. این مستند زندگی شهید هاشمی را به تصویر می‌کشد. «عادت می‌کنیم» تولید سال 90 و «روز شغال» در سال 90 و... از جمله آثار این کارگردان است. «جاده نمناک» محصول انجمن
سینمای انقلاب و دفاع مقدس است و رضا صامنی تصویربردار آن بوده است.
خاطراتی برای تمام فصول
در سال ۱۳۶۲ شهر وین، پایتخت اتریش، میزبان مجروحان جنگی ایرانی بود که برای بهبود به آنجا اعزام شده بودند. «خاطراتی برای تمام فصول» به روایت این واقعه طی سال‌های ۱۳۶۲ تا ۱۳۶۹ می‌پردازد که شخصیت‌های حاضر در فیلم خاطرات خود را روایت می‌کنند. مهران ملکوتی تصویربرداری و مرتضی رزاق‌کریمی تهیه‌کنندگی این فیلم را برعهده داشته‌اند. «حس پنهان»، «یاد و یادگار»، «ادبیات» و... از جمله آثار مصطفی رزاق کریمی است.
این جمعه
مستند «این جمعه» درباره زندگی جانباز دفاع مقدس «نوروزعلی عظیمی» است که در هفت روز روایت می‌شود. محمدرضا حاجی‌غلامی کارگردان و نسترن ترکمن تهیه‌کننده این فیلم هستند. «زنده در خاک»، «نامه‌ای بر روی آب»، «زوران»، «ایستگاه اتوبوس» و... از جمله فیلم‌هایی‌است که در کارنامه این کارگردان به ثبت رسیده است. رامین دانیالی فیلمبردار این فیلم است.
پولیس پولیس
«ننه‌آقا متخصص»، «بهاءالدین محمد» و «یک لقمه نون» از فیلم‌هایی هستند که امیرحسین خلیل‌زاده کارگردان فیلم «پولیس پولیس» تاکنون ساخته است. «پولیس پولیس» داستان فردی به نام موسی سلامت است که در سال‌های جنگ جانباز شده است. او سعی می‌کند برای تماشای بازی تیم فوتبال پرسپولیس در استادیوم حضور پیدا کند و به تشویق تیم مورد علاقه خود بپردازد. سیدمحسن کلکو تصویربردار و محمدامین مهتدی تهیه‌کننده این فیلم هستند.
دیوار، آخرین بوم نقاشی
مهدی باقری کارگردان فیلم «دیوار، آخرین بوم نقاشی» است. او پیش از این فیلم‌های مختلفی را تدوین کرده و فیلم دیگرش با نام «پیر پسر» در بخش پرتره جشنواره سینما حقیقت پذیرفته شده است. باقری با ساخت دو فیلم «دیوار، آخرین بوم نقاشی» و «ناگهان تو گم شدی» در سال ۱۳۹۱ موفق به دریافت جایزه‌هایی از جشنواره «سینما حقیقت»، «فیلم کوتاه تهران»، «فیلم رشد» و... شده است. مستند «دیوار، آخرین بوم نقاشی» به تاریخ نقاشی روی دیوار و تاثیر آن در انقلاب اسلامی ایران می‌پردازد. علیرضا قاسم‌خان، تهیه‌کننده «دیوار، آخرین بوم نقاشی» است.
روایت مریم
«مریم با صبوری سال‌ها در کنار مردی بازمانده از زمان جنگ مانده است، مردی که صورت او انباشته از ترکش‌های قدیمی است.» این خلاصه داستان فیلم «روایت مریم» است. زهرا مشتاق (کارگردان فیلم) نویسنده و تهیه‌کننده مجموعه مستند ۱۳ قسمتی از جمله «یک روز، یک زن»، «خورشیدواره‌ها»، «شکوفه‌های خرداد»، «مایسترو» است. زهرا مشتاق تهیه‌کننده و کارگردان و پیروز جابری تصویربردار«روایت مریم» هستند.
سپیده‌دمی که بوی لیمو میداد
«سپیده‌دمی که بوی لیمو میداد» روایتی از زندگی پنج زن است که در حادثه بمباران سردشت شیمیایی شده و بوی خردل و لیمو را نفس کشیدند. آزاده بی‌زارگیتی پژوهشگر و کارگردان و بابک بهداد تصویربردار این فیلم هستند که در سال 92 تولید شده و برای اولین‌بار در جشنواره سینماحقیقت به نمایش درمی‌آید. پیش از این «سپیده‌دمی که بوی لیمو میداد» موفق به دریافت لوح افتخار جشنواره آوینی شده است. «پرده آخر»، «پشت آتش سبز»، « فرشته‌ای روی شانه راست من» و «نیمه پنهان» از جمله آثار پیشین آزاده بی‌زار گیتی است.
ملی بدون کارت
محمدعلی شعبانی کارگردان، حسین شعبانی تهیه‌کننده و سید علیرضا موسوی و محمدعلی شعبانی تصویربرداران «ملی بدون کارت» هستند. این فیلم درباره یک فرد هندی است که به عنوان رزمنده در جبهه و لشکر 41 ثارالله شیمیایی می‌شود و دو پای خود را از دست می‌دهد. «صبحانه با طعم مرگ» تولید سال 91، «سعدی، از دست خویشتن فریاد» در سال 90، «واپسین پرواز» در سال 90 نیز از جمله آثار محمدعلی شعبانی است. «ملی بدون کارت» در جشنواره شهید آوینی برنده جایزه بهترین کارگردانی شده و برای اولین‌بار در جشنواره سینما حقیقت به نمایش گذاشته می‌شود.
ممد نبودی
«ممد نبودی» به کارگردانی شهروز توکل در سال 91 تولید شده و به چگونگی تبدیل شدن نوحه معروف زمان جنگ به فرهنگ و همچنین ریشه‌های آفرینش آن می‌پردازد. «نان و آتش پیرمرد» تولید سال 85 و «فردوسی و ماه» در سال 89 از جمله فیلم‌های شهروز توکل است. «ممد نبودی» محصول حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی است که رضا تیموری تصویربرداری آن را برعهده داشته است و در جشنواره رویش سال گذشته جایزه بهترین فیلم را گرفت.
نباید گریه کنی مادر
«نباید گریه کنی مادر» مروری بر زندگی امروز عبدالله نورانی، جانباز شیمیایی و یکی از فرماندهان 8 سال دفاع مقدس است. عباس امینی کارگردان و محمد داوودی تهیه‌کننده و میثم ریاحی تصویربردار این فیلم هستند که در سال 92 تولید شده است. «قصه شب» تولید سال 87، «از نفس افتاده‌ها» در سال 91 و «طعم خورشید» در سال 84 از جمله آثار عباس امینی هستند.