محاکمه البشیر
یا آزمون کارکرد دیوان کیفری
حکم بازداشت عمر البشیر، رئیس‌جمهور سودان از سوی دیوان کیفری بین‌المللی به اتهام ارتکاب جنایات جنگی و نسل‌کشی در منطقه دارفور صادر شد و بازتاب‌ها و واکنش‌های گسترده‌اي در سطوح مختلف داشته است. این حکم اعتراض گسترده مردم سودان و بسیاری از کشورهای اسلامی و عربی را به همراه داشته است. دولت و ملت سودان این حکم را یک تصمیم سیاسی خواندند. دارفور محل جغرافیایی پرونده دیوان کیفری، منطقه‌ای بسیار محروم و فقیر واقع در غرب کشور سودان است که وسعت آن 500 هزار کیلومتر مربع و جمعیت آن پنج میلیون نفر است.
این منطقه به علت بافت قبیله‌ای آن همواره با منازعات عشیره‌ای بر سر چراگاه‌ها، آب و زمین دست به گریبان بوده و تا سال 2003، ده‌ها نزاع و درگيري عشیره‌ای در دارفور رخ داده و از راه ریش‌سفیدی و نهادهای محلی، اختلافات میان قبایل حل و فصل شده است، ولی از سال 2003 این بحران از سطح محلی به سطح بین‌المللی در راستای منافع قدرت‌های فرامنطقه‌ای، ارتقای موقعیت پیدا کرده است. در بین‌المللی کردن این بحران، نقش محافل صهیونیستی بویژه لابی‌های آنها در دوایر سیاستگذاری و تصمیم‌گیری آمریکا بسیار تاثیرگذار بوده است.
دیوان کیفری بین‌المللی در سال‌های پایانی هزاره دوم به عنوان یکی از تراوش‌های روند جهانی شدن و یکی از محصولات پایان دوران جنگ سرد پا به عرصه جهانی نهاد. جامعه بشری از روند وقوع جنگ‌ها و تنش‌های خونین و تکرار رنج‌های انسان‌ها و استمرار جنایات نظامیان و سیاستمداران خودکامه بشدت خسته و نگران است و تشکیل یک دادگاه بین‌المللی جهت تعقیب و مجازات ستمکاران و جانیان همواره یکی از آمال و آرزوهای بشریت بوده است. غرب برای محکوم کردن دولت سودان به خاطر بحران دارفور، مجموعه‌ای از قطعنامه صادر کرده است.
آمریکا با اینکه عضو دیوان کیفری بین‌المللی نیست، ولی نقش مهمی در هدایت دیوان کیفری جهت صدور حکم بازداشت البشیر دارد. واشنگتن در این راستا به دنبال اهداف راهبردی در سودان است که خلاصه آن به شرح زیر است:
تعدیل یا تغییر دولت اسلام‌گرا و انقلابی سودان. دولت سودان همواره دیدگاه مثبتی نسبت به جبهه مقاومت ضدصهیونیسم داشته و هیچگاه رژیم صهیونیستی را به رسمیت نشناخته و با آن روابط عادی برقرار نکرده است. تسلط بر ذخایر نفتی و گازی سودان. برآورد پژوهش‌های مختلف درباره ذخایر نفتی سودان حاکی از وجود 2 میلیارد بشکه است. سودان منابع غنی گاز، اورانیوم و طلا دارد. سودان در منطقه شاخ آفریقا و حاشیه دریای سرخ و خلیج عدن موقعیت ژئواستراتژیک دارد و به عنوان دروازه مهم آفریقا مطرح است. کشور سودان محل تلاقی و برخورد دو رویکرد مذهبی و فرهنگی اسلامی و مسیحی برای شمال و جنوب آفریقا است و از این بعد این کشور برای سیاست‌های مذهبی- فرهنگی کاخ‌سفید، موقعیت حساسی دارد. یکی از مهم‌ترین اهداف نهایی آمریکا در این کشور، اجرای سناریوی تجزیه گام‌به‌گام آن است. براساس این سناریو غرب تلاش می‌کند سودان را به عنوان پهناورترین کشور جهان اسلام و قاره آفریقا به پنج بخش تجزیه و در این رهگذر به عنوان الگویی برای آینده کشورهای پهناور اسلامی مطرح شود.
آزمون دیوان کیفری
اقدام اخیر دیوان کیفری بین‌المللی در صدور حکم بازداشت عمرالبشیر در حقیقت ایجاد بدعتی است در نظام حقوقی بین‌المللی توسط یک نهاد نوپای قضایی بین‌المللی که باید مجری عدالت باشد. محاکمه رئیس دولت یک کشور مستقل، امر جدیدی بوده که در ابعاد مختلف توجه بسیاری از صاحب‌نظران سیاسی و حقوقی را به خود جلب کرده است. در بعد حقوقی این پرسش مطرح است که آیا با وجود مصونیت روسا و مقامات بلندپایه دولت‌ها در هنگام تصدی مس‍ؤولیت، دیوان کیفری دارای اين صلاحیت است که بتواند چنین اقدامی نماید؟
در بعد سیاسی سوال‌های زیادی مطرح است، از جمله اینکه چرا برخی از کشورها همچون آمریکا و رژیم صهیونیستی و دارندگان حق وتو در شورای امنیت، از حقوق و مزایای قانونی استثنایی برخوردارند. رژیم صهیونیستی از زمان تاسیس در 1948 تاکنون بیش از یکصد جنایت قتل‌عام همچون دیر یاسین، قانا، اردوگاه صبرا و شتیلا علیه ملت مظلوم فلسطین و دیگر اعراب منطقه را انجام داده و آمریکا از صدور بیش از 50 قطعنامه شورای امنیت علیه این جنایت‌ها با استفاده از حق وتو، جلوگیری به عمل آورده است. آمریکا عضو دیوان کیفری نبوده و تلاش کرده است تا با اعمال صلاحیت‌های دیوان
بر اتباع آمریکایی مخالفت کند. این پرسش مطرح است که چرا احکام دیوان کیفری جهانشمول نبوده و چرا قدرت‌ها از حق وتو علیه مصوبات این دیوان استفاده می‌کنند؟ آمریکا در 24 ژوئیه 2002 قانون دفاع از نظامیان آمریکا توسط سنا را تصویب کرد.
جهان سوم بویژه کشورهای خاورمیانه و آفریقا می‌پرسند چه نهادی جنایت نظامیان آمریکا را در زندان ابوغریب و اردوگاه گوانتانامو مورد بررسی قرار می‌دهد و چرا محافل قضایی و حقوق بشری غرب برخورد دوگانه با مسائل جهانی دارند. غرب در محاکمه جنایتکاران صرب در نسل‌کشی و انواع جنایات علیه بشریت در بوسنی و کوزوو برخورد جدی نداشته و هرگز رژیم صهیونیستی را به خاطر 6 دهه جنایت در فلسطین اشغالی و کشورهای عربی همچون مصر، لبنان و اردن محکوم نکرده است. ایران اسلامی و همه کشورهای خیرخواه و انسان‌دوست در آرزوی تشکیل یک نهاد عدالت‌گسترند که جنایتکاران را در هر کجا که باشند براساس موازین حقوق عادلانه محاکمه کند و ریشه بی‌عدالتی را در این جهان از بن برکند.
* كارشناس ارشد مسائل آفريقا یادداشت
محاکمه البشیر
یا آزمون کارکرد دیوان کیفری
حکم بازداشت عمر البشیر، رئیس‌جمهور سودان از سوی دیوان کیفری بین‌المللی به اتهام ارتکاب جنایات جنگی و نسل‌کشی در منطقه دارفور صادر شد و بازتاب‌ها و واکنش‌های گسترده‌اي در سطوح مختلف داشته است. این حکم اعتراض گسترده مردم سودان و بسیاری از کشورهای اسلامی و عربی را به همراه داشته است. دولت و ملت سودان این حکم را یک تصمیم سیاسی خواندند. دارفور محل جغرافیایی پرونده دیوان کیفری، منطقه‌ای بسیار محروم و فقیر واقع در غرب کشور سودان است که وسعت آن 500 هزار کیلومتر مربع و جمعیت آن پنج میلیون نفر است.
این منطقه به علت بافت قبیله‌ای آن همواره با منازعات عشیره‌ای بر سر چراگاه‌ها، آب و زمین دست به گریبان بوده و تا سال 2003، ده‌ها نزاع و درگيري عشیره‌ای در دارفور رخ داده و از راه ریش‌سفیدی و نهادهای محلی، اختلافات میان قبایل حل و فصل شده است، ولی از سال 2003 این بحران از سطح محلی به سطح بین‌المللی در راستای منافع قدرت‌های فرامنطقه‌ای، ارتقای موقعیت پیدا کرده است. در بین‌المللی کردن این بحران، نقش محافل صهیونیستی بویژه لابی‌های آنها در دوایر سیاستگذاری و تصمیم‌گیری آمریکا بسیار تاثیرگذار بوده است.
دیوان کیفری بین‌المللی در سال‌های پایانی هزاره دوم به عنوان یکی از تراوش‌های روند جهانی شدن و یکی از محصولات پایان دوران جنگ سرد پا به عرصه جهانی نهاد. جامعه بشری از روند وقوع جنگ‌ها و تنش‌های خونین و تکرار رنج‌های انسان‌ها و استمرار جنایات نظامیان و سیاستمداران خودکامه بشدت خسته و نگران است و تشکیل یک دادگاه بین‌المللی جهت تعقیب و مجازات ستمکاران و جانیان همواره یکی از آمال و آرزوهای بشریت بوده است. غرب برای محکوم کردن دولت سودان به خاطر بحران دارفور، مجموعه‌ای از قطعنامه صادر کرده است.
آمریکا با اینکه عضو دیوان کیفری بین‌المللی نیست، ولی نقش مهمی در هدایت دیوان کیفری جهت صدور حکم بازداشت البشیر دارد. واشنگتن در این راستا به دنبال اهداف راهبردی در سودان است که خلاصه آن به شرح زیر است:
تعدیل یا تغییر دولت اسلام‌گرا و انقلابی سودان. دولت سودان همواره دیدگاه مثبتی نسبت به جبهه مقاومت ضدصهیونیسم داشته و هیچگاه رژیم صهیونیستی را به رسمیت نشناخته و با آن روابط عادی برقرار نکرده است. تسلط بر ذخایر نفتی و گازی سودان. برآورد پژوهش‌های مختلف درباره ذخایر نفتی سودان حاکی از وجود 2 میلیارد بشکه است. سودان منابع غنی گاز، اورانیوم و طلا دارد. سودان در منطقه شاخ آفریقا و حاشیه دریای سرخ و خلیج عدن موقعیت ژئواستراتژیک دارد و به عنوان دروازه مهم آفریقا مطرح است. کشور سودان محل تلاقی و برخورد دو رویکرد مذهبی و فرهنگی اسلامی و مسیحی برای شمال و جنوب آفریقا است و از این بعد این کشور برای سیاست‌های مذهبی- فرهنگی کاخ‌سفید، موقعیت حساسی دارد. یکی از مهم‌ترین اهداف نهایی آمریکا در این کشور، اجرای سناریوی تجزیه گام‌به‌گام آن است. براساس این سناریو غرب تلاش می‌کند سودان را به عنوان پهناورترین کشور جهان اسلام و قاره آفریقا به پنج بخش تجزیه و در این رهگذر به عنوان الگویی برای آینده کشورهای پهناور اسلامی مطرح شود.
آزمون دیوان کیفری
اقدام اخیر دیوان کیفری بین‌المللی در صدور حکم بازداشت عمرالبشیر در حقیقت ایجاد بدعتی است در نظام حقوقی بین‌المللی توسط یک نهاد نوپای قضایی بین‌المللی که باید مجری عدالت باشد. محاکمه رئیس دولت یک کشور مستقل، امر جدیدی بوده که در ابعاد مختلف توجه بسیاری از صاحب‌نظران سیاسی و حقوقی را به خود جلب کرده است. در بعد حقوقی این پرسش مطرح است که آیا با وجود مصونیت روسا و مقامات بلندپایه دولت‌ها در هنگام تصدی مس‍ؤولیت، دیوان کیفری دارای اين صلاحیت است که بتواند چنین اقدامی نماید؟
در بعد سیاسی سوال‌های زیادی مطرح است، از جمله اینکه چرا برخی از کشورها همچون آمریکا و رژیم صهیونیستی و دارندگان حق وتو در شورای امنیت، از حقوق و مزایای قانونی استثنایی برخوردارند. رژیم صهیونیستی از زمان تاسیس در 1948 تاکنون بیش از یکصد جنایت قتل‌عام همچون دیر یاسین، قانا، اردوگاه صبرا و شتیلا علیه ملت مظلوم فلسطین و دیگر اعراب منطقه را انجام داده و آمریکا از صدور بیش از 50 قطعنامه شورای امنیت علیه این جنایت‌ها با استفاده از حق وتو، جلوگیری به عمل آورده است. آمریکا عضو دیوان کیفری نبوده و تلاش کرده است تا با اعمال صلاحیت‌های دیوان
بر اتباع آمریکایی مخالفت کند. این پرسش مطرح است که چرا احکام دیوان کیفری جهانشمول نبوده و چرا قدرت‌ها از حق وتو علیه مصوبات این دیوان استفاده می‌کنند؟ آمریکا در 24 ژوئیه 2002 قانون دفاع از نظامیان آمریکا توسط سنا را تصویب کرد.
جهان سوم بویژه کشورهای خاورمیانه و آفریقا می‌پرسند چه نهادی جنایت نظامیان آمریکا را در زندان ابوغریب و اردوگاه گوانتانامو مورد بررسی قرار می‌دهد و چرا محافل قضایی و حقوق بشری غرب برخورد دوگانه با مسائل جهانی دارند. غرب در محاکمه جنایتکاران صرب در نسل‌کشی و انواع جنایات علیه بشریت در بوسنی و کوزوو برخورد جدی نداشته و هرگز رژیم صهیونیستی را به خاطر 6 دهه جنایت در فلسطین اشغالی و کشورهای عربی همچون مصر، لبنان و اردن محکوم نکرده است. ایران اسلامی و همه کشورهای خیرخواه و انسان‌دوست در آرزوی تشکیل یک نهاد عدالت‌گسترند که جنایتکاران را در هر کجا که باشند براساس موازین حقوق عادلانه محاکمه کند و ریشه بی‌عدالتی را در این جهان از بن برکند.
* كارشناس ارشد مسائل آفريقا ارسال نظر
پربیننده