گروه فرهنگ و هنر: « نباید گریه کنی مادر» بیشتر یک مستند اجتماعی است تا مستند جنگی. عبدالله نورانی در این فیلم از دغدغههایش برای رسیدن به شرایط مطلوب خرمشهر میگوید. عباس امینی در این فیلم سعی کرده است بیشتر به ثبت دغدغههای این فرمانده جنگ که همرده شهید باقری و همت بوده است و پس از جنگ به سراغ کشاورزی رفته است، بپردازد. مستندی مشاهدهگر که مخاطب در پایان فیلم متوجه فرمانده بودن نورانی میشود. عباس امینی پیش از این فیلمهای متعددی در حوزههای مختلف اجتماعی ساخته است و فیلم «شهر من پر از نفس است» درباره اثرات سلاحهای شیمیایی بر نسلهای مختلف است. « نباید گریه کنی مادر» در بخش مسابقه جشنواره سینما حقیقت پذیرفته شده است که به این بهانه گفتوگویی با سازنده اثر داریم که از نظرتان میگذرد: در بیشتر مستندهای جنگی اقتدار سوژه اصلی (جانباز) مورد توجه قرار نمیگیرد و این امر با توجه به اینکه عبدالله نورانی یکی از فرماندهان جنگ است کار شما مشکل میکند.
فیلم « نباید گریه کنی مادر» به گونهای روایت میشود که کمترین موضوع، فرمانده بودن عبدالله نورانی در جنگ و جانباز بودن ایشان است. ما در واقع عبدالله نورانی را بهانهای قرار دادیم تا حرف یک نسل را بتوانیم بازگو کنیم. اصلا به سمت مظلومنمایی جانباز نرفتیم. دغدغه عبدالله شهرش ـ خرمشهر ـ است که علاقه دارد به یک سر و سامان برسد و ما از علایقش در این فیلم میگوییم.
چگونه با او آشنا شدید با توجه به این که کمتر رسانهای است؟
من کم و بیش با خانواده و روحیات ایشان آشنا بودم. خبر مراجعهاش به بیمارستان برای عفونت بیش از حد چشمش و عدم پذیرش او به دلیل نداشتن کارت جانبازی را از یکی از رسانهها خواندم، متعجب شدم زیرا او اصلا اهل صحبت کردن و گله و شکایت نبود بعد متوجه شدم برادرش عدم پذیرش او در بیمارستان را رسانهای کرده است. او یک چشمش را به دلیل عفونت زیاد از دست داده و چشم دیگرش تنها 6 دهم دید دارد. موضوع به قدری بغرنج بود که برادرش تحملش تمام میشود و نزدیک بوده است گروگانگیری صورت گیرد. نورانی به خانه میرود برای اینکه مجبور نباشد به سوالات پاسخ دهد و باعث ایجاد تشنج در جامعه شود. عبدالله نورانی همزمان با شهید جهان آرا بود. ایشان در آن زمان فرمانده تیپ بوده و هم رتبه و درجه با شهید باقری و همت بوده است اما در فیلم ما کمترین اشاره را به فرمانده بودن ایشان میکنیم و در انتها تماشاگر متوجه میشود او فرمانده جنگ است.
نورانی با شرط قبول کرد دربارهاش فیلم بسازم
چگونه ایشان را راضی کردید که فیلمی درباره او بسازید؟
یک سال طول کشید تا قبول کرد اما با شرط؛ به شرط آنکه فیلم درباره او نباشد. من به نوعی ایشان را گول زدم البته مجبور بودم زیرا باید ثبت میشد. بالاخره رضایت داد و ما سفری تدارک دیدیم و با او همراه شدیم و معضلات اجتماعی از جمله فقر در فیلم به وضوح دیده میشود. عبدالله رابطه عاشقانهای با زنش دارد و من آنها را به محلی بردم که در جنگ آنجا زندگی میکردند. این فضا باعث شد که تصاویر بسیار زیبایی را شکار کنم.
پس فیلم کاملا اجتماعی به شمار میآید.
بله! دقیقا روایت اجتماعی است و شاید تصاویر جنگ در حد یک یا دو عکس در فیلم باشد که مربوط به آزادسازی خرمشهر است. تلاش کردم از فیلمهای کلیشهای پرهیز کنم و فیلم را به سمت مشاهدهگر ببرم. نورانی از ارتباطش با شهر و همرزمانش در فیلم صحبت میکند و در جای جای شهر حضور دارد. یک نوع نگاه منتقدانه به جامعه امروز در مقابل با رزمندگان و جانبازان است و سکانس پایانی فیلم تفکیک تصویری راویان اصلی جنگ و روایان امروزی است.
چه ساختاری برای فیلم در نظر گرفتید که از کلیشهها پرهیز کنید؟
تحقیقاتی را برای حضور در خرمشهر و مکانهای مختلف داشتیم اما چون برایم ثبت لحظات حضور عبدالله و دنیایش مهم بود به سمت مستند مشاهدهگر رفتم که بیشتر در تدوین شکل میگیرد. زمان تصویربرداری نمیدانی چه اتفاقی رخ میدهد سکانس بعدی خوش را تعریف میکند و بخشی از آن سرصحنه ایجاد میشود. فیلم شاید فیلم فستیوالی یا داورپسند نباشد اما فیلم ثبت موقعیت است. یک تفکر است که باید ثبت میشد.
در تمام این سالها مستند جنگ تداعیکننده صحنههای جنگی بوده است که مخاطب ارتباط چندانی با آن برقرار نکرده است، چرا مردم علاقه زیادی به مستندهای جنگ نشان نمیدهند؟
مردم مقصر نیستند. مقصر راویان این سالها بودهاند. یک دورههایی شهید آوینی را داشتیم که فیلمهایش را هدفمند میساخت و در زمان خودش بسیار تاثیرگذار بود اما تلویزیون با تکرار بیرویه و بیهدف آن، همچنین فیلمسازهای دیگری که رویه ایشان را بدون هدفگذاری پی گرفتند ارزش کار آوینی را کم کردند. فیلمهای جنگی کلیشه شدند. جالب است آدمهایی که باید میآمدند جلوی دوربین صحبت میکردند هم با رویه غلط فیلمسازان به کلیشه تبدیل شدند. راویان جنگ اغلب مستقیم در جنگ نبودند و با اغراق کردنهای عجیب و غریب باعث شدند تا بیننده علاقهای به دیدن این آثار نداشته باشد. از سوی دیگر واژه مقدس به دفاع 8 ساله ما اضافه شد در حالی که دفاع خودش قابل تحسین و تقدیس است اما وقتی کلمه مقدس به آن اضافه میشود، جای نقد نمیگذارد. این موارد عواملی است که مخاطب از این نوع آثار دلزده و سرخورده شده است.