محمدصادق حاج‌صمدی: تحریم‌های آمریکا و به تبع آن کشورهای اتحادیه اروپا علیه ایران از ابتدای انقلاب، همراهی شاید ملال‌آور برای مردم بوده است و شاید ملت ما با کمتر پدیده‌ای به‌اندازه تحریم در میان مفاهیم حقوق بین‌الملل آشنا باشند! تحریم‌هایی كه هر بار به بهانه‌های مختلف علیه ملت وضع شده‌اند و ساده‌انگاری است اگر شدتشان را مرهون پافشاری بر حقوق هسته‌ای بدانیم و عقب‌نشینی از آنها را عاملی برای رهایی از تحریم. مروری اجمالی بر تحریم‌هایی که از جانب کشورهای متخاصم با ذات انقلاب اسلامی وضع شده‌اند، کمترین فایده‌اش این است که از افتادن به دام‌های جدید جلوگیری می‌کند و تاثیر خصومت دشمن را در زندگی عادی ملتی که نباید فراموش کند كه دشمنی بیدار دارد، نمایان می‌کند. تحریم‌هایی كه به مرور زمان شدت گرفته‌اند اما این شدت بیشتر به‌دلیل سیاست تدریجی دشمن است و اینكه حرف آخر را برای آخر كار می‌گذارند و در توافق اول ذخایر بیست درصدشان را امحا نمی‌كنند! آمریکا اولین تحریم را علیه ملت ایران پس از اشغال لانه جاسوسی تصویب کرد و در واقع پروژه تحریم در سال 1979 كلید خورد. خزانه‌داری آمریکا دارایی‌های ایران را به ارزش 2/1 میلیارد دلار بلوکه کرده و قرارداد‌های تجاری با ایران را به حالت تعلیق درآورد و مبادلات را ممنوع اعلام کرد. در سال 1987 تحریم جدیدی تمام مبادلات تجاری را که در جریان مذاکرات آزادسازی گروگان‌ها رفع شده بود مجددا اعمال کرد که طبق قانون جدید خدمات و کالاهای ایرانی تحریم شدند که این بار دولت آمریکا حمایت از تروریسم بین‌الملل را که منظور از آن گروه‌های مقاومت علیه اسرائیل بود، دستاویز خود قرار داد. در سال 1995 کلینتون سرمایه‌گذاری شرکت‌های نفتی آمریکایی را در صنایع نفت و پتروشیمی جمهوری اسلامی ممنوع اعلام کرد و یک سال بعد سنای آمریکا قرارداد‌های تجاری در حوزه انرژی را تنها تا سقف 20 میلیون دلار در سال مجاز دانست. در سال 1997 آمریکا تمام مبادلات تجاری اتباع خود را با ایران ممنوع کرد. مطابقت تاریخی اندكی در این تحریم‌ها نشان می‌دهد كه در واقع تا سال 2006 تحریم‌های وضع شده علیه ایران به دلایلی نظیر وضعیت حقوق بشر یا حمایت از تروریسم و... و با هدف محدود كردن و اعمال فشار بر جمهوری اسلامی وضع شده بودند و اساسا نقش انرژی هسته‌ای در آنها محدود است و وضعیت دانش هسته‌ای ایران نیز به حدی نبوده كه بتواند دستاویزی مناسب برای اعمال تحریم‌های جدید قرار گیرد. با پیشرفت‌های تدریجی در خلال سال‌های 2006 و 2007 انرژی هسته‌ای بهانه جدیدی را به دست غرب می‌دهد و آمریكا تبادل آنچه از آن با عنوان تکنولوژی و دانش مرتبط با علوم هسته‌ای یاد می‌شد با ایران را غیر قانونی و سپاه پاسداران و 20 سازمان دولتی و شرکت تجاری ایرانی را تحریم کرد. سال بعد نیز مجوز رصد بانک‌های ایرانی و بازرسی از کشتی‌های جمهوری اسلامی یا کشتی‌هایی که به مقصد ایران در حرکت بودند تحت عنوان جلوگیری از ورود کالاهای تحریم شده توسط سنای آمریکا صادر شد.
در سال 2010 مجازات نقض تحریم‌ها علیه ایران 20 سال زندان و تا سقف یک میلیون دلار جریمه اعلام شد و به تبع آن بانک‌های جمهوری اسلامی از جمله بانک مرکزی ایران تحریم شدند و ورود کالاهای ایرانی با ارزش بیش از 100 دلار به خاک آمریکا نیز برای شهروندان این کشور غیرقانونی شد. همچنین هیچ شهروند آمریکایی به تبع این قانون حق فروش کالا یا خدمات به ایران یا اتباع ایران یا شخص ثالثی که کالایی را به‌قصد ایران خریداری کند، ندارد. سال بعد آمریکا صنایع و شرکت‌های نفتی ایران را نیز در کنار موسسات اعتباری یا کارگزاری‌های مالی خارجی جمهوری اسلامی تحریم کرد. همچنین مجازات‌ها و تحریم‌هایی نیز برای کشور‌ها یا کمپانی‌هایی که در زمینه‌های نفتی با ایران رابطه اقتصادی داشته باشند در نظر گرفته شد. همزمان انگلستان نیز تمام مبادلات اعتباری و تجاری را ممنوع و اتباع و شرکت‌های خود را ملزم به قطع روابط تجاری با ایران کرد. محدودیتی که در سال 2012 از سوی اتحادیه اروپا نیز اعمال شد.
همزمان با آمریکا سازمان ملل نیز از سال 2006 مراودات مالی با ایران را با ارائه لیست بلندبالایی از مبادلات تجاری، غیرقانونی اعلام کرد. اتحادیه اروپا نیز از سال 2010 تا به امروز مبادلات بانکی و مبادله فلزات و سنگ‌های قیمتی، صنایع نفت و گاز، صنایع هسته‌ای، واردات نفت و مشتقات آن را در کنار صادرات تکنولوژی تحریم کرده و دارایی‌های بانک مرکزی جمهوری اسلامی را نیز مسدود کرده است. نکته جالب توجه اینکه در تمام این تحریم‌ها، اعتبارات پرداخت شده جمهوری اسلامی برای دریافت کالا و خدمات از سوی طرف خارجی ضبط شده است.
تحریم‌هایی که شاید در ظاهر شامل دارو و محصولات غذایی نمی‌شود اما انسداد سیستم مبادلات ارزی کشور باعث شده تا محدودیت‌هایی در زمینه‌هایی که محدود کردن آنها طبق قوانین بین‌المللی نقض حقوق بشر محسوب می‌شود برای ایران به‌وجود بیاید که خود نشانه‌ای از عداوت خصم خارجی با ملت ایران و کذب ادعای حقوق بشر است. همچنان که تحریم نفت که اصلی‌ترین منبع درآمد اقتصاد دولتی جمهوری اسلامی است بیشترین تاثیر را بر زندگی اقتصادی مردم و اداره کشور می‌گذارد. به‌علاوه که با ضبط‌شدن دارایی‌های ارزی جمهوری اسلامی و انسداد مبادلات مالی که با دلار و یورو انجام می‌شدند امکان روابط تجاری با دیگر کشور‌ها نیز از بین می‌رود که به‌گفته مقامات آمریکایی به‌قصد فلج‌کردن ملت ایران صورت گرفته است.
نگاهی مجمل به فهرست بالا در ظرف زمان نکات دیگری را نیز روشن می‌کند که اگرچه پرداختن به آن فرصتی جداگانه می‌طلبد اما به برخی از آنها اشاره‌ای اجمالی می‌شود:
در طی 30 سالی که از انقلاب اسلامی گذشته همانطور که دولت‌ها در ایران جابه‌جا شده‌اند در آمریکا نیز قدرت بین حزب دموکرات که به میانه‌روی و جمهوریخواه که به تندروی مشهورند دست به دست شده اما هیچ یک بازی خود را با ایران تغییر نداده‌اند و روند اعمال تحریم‌ها همچنان ادامه داشته است. تحریم‌هایی که بر خلاف برخی فضاسازی‌ها مبنی بر امکان تعامل با دولت دموکرات و شعار تغییر اوباما در دوره ریاست حزبش بر کاخ سفید شدت بیشتری گرفته‌اند و شاید اساسا بتوان دموکرات‌ها را دشمنانی خطرناک‌تر از جموریخواهان برای جمهوری اسلامی در نظر گرفت چراکه قدرت ایجاد اجماع بیشتری به نسبت جمهوریخواهان در فضای بین‌المللی دارند.
تصویب تحریم‌ها و تشدید آنها همزمان و پس از فتنه 88 نیز پرده دیگری را از ضربه‌ای که فتنه‌گران به پیکره نظام زدند برمی‌دارد که بررسی آن مجال مفصل دیگری می‌طلبد که کلیدواژه‌های امیدوارکردن طرف غربی به گروه‌های داخلی و تغییر لحن تیم مذاکر‌کننده کشورهای اروپایی و تکیه بر تحریم‌های گذشته و آماده‌سازی تحریم‌های جدید از عناوین آن است. نکته دیگر، قدمت تحریم‌هایی است که حتی پیش از کلید خوردن خودکفایی هسته‌ای در جمهوری اسلامی در جریان بودند و تاملی مجمل، عمل به اصول قانون اساسی مثل حمایت از گروه‌های مقاومت و مستضعفین را به‌عنوان علت نمایان می‌کند! پس از پافشاری ایران بر حقوق هسته‌ای خود نیز تثبیت و تشدید تحریم‌ها (به نسبت زمان خود) در جریان عقب‌نشینی‌های سال‌های 82 و 83 نشان می‌دهد که ابراز حسن‌نیت طرف ایرانی نه انعکاس منصفانه‌ای در صنعت رسانه‌ای دشمن دارد که قسمت مورد نیاز از واقعیت را نشان می‌دهند و نه تاثیری در نیت دولت‌های غربی می‌گذارد که دست از دشمنی خود با ملت ایران بر نمی‌دارند.
در پایان آنچه بیان آن به‌عنوان حسن ختام خالی از لطف نیست و به شناخت بازیگران کمک می‌کند آن است که تحریم‌هایی که در دوران صدام علیه عراق تصویب شده بود سال‌ها پس از سرنگونی رژیم بعث همچنان ادامه داشت و عمده آنها در سال‌های اخیر برداشته شد؛ در حالی که بهانه تحریم‌ها سرنگون شده بود...