حجت‌الاسلام والمسلمین سیدسعید لواسانی: یکی از وظایف دینی که موجب قوام جامعه اسلامی است، فریضه امر به معروف و نهی از منکر است: «وَالْمُؤْمِنُون َوَالْمُؤْمِنات ُبَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْن َعَنِ الْمُنْكَر» [توبه: 71] زیرا رابطه مومنان در درون جامعه اسلامی؛ رابطه ولایت است، ولایتی که تا عمق جامعه اسلامی نفوذ کرده و هریک را واداشته است که دیگری را به معروف فرابخواند و از منکر بازدارد بنابراین امر به معروف و نهی از منکر از واجبات اجتماعی است که زندگی اجتماعیِ انسانی را تأمین میکند زیرا انسان موجودی اجتماعی است که دارای حیاتی عقلانی است که این حیات مبتنی بر دین خدا و اهداف الهی است که تنها در جامعه اسلامی تأمین می‌شود و تنها مومنان دارای حیات واقعی و انسانی هستند و حیات اجتماعی انسانی تنها در جامعه اسلامی که بر پایه دین خدا شکل می‌گیرد، جاری می‌شود و این حیات طیبه و زندگی مومنانه است که تقوا بر شؤون فردی و جمعی آن حاکم است. امر به معروف و نهی از منکر تضمین‌کننده چنین حیاتی است. به این دلیل بر مبنای اصول «حب فی‌الله» و «بغض فی الله» و رابطه «رحمت رحیمیه» بین مومنان قرار دارد، زیرا دعوت به خیر و عمل صالح است: «وَلْتَكُن ْمِنْكُمْ أُمَّهًْ يَدْعُونَ الی الْخَيْر ِوَ يَأْمُرُونَ بالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ» [آل‌عمران: 104] آری، جامعه اسلامی با تمام توان سلامت خود را پاس می‌دارد و کسانی را که از ارزش‌های دینی سر باز می‌زنند، به حال خود وانمی‌گذارد تا انحراف و فساد در جامعه نهادینه نشود و به دره هولناک تباهی سقوط نکند و همه افراد این جامعه خود را موظف می‌دانند که از منکر جلوگیری و به معروف دعوت کنند. چنین جامعه‌ای به رستگاری یعنی کمال مطلوب خود و امنیت و آسایش اجتماعی می‌رسد: «وَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُون»و این همان رابطه ولایتی است که در جامعه اسلامی برقرار است که مبتنی بر رحمت است، به این دلیل است که در انتهای آیه سابق می‌فرماید: «أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّه» «آنانند که بزودی خداوند رحمتشان کند.» یعنی اصل در جامعه اسلامی محبت و رحمت است: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُم» [فتح: 28] «محمّد(ص) پيامبر خداست و كسانى كه با اويند، بر كافران سختگير و با همديگر مهربانند» و هدف از امر به معروف و نهی از منکر حصول سعادت بندگان خدا و اجرای احکام الهی در جامعه اسلامی است و این هدف جز با اینکه قلب آمر به معروف و ناهی از منکر از رحمت رحیمیه پر باشد، حاصل نشود. در غیر این‌صورت هدف تحمیل امر و نهی خود بر بندگان خداست که نوعی خودنمایی است و نه‌تنها نتیجه‌ای ندارد بلکه امر و نهی جاهلانه از روی نفسانیت و هواهای نفسانی است که ارشاد بندگان خدا و بیدارکردن غافلان نیست و خود عملی منکر است بنابراین امر به معروف و نهی از منکر جلوه‌ای از رحمت رحیمیه الهی است، که کسانی را که دچار کارهای خلاف دستورات شرع هستند، از کردار خود و عاقبتی که بر آن جاری می‌شود، می‌ترساند، یعنی خیرخواهی نسبت به بندگان خداست که از صمیم قلب و با زبانی مناسب جامعه دینی- تا حد ممکن لیّن و نرم- بیان می‌شود و نوعی تذکر به بندگان خداست که با قلبی پرمحبت و دلی عطوف نسبت به مردم و جامعه دینی و برای حفظ مصالح فردی و اجتماعی آحاد مردم گفته می‌شود. چنین امر به معروفی و نهی از منکری یقینا تاثیر دارد،حتی دل‌های سخت را با برق عاطفه نرم و آهن قلوب را رام دین خدا میکند. [امام خمینی؛ آداب الصلاه: 237- 239] البته رد نمی‌کنم که گاهی لازم است در امر به معروف و نهی از منکر با شدت عمل کرد اما همین امر هم با اصول «حب فی‌الله» و «بغض فی‌الله» و «رحمت رحیمیه» سازگار است. حضرت امام چه زیبا آمران به معروف و ناهیان منکر را نصیحت می‌کنند: «اكنون تو نيز كه مىخواهى امر به معروف و نهى از منكر كنى و خلق خدا را ارشاد كنى، از اين آيات شريفه الهيه، [آیات مربوط به قصه حضرت موسی(ع) و فرعون] كه براى تذكر و تعلم فرو فرستاده شده، متذكر شو و تعلم گير با قلب پر از محبّت و دل با عاطفه با بندگان خداوند ملاقات كن و خير آنها را از صميم قلب طالب شو. و چون قلب خود را رحمانى و رحيمى يافتى، به امر و نهى و ارشاد قيام كن تا دل‌هاى سخت را برق عاطفه قلبت نرم كند و آهن قلوب به موعظت آميخته با آتش محبت تلين گردد.» [همان: 239]
اما در مقابل یکی از اموری که موجب پاشیده شدن جامعه اسلامی است، سستی در این فریضه است که این سستی از ظهورات نفسانیت است که بسیار هم ظریف و پیچیده است و موجب هلاکت کسانی است که از این دستور مهم سر باز می‌زنند، یعنی نه‌تنها آنها را از قرب الهی بازمی‌دارد بلکه موجب عذاب اخروی هم می‌شود. از سوی دیگر جامعه را از درون می‌پوساند و از مسیر نقشه الهی خارج میکند.