جزیره قشم در تناسب با وسعت خود، بیشترین تعداد مسجدهای ایران را دارد. بیش از 200 مسجد کوچک و بزرگ در سراسر این جزیره پهناور بنا شده‌اند که همه آنها کاربردی بسیار مهم در زندگی اجتماعی و معنوی جزیره‌نشینان دارند. طرح و نقش مسجدهای قشم، هویتی گرمسیری دارند و آمیزه‌ای از معماری ایرانی- اسلامی هستند. تزئینات مناره‌ها و تعداد گنبدها که غالبا ساده و بدون کاشیکاری‌های معماری مرسوم هستند، همچنین استفاده از مصالح و روکش‌های دیوارها و ستون‌ها همگی هویت ویژه‌ای به این مسجدها می‌بخشند که در نخستین نگاه قابل تشخیص است. مسجدهای قشم از خصوصیات ساختاری و معماری دیگری نیز برخوردارند که از جمله آنها می‌توان به عدم وجود بادگیرها و گاه حذف گنبدها، برخورداری از بخش‌های زمستانی و تابستانی، استفاده مناسب از مصالح بومی و هماهنگی‌های محیطی و نیز عدم بهره‌گیری از تزئینات فزاینده در شبستان و ساختمان آنها اشاره کرد. مسجدهای شیخ برخ، مسجد قبا، مسجد جامع رمچاه، مسجد جامع، مسجد لافت، مسجد امام حسین(ع)، مسجد الغدیر، مسجد توران شاه و مسجد کوشه، از جمله مسجدهای قشم است.
مسجد شیخ برخ
ساختمان اولیه این مسجد احتمالا در سال‌های اولیه اسلامی در خلال فتح جزایر و بنادر ایران در روستای کوشه قشم ساخته شده است. این مسجد در سال 244 هجری قمری یک بار تعمیر شده و در سال 736 هجری قمری در اثر زلزله منهدم شده است. پس از آن توسط سلطان فتح‌الله، نواده سلطان محمود که احتمالا یکی از پادشاهان هرمز یا لارستان بوده، تجدید بنا شده است. در محوطه اطراف مسجد، گورستان وسیع و نخلستان‌های متعدد جلب توجه می‌کند. در کنار مسجد برخ، یک برکه دراز به صورت شمالی و جنوبی وجود دارد. از سال 1300 هجری قمری این مسجد در مرکز روستا قرار داشت و به‌عنوان مسجد جامع استفاده می‌شد. محراب مسجد در قسمت شمالی واقع شده و در بالای محراب آثار باقی از گچ دیده می‌شود که در حدود یک متر ارتفاع و 1/5 متر طول دارد. در حال حاضر یکی از اضلاع این قاب روی دیوار باقی مانده و سه ضلع دیگر آن فرو ریخته است ولی هنوز آثار آنها پابرجاست.
مسجد قبا
از جمله مسجدهای مشهور جزیره قشم که در یکی از روستاهای این جزیره واقع شده، مسجد قباست که زیبایی و شکوه خاص خود را دارد. معماری استثنایی، رنگ‌ها، طرح و نقشه‌های این مسجد سبب شده که همچون نگینی در معماری جنوب ایران بدرخشد. ساختمان اصلی مسجد مانند بسیاری از مسجدهای جزیره قشم به کمک اختلاف سطح از شالوده بنا و فضای پیرامون فاصله گرفته است. در سطح زیرین حیاط مسجد، برکه آبی وجود دارد که در فضای داخلی آن کرسی‌های چوبی برای وضو گرفتن در نظر گرفته شده است که نمازگزاران در حال وضو گرفتن در محوطه‌ای مدور می‌نشینند و این خود علاوه بر آنکه حال و هوایی روحانی به فضا می‌بخشد از دیگر زیبایی‌های مسجد قبا به شمار می‌آید.
مسجد رمچاه
در سال‌های اخیر دگرگونی‌هایی در طرح و ساختمان برخی از مسجدهای قشم پدید آمده و جلوه‌ای از معماری اصیل ایرانی و طرح‌ها و نقشه‌های معماری سرزمین مادری بر آن افزوده شده است. در طرح معماری مسجد رمچاه این دگرگونی و تلفیق عناصر ایرانی و بومی به خوبی قابل مشاهده است. استفاده از گنبد فیروزه‌گون و نقش‌های اسلیمی روی آن و دگرگونی در رنگ و جنس مصالح (نظیر بهره‌گیری از کاشیکاری) از جمله خصوصیاتی هستند که به این مسجد هویت نو می‌بخشند. معماری مسجد رمچاه آمیزه‌ای از کار دست هنرمندان خوش‌قریحه اصفهانی و هنرمندان بومی قشم است.
مسجد جامع قشم
این مسجد بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین مسجد قشم است. تاریخ بنای مسجد را 1202 هجری قمری و 1166 هجری خورشیدی نوشته‌اند اما به نظر می‌رسد قدمت آن قبل از صفویه باشد. بانی این مسجد همسر شیخ عبدالله، حاکم قشم و جزایر تنگه هرمز بوده است. بنای مسجد به ابعاد 27 در 15 متر مشتمل بر شبستان و ایوان ستون‌دار و صحن است. ایوان مسجد به ابعاد 25 در 4 در 5 متر در جبهه شرقی با 7 دهان طاق‌نما با قوس جناغی و مصالح سنگ و ملاط گل و آهک بنا شده است. درگاه ورودی به شبستان به عرض 210 سانتیمتر است و در دو طرف، درگاه‌های کوچک‌تری تعبیه شده است. بر بالای این درگاه‌ها، دریچه‌ای مشبک ساخته‌اند. روی تیغه‌ها و چارچوب درها کنده‌کاری‌های زیبایی صورت گرفته است. روی پیشانی درگاه بزرگ، کتیبه‌ای به خط نسخ با تاریخ 1212 هجری قمری و 1176 هجری خورشیدی حک شده است. مصالح ستون‌ها نیز از سنگ و ملاط گچ و آهک است. روی هر ردیف از این ستون‌ها، طاق‌هایی با قوس جناغی ساخته شده و سپس سقف تیرپوش روی آنها و دیواره‌های کناری قرار گرفته است. پایه ستون‌ها با ابعاد یک در یک متر و ساقه ستون‌ها استوانه‌هایی به قطر 45 سانتیمتر است. در اضلاع شمالی و جنوبی مسجد، نیم‌ستون‌های دیگری تعبیه شده که طاق‌ها روی آنها قرار گرفته است. روی اندود گچی ستون‌ها، اقلام متعدد و زیبایی از خطوط ثلث، نسخ، شکسته، تعلیق و نستعلیق با تاریخ‌های مختلف نگاشته شده است. طرح شبستان مسجد مستطیلی‌شکل و در وسط آن در دو ردیف 16 ستون تعبیه شده است. داخل مسجد در جهت طولی از 7 دهانه و در جهت عرضی از 4 دهانه فرش‌‌انداز شکل گرفته است و محراب آن در وسط دیوار طولی جنوبی قرار دارد.
پوشش سقف به کمک دیوارهای دو طرف قوس‌های تیزه‌دار روی ستون‌های 16گانه استوار شده است. در یکی از زوایای شبستان، پلکانی جهت دسترسی به پشت‌بام ساخته شده و در ضلع غربی شبستان نیز محرابی با تزئینات گچبری تعبیه شده است. ساقه ستون این دو طرف محراب به جای طرح، استوانه‌های 8 ضلعی درآمده است. مسجد جامع قشم روی هم رفته مسجدی سترگ است که در زمره مسجدهای بدون مناره محسوب می‌شود که پوشش آن از چوب ساج، چندل و نخل است. در حال حاضر نیز در این مسجد به طور مرتب در روزهای جمعه، نمازهای جمعه و اعیاد مذهبی برگزار می‌شود.
مسجد لافت
از دیگر مسجدهای قدیمی قشم، مسجد کهنه لافت واقع در ساحل غربی این روستا- بندر است که سادگی و بی‌پیرایگی خاصی دارد. این مسجد شاید به دلیل قابلیت دسترسی بیشتر و نقشه ساده و قدیمی خود کاربرد روزمره‌تری در اقامه نمازهای یومیه یافته و همچنین همجواری با دیگر آثار تاریخی لافت- نظیر کلات(یا قلعه) نادری- نقش مهم و ارزنده‌ای به آن بخشیده است. مسجد قدیمی لافت هنگام طلوع و غروب خورشید با رنگ‌ها و آواهای معنوی خود، تناسب و زیبایی معماری بادگیری و مراسم جنوب ایران را به خوبی نمایان می‌کند. شور عاشقی در جزیره
جزیره قشم در تناسب با وسعت خود، بیشترین تعداد مسجدهای ایران را دارد. بیش از 200 مسجد کوچک و بزرگ در سراسر این جزیره پهناور بنا شده‌اند که همه آنها کاربردی بسیار مهم در زندگی اجتماعی و معنوی جزیره‌نشینان دارند. طرح و نقش مسجدهای قشم، هویتی گرمسیری دارند و آمیزه‌ای از معماری ایرانی- اسلامی هستند. تزئینات مناره‌ها و تعداد گنبدها که غالبا ساده و بدون کاشیکاری‌های معماری مرسوم هستند، همچنین استفاده از مصالح و روکش‌های دیوارها و ستون‌ها همگی هویت ویژه‌ای به این مسجدها می‌بخشند که در نخستین نگاه قابل تشخیص است. مسجدهای قشم از خصوصیات ساختاری و معماری دیگری نیز برخوردارند که از جمله آنها می‌توان به عدم وجود بادگیرها و گاه حذف گنبدها، برخورداری از بخش‌های زمستانی و تابستانی، استفاده مناسب از مصالح بومی و هماهنگی‌های محیطی و نیز عدم بهره‌گیری از تزئینات فزاینده در شبستان و ساختمان آنها اشاره کرد. مسجدهای شیخ برخ، مسجد قبا، مسجد جامع رمچاه، مسجد جامع، مسجد لافت، مسجد امام حسین(ع)، مسجد الغدیر، مسجد توران شاه و مسجد کوشه، از جمله مسجدهای قشم است.
مسجد شیخ برخ
ساختمان اولیه این مسجد احتمالا در سال‌های اولیه اسلامی در خلال فتح جزایر و بنادر ایران در روستای کوشه قشم ساخته شده است. این مسجد در سال 244 هجری قمری یک بار تعمیر شده و در سال 736 هجری قمری در اثر زلزله منهدم شده است. پس از آن توسط سلطان فتح‌الله، نواده سلطان محمود که احتمالا یکی از پادشاهان هرمز یا لارستان بوده، تجدید بنا شده است. در محوطه اطراف مسجد، گورستان وسیع و نخلستان‌های متعدد جلب توجه می‌کند. در کنار مسجد برخ، یک برکه دراز به صورت شمالی و جنوبی وجود دارد. از سال 1300 هجری قمری این مسجد در مرکز روستا قرار داشت و به‌عنوان مسجد جامع استفاده می‌شد. محراب مسجد در قسمت شمالی واقع شده و در بالای محراب آثار باقی از گچ دیده می‌شود که در حدود یک متر ارتفاع و 1/5 متر طول دارد. در حال حاضر یکی از اضلاع این قاب روی دیوار باقی مانده و سه ضلع دیگر آن فرو ریخته است ولی هنوز آثار آنها پابرجاست.
مسجد قبا
از جمله مسجدهای مشهور جزیره قشم که در یکی از روستاهای این جزیره واقع شده، مسجد قباست که زیبایی و شکوه خاص خود را دارد. معماری استثنایی، رنگ‌ها، طرح و نقشه‌های این مسجد سبب شده که همچون نگینی در معماری جنوب ایران بدرخشد. ساختمان اصلی مسجد مانند بسیاری از مسجدهای جزیره قشم به کمک اختلاف سطح از شالوده بنا و فضای پیرامون فاصله گرفته است. در سطح زیرین حیاط مسجد، برکه آبی وجود دارد که در فضای داخلی آن کرسی‌های چوبی برای وضو گرفتن در نظر گرفته شده است که نمازگزاران در حال وضو گرفتن در محوطه‌ای مدور می‌نشینند و این خود علاوه بر آنکه حال و هوایی روحانی به فضا می‌بخشد از دیگر زیبایی‌های مسجد قبا به شمار می‌آید.
مسجد رمچاه
در سال‌های اخیر دگرگونی‌هایی در طرح و ساختمان برخی از مسجدهای قشم پدید آمده و جلوه‌ای از معماری اصیل ایرانی و طرح‌ها و نقشه‌های معماری سرزمین مادری بر آن افزوده شده است. در طرح معماری مسجد رمچاه این دگرگونی و تلفیق عناصر ایرانی و بومی به خوبی قابل مشاهده است. استفاده از گنبد فیروزه‌گون و نقش‌های اسلیمی روی آن و دگرگونی در رنگ و جنس مصالح (نظیر بهره‌گیری از کاشیکاری) از جمله خصوصیاتی هستند که به این مسجد هویت نو می‌بخشند. معماری مسجد رمچاه آمیزه‌ای از کار دست هنرمندان خوش‌قریحه اصفهانی و هنرمندان بومی قشم است.
مسجد جامع قشم
این مسجد بزرگ‌ترین و قدیمی‌ترین مسجد قشم است. تاریخ بنای مسجد را 1202 هجری قمری و 1166 هجری خورشیدی نوشته‌اند اما به نظر می‌رسد قدمت آن قبل از صفویه باشد. بانی این مسجد همسر شیخ عبدالله، حاکم قشم و جزایر تنگه هرمز بوده است. بنای مسجد به ابعاد 27 در 15 متر مشتمل بر شبستان و ایوان ستون‌دار و صحن است. ایوان مسجد به ابعاد 25 در 4 در 5 متر در جبهه شرقی با 7 دهان طاق‌نما با قوس جناغی و مصالح سنگ و ملاط گل و آهک بنا شده است. درگاه ورودی به شبستان به عرض 210 سانتیمتر است و در دو طرف، درگاه‌های کوچک‌تری تعبیه شده است. بر بالای این درگاه‌ها، دریچه‌ای مشبک ساخته‌اند. روی تیغه‌ها و چارچوب درها کنده‌کاری‌های زیبایی صورت گرفته است. روی پیشانی درگاه بزرگ، کتیبه‌ای به خط نسخ با تاریخ 1212 هجری قمری و 1176 هجری خورشیدی حک شده است. مصالح ستون‌ها نیز از سنگ و ملاط گچ و آهک است. روی هر ردیف از این ستون‌ها، طاق‌هایی با قوس جناغی ساخته شده و سپس سقف تیرپوش روی آنها و دیواره‌های کناری قرار گرفته است. پایه ستون‌ها با ابعاد یک در یک متر و ساقه ستون‌ها استوانه‌هایی به قطر 45 سانتیمتر است. در اضلاع شمالی و جنوبی مسجد، نیم‌ستون‌های دیگری تعبیه شده که طاق‌ها روی آنها قرار گرفته است. روی اندود گچی ستون‌ها، اقلام متعدد و زیبایی از خطوط ثلث، نسخ، شکسته، تعلیق و نستعلیق با تاریخ‌های مختلف نگاشته شده است. طرح شبستان مسجد مستطیلی‌شکل و در وسط آن در دو ردیف 16 ستون تعبیه شده است. داخل مسجد در جهت طولی از 7 دهانه و در جهت عرضی از 4 دهانه فرش‌‌انداز شکل گرفته است و محراب آن در وسط دیوار طولی جنوبی قرار دارد.
پوشش سقف به کمک دیوارهای دو طرف قوس‌های تیزه‌دار روی ستون‌های 16گانه استوار شده است. در یکی از زوایای شبستان، پلکانی جهت دسترسی به پشت‌بام ساخته شده و در ضلع غربی شبستان نیز محرابی با تزئینات گچبری تعبیه شده است. ساقه ستون این دو طرف محراب به جای طرح، استوانه‌های 8 ضلعی درآمده است. مسجد جامع قشم روی هم رفته مسجدی سترگ است که در زمره مسجدهای بدون مناره محسوب می‌شود که پوشش آن از چوب ساج، چندل و نخل است. در حال حاضر نیز در این مسجد به طور مرتب در روزهای جمعه، نمازهای جمعه و اعیاد مذهبی برگزار می‌شود.
مسجد لافت
از دیگر مسجدهای قدیمی قشم، مسجد کهنه لافت واقع در ساحل غربی این روستا- بندر است که سادگی و بی‌پیرایگی خاصی دارد. این مسجد شاید به دلیل قابلیت دسترسی بیشتر و نقشه ساده و قدیمی خود کاربرد روزمره‌تری در اقامه نمازهای یومیه یافته و همچنین همجواری با دیگر آثار تاریخی لافت- نظیر کلات(یا قلعه) نادری- نقش مهم و ارزنده‌ای به آن بخشیده است. مسجد قدیمی لافت هنگام طلوع و غروب خورشید با رنگ‌ها و آواهای معنوی خود، تناسب و زیبایی معماری بادگیری و مراسم جنوب ایران را به خوبی نمایان می‌کند. ارسال نظر
پربیننده