بازیگر تئاتر باید اخلاق تئاتری داشته باشد

نظرتان را درباره کار ترجمه و مترجم‌هایی که متون نمایشی خارجی را به زبان فارسی ترجمه می‌کنند، بیان کنید. من زیاد نمی‌توانم درباره مترجم‌ها و متون ترجمه شده دیگر حرف بزنم، آن هم به این دلیل که من فقط از زبان انگلیسی به زبان فارسی ترجمه می‌کنم و معمولا وقتی خودم نمایشنامه‌ای را ترجمه می‌کنم، متن ایرانی آن را نمی‌خوانم که بفهمم مثلا خوب یا بد. من معمولا نمایشنامه‌ها را به زبان انگلیسی می‌خوانم، مگر اینکه در دسترس من نباشد و مجبور شوم ترجمه آن را بخوانم. بعضی از مترجم‌ها خیلی خوب هستند و بعضی‌ها هم چون فضا را نمی‌شناسند بسیاری از اصطلاحات را به کار نمی‌برند و اگر هم به کار می‌برند، به درستی این کار را انجام نمی‌دهند و می‌توان گفت که فقط از روی آن ترجمه می‌کنند. چه تغییراتی در نمایش «آمادئوس» نسبت به اصل نمایش صورت گرفته است؟ زمان نمایشنامه «آمادئوس» حدود دو ساعت و نیم است و تمام آن از مونولوگ‌های بسیار بلند و طولانی تشکیل شده است که مربوط به «سالی یری» است و این نمایش را طولانی می‌کند. به این علت تغییراتی در متن اصلی نمایشنامه صورت گرفت و به نوعی آن را جمع و جور کردم تا زمان اجرای نمایش به یک ساعت و نیم کاهش یابد. در این بین باید بگویم که همه تغییرات روی دیالوگ‌های «سالی یری» انجام شده، آن هم به نوعی که حجم زیادی از آنها را حذف کردم و غیر از این تغییرات دیگری در نمایشنامه صورت نگرفته و این تغییرات (حذف کردن‌ها) هم به دلیل اینکه امکان‌پذیر بود، در کار اعمال شد. به نظر من تماشاگر امروز چندان حوصله دیدن تئاتر‌های طولانی را ندارد و به عبارتی حوصله ندارد ساعت‌ها در یک جا بنشیند و نمایشی را ببیند، بر این اساس بهتر و موفق‌تر است که زمان نمایش، بلند نباشد و اتفاقات روی صحنه سریع‌تر رخ دهد، گفته‌ها خلاصه‌تر باشد و جان مایه مطلب در زمانی کوتاه گفته شود. چند ماه برای این نمایش تمرین کرديد؟ نزدیک به دو ماه. نحوه انتخاب بازیگران در این نمایش به چه صورت بود؟ ما گروهی به نام «پیوند» داریم که از قبل از انقلاب تشکیل شده است. یک مدتی در ایران و مدتی هم به همین اسم در آمریکا کار می‌کردیم. معمولا با بچه‌های گروه کار می‌کنم. چند تا از این بچه‌ها از قدیم عضو این گروه هستند که چه کار داشته باشند و چه کار نداشته باشند در گروه حضور دارند. در مواقعی هم که به آدم‌های جدید احتیاج داریم از جاهای دیگر و از بازیگر‌های دیگری استفاده می‌کنیم؛ کسی که ما با او بتوانیم کار کنیم و او هم بتواند با ما کار بکند، مثلا این دفعه آقای امیر فضلی را آوردیم و چند تا از بچه‌های جوان. یک خانمی در ابتدا به همراه چند نفر آمد و بخشی از کار را به دست گرفت اما سه روز مانده به اجرا گفت که اسم من باید زیر اسم کارگردان در پوستر آورده شود و در بروشور هم من می‌گویم که اسم چه کسی باید در کجا قرار گیرد و طبعا من باید او را کنار می‌گذاشتم، به همین علت مجبور شدیم از چند جوان استفاده کنیم. این خیلی اهمیت ندارد چرا که معمولا در کار از این مشکلات فراوان رخ می‌دهد. به غیر از این موردی که گفتيد، آیا با مشکلات دیگری از قبیل مکان تمرین رو به رو بودید؟ مشکل که نه، ولی به هر حال در آن زمان در کارگاه نمایش کاری در حال اجرا بود و ما مجبور بودیم صبر کنیم تا اجرا تمام بشود و همین امر موجب می‌شد از ساعت هشت و نیم شب تا 12 شب تمرین کنیم و تمرین در این ساعت سخت و دیر بود اما به هر حال اتفاق افتاد. در حال حاضر از بازیگران سینما برای بازی در تئاتر‌ها استفاده می‌شود. این به نظر شما خوب است یا نه؟ بستگی به این دارد که به چه چیزی احتیاج داری. به نظر من اگر بازیگری تئاتر کار کرده باشد و بازی روی صحنه تئاتر را آموخته و بداند، فرقی نمی‌کند که بازیگر تئاتر باشد یا سینما. بازیگر، بازیگر است اما در اینجا باید بگویم که در این بین بعضی از بازیگرهای سینما، صحنه را نمی‌شناسند و این امر مشکلات فراوانی در پی دارد. به نظر شما چه عامل‌هایی موجب می‌شود یک کار تئاتر، بفروش شود؟ در این شرایط و در مملکت ما به هر حال عوامل زیادی موجب می‌شود، در حقیقت همه جا این‌طور است. بازیگری که خیلی معروف و در سینما گیشه داشته باشد وقتی وارد تئاتر می‌شود موجب فروش آن تئاتر و جلب مخاطب بیشتر برای آن تئاتر می‌شود، ولی در اینجا سوالی پیش می‌آید که آیا این بازیگر به کار تئاتر لطمه می‌زند یا نه. به نظر من این مسئله بسیار مهم است و از فروش یک کار تئاتر هم مهم‌تر است. من عقیده ندارم که باید کسی را آورد که فقط فروش داشته باشد، بلکه عقیده دارم باید کسی را وارد کار تئاتر کرد که بازیگر باشد، تئاتر را آموخته باشد و بداند. بازیگر باید اخلاق تئاتری داشته باشد و این یکی از مولفه‌هایی است که برای من اهمیت فراوانی دارد. اینکه شخصی چون بازیگر سینماست، اخلاق تئاتر نداشته باشد و حرف گوش ندهد و سر موقع سر تمرینات حاضر نشود، درست نیست، اصلا حرفه‌ای نیست. البته من با چنین موردی تا به حال رو به رو نشده‌ و فقط شنیده‌ام. در این مدت هم فقط با یک آدم سینمایی کار تئاتر کردم که بسیار بسیار، درست کار کرد. این شخص کیست و در چه کاری با او همکاری داشته‌اید؟ خانم افسانه بایگان. در نمایش «سووشون» با ایشان همکاری داشتم، آن هم به دلیل این نبود که ایشان بازیگر سینما بود بلکه به این دلیل با ایشان همکاری کردم که ایشان عاشق این کار بود و خیلی خوب حرف گوش می‌داد و پا به پای بچه‌های سال اول دانشگاه که من در آن کار آورده بودم تمرین بدن و صدا را انجام می‌داد و یک سال من به او گفتم که حق نداری جای دیگری کار کنی و او هم هیچ جا کار نکرد و تمام وقت و انرژی خودش را برای کار گذاشت. در نقطه مقابل این همه کار، من هم بازی او را قبول کردم و دوست داشتم و به واسطه انرژی‌ای که داشت، مشکلی با او نداشتم. در حال حاضر هم ارژنگ امیر‌فضلی که در ابتدا از بچه‌های تئاتر و پدرش هم هنرپیشه بوده، بچه‌ای است که در تئاتر بزرگ شده و بر این اساس با او مشکلی نداریم. در این جا باید متذکر شوم که همیشه این را ترجیح می‌دهم كه با بچه‌های گروهم کار کنم چرا که اصولا گروه برای من خیلی مهم است و وقتی که با گروه کار می‌کنی انرژی پشت صحنه روی صحنه معلوم می‌شود. در حقیقت ارتباط بین بچه‌ها و آن عشقی که بین آنها موج می‌زند برای من مهم‌تر از این است که بازیگری را از بیرون گروه بیاورم، چه بسا تماشاچی هم در سالن، لب به لب بنشیند. همه این اتفاقات بیفتد اما در پشت صحنه عصبانی، ناراحت و دلخور باشیم، من این را دوست ندارم. در حقیقت در یک کار تئاتر، عشق ورزیدن به آن کار برای من از همه چیز مهم‌تر است. تعریف شما از یک گروه تئاتری چیست و اساسا یک گروه تئاتری باید چه خصوصیاتی داشته باشد؟ در گروه ما «پیوند» چند عضو اصلی هستند که همیشه حضور دارند، آقای اسکندری، خانم افشارپناه، پسرم ارشام، آقای شیری، فرناز رهنما، آقای جعفری، محسن زهتاب، آزیتا لاچینی و... و مهم‌ترین چیزی که در گروه ما وجود دارد، صمیمیت، دوستی و ارتباط خوب میان افراد گروه است که موجب می‌شود هر وقت که من کاری را بخواهم شروع کنم همگی با عشق حضور پیدا می‌کنند و پی کار را می‌گیرند چرا که هر کاری که در گروه انجام می‌گیرد متعلق به همه است و همه در آن سهیم هستند و بر این اساس تک تک اعضا با عشق کار می‌کنند و تمام سختی‌ها و مشکلاتی که بر سر راه قرار می‌گیرد را کنار می‌زنند و به کارشان ادامه می‌دهند و نظم و انضباط در گروه ما بی‌نهایت رعایت شده و می‌شود، مثلا خانم مهوش افشارپناه در این چند سال، حتی یک بار هم تاخیر به اندازه پنج دقیقه نداشته‌اند و در حال حاضر هم با اینکه انگشت پایشان شکسته است با کفشی که دو شماره برای‌شان بزرگ‌تر است روی صحنه حاضر می‌شوند و در کار سووشون نیز آقای اسکندری در 40 روز اجرا، قسمتی از بدنشان در گچ بود و با همان وضعیت روی صحنه می‌رفتند. این را هم باید بگویم که در حقیقت بچه‌های گروه جوری به من، کار من و متن‌هایی که انتخاب می‌کنم اعتماد دارند و این اعتماد بسیار مهم است چرا که آنها می‌دانند من بدون پشتوانه فکری و عشق سراغ کاری نمی‌روم. نظرتان را راجع به تئاتر‌هایی که در ایران روی صحنه می‌روند نسبت به تئاتر‌هایی که در آمریکا اجرا می‌شوند، بیان بفرمایید. در ایران، هم تئاترهای خوبی روی صحنه می‌روند و هم تئاترهایی اجرا می‌شوند که ضعیف هستند و البته باید بگویم، تئاتر‌هایی که در خارج از ایران هم می‌بینم چندان تئاتر‌های خوبی نیستند، خیلی وقت‌ها تئاتر بد هم روی صحنه می‌رود، مثلا امسال تابستان که در آمریکا بودم 12 تا کار دیدم که 11 تا از کارها بسیار بد بودند. تئاتر بد هم در آنطرف به وفور یافت می‌شود و دلیل آن هم این است که دیگر نمایشنامه وجود ندارد و به نمایشنامه‌هایی جایزه می‌دهند که قابل خواندن نیستند و حرفی برای گفتن ندارند. به نظر من در ایران، جوان‌ها و بچه‌های دانشجو؛ بچه‌هایی که به صورت تجربی حرکت می‌کنند، بسیار‌ خوب کار می‌کنند و در دانشگاه‌ها پایان‌نامه‌های خیلی خوبی را می‌توان مشاهده کرد. فکر می‌کنید سالن‌های تئاتری که در حال حاضر در تهران وجود دارند جوابگوی تعداد تئاترهای تولید شده هستند؟ نه! برای اینکه ما فقط مجموعه تئاتر شهر را داریم چرا که به نظر من تالار وحدت به خاطر فاصله تماشاچی و سن تئاتر، اصلا سالن مناسبی برای اجرای یک کار تئاتر نیست و سالن سنگلج هم که مختص نمایش‌های سنتی است، فرهنگسراها هم که کار خاصی نمی‌کنند. همین نداشتن سالن موجب می‌شود این همه فارغ التحصیل تئاتر بیکار بمانند یا راننده تاکسی بشوند یا مثل تو خبرنگار. خب چاره‌ای هم نیست. در حال حاضر برای من حدود 40 سال است مشغول کار هنری هستم در هر سال یک دفعه امکان اجرای تئاتر وجود دارد پس برای یک جوان تازه‌کار دیگر نمی‌توان توقع سالن اجرا داشت. البته این را باید اضافه کنم که این طوری هم نیست که در تمام دنیا امکانات وجود دارد و فقط در ایران وجود ندارد بلکه به عنوان مثال در کشوری مثل آمریکا شما به عنوان یک تئاتری به شخصه باید هزینه کنی و پول بدهی و سالن اجاره کنی و دولت در این رابطه یک ریال هم به شما کمک نمی‌کند. من در آنجا آدم‌هایی را می‌شناسم که در زمینه‌های مختلف تخصص دارند اما در کافه کار می‌کنند. کافه‌هایی در آنجا وجود دارد که تمام گارسون‌های آنجا تئاتری هستند و بعد از اینکه جواب مشتریان را می‌دهند به طور بداهه تئاتر کار می‌کنند و به این صورت گذران زندگی می‌کنند. در حقیقت مشکلات در همه جا وجود دارد و علاوه بر این مساله رقابت است که در کنار دیگر مشکلات باری بر دوش هنرمندان می‌گذارد. درباره جشنواره‌ها و تاثیر آنها در بهبود تئاتر کشور چه نظری دارید؟ من اصلا جشنواره‌ها را قبول ندارم، هیچ جشنواره‌ای را قبول ندارم، در عوض این همه پولی که براي برگزاري جشنواره خرج می‌شود باید تئاتر حرفه‌ای ساخته شود نه اینکه به یک عده جایزه بدهند و تازه متوجه می‌شویم که طرف مقابل اصلا چیزی برای ارائه ندارد و از طرفی جایزه را هم گرفته و گذاشته در جیبش و آن موقع نمی‌توان اصلا با او حرف زد و دیگر کسی را تحویل نمی‌گیرد و فکر می‌کند که اول و آخر خودش است. به نظر شما، تئاتر باید از سمت دولت حمایت بشود؟ فعلا اوضاع و احوال مملکت این طوری است و همین طور هم پیش می‌رود، پس در این اوضاع و احوال، تئاتر باید از سمت دولت حمایت بشود آن هم به این دلیل که تماشاچی چندانی نداریم، پول هم که نداریم از جیب بدهیم، تمام.