نگاه

یادداشتی بر نمایش«آوا» کشف راز‌های سر به مهر یک نمایش «آوا» نوشته ملیحه مرادی جعفری و به کارگردانی احمد ایرانی‌خواه این روز‌ها در تالار سایه روی صحنه می‌رود. در بروشور این کار اسم‌های نمایش‌های زیادی از قبیل جزیره، آهنگ شب، بی‌خانمان، پنجره‌ای بر بادها، عزیزمایی و... به چشم می‌خورد که از کارهای قبلی گروه کارگاه تجربی نمایش بوده و به کارگردانی احمد ایرانی خواه به روی صحنه رفته است. دو وارد سالن شده و به دیدن نمایش می‌نشینیم. «آوا» زن جوانی است که پنج ماه و 21 روز است در کما به سر می‌برد. وی آهنگساز و نوازنده پیانوست. دکتر مژده از بزرگ‌ترین متخصصان علم طب، از درمان او قطع امید کرده و با خشم و نفرت و توهین و تحقیر، سعی در منحرف کردن«اعتماد» همسر متمول آوا از ادامه درمان دارد. گیسو دوست نزدیک آوا مرتب به پرستاری او می‌آید و در این میان هرازگاهی چند کلامی با اعتماد درد دل می‌کند و از گذشته‌ها می‌گوید، گذشته‌هایی که ‌‌مربوط است به شادابی و حیات آوا. اعتماد در پی علت دقیق به کما رفتن آواست که ناگهان در میان ‌حرف‌های گیسو درمی‌یابد آوا که ظاهراً موسیقیدان و آهنگسازی خوش ذوق و قریحه است، در واپسین پیشنهاد کاری‌اش نتوانسته یا نخواسته برای یک کلیپ به مناسبت عاشورا موسیقی بسازد. سه با آورده شدن این نام، عاشورا، همه چیز رنگی دیگر به خود می‌گیرد. عاشورا تماشاگر را به سمت خود می‌کشاند و توجه او را به مساله مهم‌تری جلب می‌کند و ناخواسته به جست‌وجوی ارتباط میان آوا و عاشورا برمی‌آید. عاشورا ما را به یاد چه می‌اندازد یا به عبارتی می‌خواهد ما را به یاد چه بیندازد. این سوال اصلی نمایش است که بارها تکرار می‌شود و فقط اعتماد نیست که به دنبال پاسخ مناسبی برای آن می‌گردد. در ظاهر نمایشنامه‌نویس و کارگردان و از لحظاتی به بعد حتی تماشاگران هم به دنبال جواب این سوال هستند. از طرفی غافلگیری، عنصری بسیار موثر و مناسب برای چنین درامی است که نویسنده ‌برای بازی دادن تماشاگر و همراه کردن او با اثر برگزیده است. خوبی این امر، تکرار مداوم غافلگیری در لحظات گوناگون نمایش است که باعث شوق و تشنگی هر چه بیشتر تماشاگر برای کشف رازهای سر به مهر شخصیت‌ها و ارتباط این اسرار با یکدیگر می‌شود. نمایش از همان ابتدا با کلیدهایی که به دست تماشاچی می‌دهد ذهن را به سمت هدفی خاص می‌کشاند؛ تصاویر اسب رم کرده در بیابان، کودکی در گهواره و سرگشتگی خود آوا در کویر برهوت که از مانیتور پزشکی‌اش پخش می‌شود. می‌توان این تعبیر را داشت که نمایش اینگونه پیش می‌رود تا تماشاچی بتواند معماهای این نمایش را چون پازلی هزار تکه، در کنار هم بچیند و به تصویری کامل و نهایی از یک یا چند زندگی فرو پاشیده دست یابد، زندگی‌هایی که هر کدام دستخوش تغییراتی بوده‌اند اما در صحنه آخر نمایش تماشاگر انتظار شفای آوا را می‌کشد ولی... خود غافلگیری بزرگی است که باعث می‌شود تماشاگر با شوک و ذهنی پر از سوال، سالن را ترک کند. شاید بتوان گفت که پرده آخر نمایش، نوعی دیگر از پایان‌بندی‌های موسوم به پایان باز است تا تماشاگر به میل و سلیقه خود برای سرنوشت آوا و آدم‌های دیگر نمایش تصمیم بگیرد. چهار موسیقی کیوان کیارس (آهنگساز) از جنبه‌های مثبت نمایش «آوا» به شمار می‌رود. موسیقایی بودن کار و اطلاعاتی که از انواع موسیقی‌ها و موزیسین‌ها در نمایش به خورد بیننده داده می‌شود، یکنواختی و محدودیت موضوع را از نمایش گرفته تا تماشاگر بدون احساس خستگی، این اثر هنری را تا به انتها دنبال کند. حتی مثال‌زدنی است که برخی دیالوگ‌ها به کنایه با جملاتی که مضمون موسیقایی دارند، ادا می‌شوند تا تماشاگر علاوه بر درک مفهوم مورد نظر، از اهمیت موسیقی در چنین خانه و خانواده‌ای غافل نشود. از جمله چنین دیالوگ‌هایی می‌توان به عبارت‌های والس شوپن یا والس مرده‌شوران، موسیقی در سکوت متولد می‌شود و سمفونی عاشورا اشاره کرد، یا جایی که اعتماد از گیسو می‌پرسد عاشورا او را یاد چه می‌اندازد و گیسو پاسخ می‌دهد صدای سنج و دهل و طبل‌های دسته‌های عزاداری که هماهنگی خاصی میان آنهاست و برای توصیف دقیق فضای موسیقایی عاشورا از عبارت هارمونی یک رویا استفاده می‌کند. پنج در نمایش «آوا» همه چیز خوب است ولی ‌ای‌کاش که «آوا» این قدر به هوش نمی‌آمد و از هوش نمی‌رفت،کمی تحمل هم چیز خوبی است گویا می‌خواسته به تماشاچی بگوید که من هم هستم. موسیقی کیوان کیارس کاملاً مناسب و در خدمت اجراست. همه بازی‌های نمایش خوب و باورپذیر است، به استثنای بازی متوسط احمد ایرانی‌خواه در مقام بازیگر که در لحظاتی هر چند کوتاه، تصنعی و عاری از حس لازم جلوه می‌کند. گویا ایرانی‌خواه برای به سرانجام رساندن نمایش «آوا» تمام انرژی خود را صرف کارگردانی کرده و از به کارگیری هنرش در بازیگری غافل مانده است. در این راستا می‌توان بهترین‌های بازیگری این نمایش را به علی زرینی در نقش دکتر مژده و الهام جعفری‌نژاد در نقش گیسو نسبت داد که نقش‌های محوله را به باورپذیری و پویایی در صحنه رسانده‌اند.