ذهنیت بسیاری از شاعران ما هنوز نمی‌تواند تلفن و کلماتی نظیر آن را وسیله‌ای بداند که با آن می‌توان در شعر رابطه عاطفی برقرار کرد یا آن را در تخیل شاعرانه و کل فضای شعری جای داد.
از این رو، این کلمه و امثالهم را- که کلماتی هستند جدید و همزمان با اختراعشان نام گرفته‌اند- در شعر خود نمی‌آورند. زیرا هنوز مثلا کلمه نامه برای آنها شکل و محتوای بکر دست نخورده و عاطفی‌تری دارد. البته بعید نیست که کلماتی همچون نامه نسبت به کلماتی همچون تلفن، ایمیل و امثالهم از بار عاطفی بیشتری برخوردار باشد، چرا که اولا قدمت بیشتری داشته و در این قدمت از بار معنایی عمیق‌تر و گسترده‌تری برخوردار شده و وسعتی چندوجهی نیز پیدا کرده است. در ثانی، عملی است نوشتاری که نسبت به عمل گفتاری موثرتر است، چرا که قابلیت تاویل‌پذیری بیشتری دارد یا بعد از چشیدن شیرینی یا تلخی انتظار می‌رسد و ...
با این همه، نمی‌توان کلمات امروزی را خالی از توانایی دانست و پنداشت که نمی‌توان از اینگونه کلمات در شعر به‌گونه‌ای استفاده کرد که عنصر عاطفه نیز در آن اعاده نشود. حتی از یک زاویه می‌توان این نوع کلمات را در پدیدآوری عنصر خیال بیشتر دخیل دانست، چرا که اولا در شعر همه چیز که عاطفه نیست، در ثانی، کلماتی مثل تلفن، ایمیل، کامپیوتر، اینترنت، کاناپه، هتل، موبایل، ماشین و چه و چه در ایجاد تخیلات طنزآمیز که با نوع زندگی امروزی، شباهت‌هایی دارد، مناسب‌ترین کلمات هستند. البته در شعرهای جدی (به معنای غیرطنز) نیز این کلمات از پتانسیل بالایی برخوردارند و می‌توانند فضای کهنه یا عادی شعر را به نفع فضای نوین یا فضایی نوین‌تر عوض کنند. البته منظور ما آن دسته از شعرهایی نیستند که مثلا 100 کلمه خود را با 80 یا 50 کلمه امروزی پر کرده‌اند و اتفاقا بیشتر به همین دلیل از فضای شعری خارج شده‌اند چرا که این افراط در استفاده از کلمات امروزی، خود بزرگ‌ترین دلیل است که شاعر اینگونه شعرها به صورت عمدی و تصنعی مبادرت به آوردن آنها در شعر خود کرده است. در جایی هم که اثر به سمت عمدی‌شدن و تصنعی شدن پیش رود، بی‌شک به سمت ضد شعر حرکت کرده است. بنابراین، باید گفت که واژه‌های جدید به خودی خود موجب نو یا نوتر شدن شعر نمی‌شوند اما بالطبع چون کلماتی هستند که از بار معنایی امروزی برخوردارند، به کمک تخیل شاعر بهتر می‌توانند شعر را در فضای تازه قرار دهند؛ نه اینکه کلمات دیگر فاقد این توانایی بالقوه هستند. البته همه اینها بستگی به شاعر دارد، زیرا بعضی از شاعران هستند که اصلا نمی‌توانند با این نوع کلمات ارتباط برقرار کنند و آنها را در شعرشان بیاورند(زیرا می‌گویند ما با این نوع کلمات زندگی نمی‌کنیم بلکه فقط از آنها در زندگی استفاده می‌کنیم). بعضی نیز با استفاده از این نوع کلمات به صورت مقطعی، شعرشان در فضایی تازه قرار می‌گیرد و بعضی دیگر آنها را رحمت الهی دانسته، جز با حضور آنها نمی‌توانند شعری بسرایند. قصد ارزش‌گذاری نداریم، اما به نظر می‌آید که بهتر است شاعر در فضا و حال و هوای ذاتی خودش باشد (یعنی آنچه را که به آن مایل است) و از کلماتی نه صرفا امروزی، بلکه حداقل از کلماتی که متفاوت عمل می‌کنند بهره ببرد، آنچنان که نیما از بعضی از کلمات مازندرانی در شعر خود بهره می‌برد و به واسطه آنها و به واسطه فرهنگی که پشت هرکدام از این کلمات وجود داشت چیزی به فرهنگ غنی و زبان زیبای فارسی نیز می‌افزود. آن‌گونه که منوچهر آتشی با کلمات جنوبی تقریبا همان کاری را کرد که نیما کرد یا سهراب سپهری با واژه‌های عرفانی و بعضی از کلماتی که خاص عرفان شرق دورند و نیز با کلماتی که در عین عادی بودن، از بار عرفانی نیز بی‌بهره نبوده‌اند یا اینکه با تازه کردن کلمات منسوخ شده و از یاد رفته و نیز با کلمات و اصطلاحات عامیانه و کوچه و بازار ... بنابراین، این واژه‌های تازه و جدید، بعضی را از واقعیت‌ها به طنز و بعضی‌ها را به سمتی دیگر سوق می‌دهند؛ اگرچه واقعیت‌سرایی همیشه واقعیت‌گرایی نیست؛ زیرا هنوز جنگل، دریا، درخت و گل هم هست، حتی اگر بزرگی انسان گاه در چنبره واقعیت‌های امروزی همچون حشره‌ای ضعیف مورد استهزا یا قابل استهزاست. قابل استهزاست تا به او نشان داده شود که قابل استهزا نیست و نباید باشد. این چند کلمه تازه ...
ذهنیت بسیاری از شاعران ما هنوز نمی‌تواند تلفن و کلماتی نظیر آن را وسیله‌ای بداند که با آن می‌توان در شعر رابطه عاطفی برقرار کرد یا آن را در تخیل شاعرانه و کل فضای شعری جای داد.
از این رو، این کلمه و امثالهم را- که کلماتی هستند جدید و همزمان با اختراعشان نام گرفته‌اند- در شعر خود نمی‌آورند. زیرا هنوز مثلا کلمه نامه برای آنها شکل و محتوای بکر دست نخورده و عاطفی‌تری دارد. البته بعید نیست که کلماتی همچون نامه نسبت به کلماتی همچون تلفن، ایمیل و امثالهم از بار عاطفی بیشتری برخوردار باشد، چرا که اولا قدمت بیشتری داشته و در این قدمت از بار معنایی عمیق‌تر و گسترده‌تری برخوردار شده و وسعتی چندوجهی نیز پیدا کرده است. در ثانی، عملی است نوشتاری که نسبت به عمل گفتاری موثرتر است، چرا که قابلیت تاویل‌پذیری بیشتری دارد یا بعد از چشیدن شیرینی یا تلخی انتظار می‌رسد و ...
با این همه، نمی‌توان کلمات امروزی را خالی از توانایی دانست و پنداشت که نمی‌توان از اینگونه کلمات در شعر به‌گونه‌ای استفاده کرد که عنصر عاطفه نیز در آن اعاده نشود. حتی از یک زاویه می‌توان این نوع کلمات را در پدیدآوری عنصر خیال بیشتر دخیل دانست، چرا که اولا در شعر همه چیز که عاطفه نیست، در ثانی، کلماتی مثل تلفن، ایمیل، کامپیوتر، اینترنت، کاناپه، هتل، موبایل، ماشین و چه و چه در ایجاد تخیلات طنزآمیز که با نوع زندگی امروزی، شباهت‌هایی دارد، مناسب‌ترین کلمات هستند. البته در شعرهای جدی (به معنای غیرطنز) نیز این کلمات از پتانسیل بالایی برخوردارند و می‌توانند فضای کهنه یا عادی شعر را به نفع فضای نوین یا فضایی نوین‌تر عوض کنند. البته منظور ما آن دسته از شعرهایی نیستند که مثلا 100 کلمه خود را با 80 یا 50 کلمه امروزی پر کرده‌اند و اتفاقا بیشتر به همین دلیل از فضای شعری خارج شده‌اند چرا که این افراط در استفاده از کلمات امروزی، خود بزرگ‌ترین دلیل است که شاعر اینگونه شعرها به صورت عمدی و تصنعی مبادرت به آوردن آنها در شعر خود کرده است. در جایی هم که اثر به سمت عمدی‌شدن و تصنعی شدن پیش رود، بی‌شک به سمت ضد شعر حرکت کرده است. بنابراین، باید گفت که واژه‌های جدید به خودی خود موجب نو یا نوتر شدن شعر نمی‌شوند اما بالطبع چون کلماتی هستند که از بار معنایی امروزی برخوردارند، به کمک تخیل شاعر بهتر می‌توانند شعر را در فضای تازه قرار دهند؛ نه اینکه کلمات دیگر فاقد این توانایی بالقوه هستند. البته همه اینها بستگی به شاعر دارد، زیرا بعضی از شاعران هستند که اصلا نمی‌توانند با این نوع کلمات ارتباط برقرار کنند و آنها را در شعرشان بیاورند(زیرا می‌گویند ما با این نوع کلمات زندگی نمی‌کنیم بلکه فقط از آنها در زندگی استفاده می‌کنیم). بعضی نیز با استفاده از این نوع کلمات به صورت مقطعی، شعرشان در فضایی تازه قرار می‌گیرد و بعضی دیگر آنها را رحمت الهی دانسته، جز با حضور آنها نمی‌توانند شعری بسرایند. قصد ارزش‌گذاری نداریم، اما به نظر می‌آید که بهتر است شاعر در فضا و حال و هوای ذاتی خودش باشد (یعنی آنچه را که به آن مایل است) و از کلماتی نه صرفا امروزی، بلکه حداقل از کلماتی که متفاوت عمل می‌کنند بهره ببرد، آنچنان که نیما از بعضی از کلمات مازندرانی در شعر خود بهره می‌برد و به واسطه آنها و به واسطه فرهنگی که پشت هرکدام از این کلمات وجود داشت چیزی به فرهنگ غنی و زبان زیبای فارسی نیز می‌افزود. آن‌گونه که منوچهر آتشی با کلمات جنوبی تقریبا همان کاری را کرد که نیما کرد یا سهراب سپهری با واژه‌های عرفانی و بعضی از کلماتی که خاص عرفان شرق دورند و نیز با کلماتی که در عین عادی بودن، از بار عرفانی نیز بی‌بهره نبوده‌اند یا اینکه با تازه کردن کلمات منسوخ شده و از یاد رفته و نیز با کلمات و اصطلاحات عامیانه و کوچه و بازار ... بنابراین، این واژه‌های تازه و جدید، بعضی را از واقعیت‌ها به طنز و بعضی‌ها را به سمتی دیگر سوق می‌دهند؛ اگرچه واقعیت‌سرایی همیشه واقعیت‌گرایی نیست؛ زیرا هنوز جنگل، دریا، درخت و گل هم هست، حتی اگر بزرگی انسان گاه در چنبره واقعیت‌های امروزی همچون حشره‌ای ضعیف مورد استهزا یا قابل استهزاست. قابل استهزاست تا به او نشان داده شود که قابل استهزا نیست و نباید باشد. ارسال نظر
پربیننده