در ادامه بحث «فوتبال بدون حيوانيت»
فوتبال؛ اعترافي به غريزه جنگ
نیاز به جنگیدن؛ از این مساله نمی‌شود به راحتی گذشت. زیاد از فوتبال نوشته‌ایم و معجزه این
ورزش-پدیده را در قالب‌های مختلف در آورده‌ایم تا به عشق کودکانه‌مان، بُعدی تئوریک دهیم و توجیهی برای عربده‌ها و اشک‌های مان پیدا کنیم.
در این میان مهم‌ترین مساله همین مساله جنگیدن است. 2هفته پیش «وطن امروز» (شماره 78، 3 اسفند 87) پرونده‌ای داشت برای اريك كانتونا و مقايسه فوتبال حيواني منچستريونايتد با فوتبال هنري بارسا. طبق معمول فرزاد حبیب اللهی تلنگری به بقیه زد و یادمان انداخت که تا یک چیزی خوب می‌شود کورکورانه نپرستیمش و سمبلی مقدس از آن نسازیم. بحث اصلی سر فاکتوری به نام «حیوانیت» بود.
حیوانیت همان جنگیدن و کشتن و زنده ماندن است. این نیاز اساطیری نوع بشر در طول تاریخ بوده که شاهکارهای ادبی و حماسی‌ترین تصاویر را پدید آورده است و بدون مفهومی به نام «جنگیدن» هرگز چیزی که به‌عنوان انسان می‌شناسیم شمایل آشنای امروزی را نداشت. جنگ و عشق کنار هم تمامیت انسان را نشان می‌دهند و پشت کردن به آنها در ساده‌ترین فعالیت‌های روزمره هم معنایی جز فنا و سقوط و روبات شدن ندارد. اما در دنیای مدرن همانطور که خیلی مفاهیم بنیادین دچاره استحاله شده‌اند و گاه حتی به کل معنی خود را هم از دست داده‌اند، جنگ و جنگیدن هم داستان دیگری پیدا کرده است که دیگر نمی‌تواند حس پیروزی و غریزه برتری‌جویی را در انسان ارضا کند. مشکل اصلی اینجاست: چرا و برای چه کسی باید جنگید؟
مدرنیته همه مرزها را درهم نوردید و با نابود کردن اصول اساطیری سرگیجه و سردرگمی‌ای تحویل ساکنانش داد که همه آنها دچار کابوس عظیمی به اسم «انتخاب» شدند. جنگ در بعد تاریخی و اساطیری‌اش خیلی ساده بود. ارتش تاریکی به دنیای انسان‌ها یورش می‌برد و بعد دفاع شروع می‌شد. مسلما جنگیدن با موجودات فضایی و جانورانی که انسان نیستند خیلی راحت‌تر است تا کشتن همنوعی که نمی‌دانی واقعا خودش چرا می‌جنگد. در دنیای مدرن هیچ چیز مطلق نیست؛ نه خوبی و نه بدی. همه این پیچ در پیچ‌ها نهایتا تو را به ورطه‌ای می‌کشاند که به پوچی مفهوم جنگ می‌رسی و این لحظه دقیقا آغاز بی‌تفاوتی و مردگی است. اما هنوز راهی برای ارضای این غریزه مانده است؛ فوتبال. هواداری فوتبال شاید تنها جنگ ناب زندگی مدرن باشد. اینجا دقیقا می‌دانی چرا و برای چه کسی باید بجنگی.
همین است که فوتبال را خود زندگی می‌کند. همین است که فوتبال برایمان اینقدر مهم می‌شود. جمله فوق العاده‌ای دارد آغاز فیلم «خیابان‌های پایین شهر» اسکورسیزی: «وقتی به گناهانت در کلیسا اعتراف نمی‌کنی، کارشان به خیابان‌ها کشیده می‌شود.» باورتان نمی‌شود آدمی که با آرامش کامل از سینما، ادبیات فلسفه و تئوری حرف می‌زند، پای بازی تیم محبوبش که می‌نشیند آستین‌ها را بالا می‌زند و فریاد می‌کشد و حتی بد و بیراه می‌گوید. این بهترین راه تخلیه است. آدم‌هایی که نمی‌توانند از فوتبال لذت ببرند و به مفهوم ناب و عظیم هواداری برسند، همان‌هایی هستند که به خاطر یک بوق وسط خیابان، با مشت به صورت راننده جلویی می‌کوبند. یعنی به‌موقع و در جای خودش غریزه برتری جویی را تخلیه نمی‌کنند و پشت فرمان می‌خواهند، بجنگند. فوتبال جنگ است و تمام؛ نه چیزی بیشتر و نه چیزی کمتر. دید هنری نسبت به فوتبال خیلی قشنگ است اما تا آنجایی که فراموش نکنیم هدف بردن است؛ نه چیزی بیشتر و نه چیزی کمتر. حتی اگر فوتبال را با دید هنری نگاه کنیم شاید بد نباشد گاهی یاد جملات پراگماتیک افلاطون درباره هنر و هنرمند هم بیفتیم.
افلاطون اعتقاد داشت، هنر تنها وقتی مفید است که در جهت منافع کشور باشد. قرن‌ها بعد ارنست همینگوی قلم را کنار گذاشت و تفنگ را برداشت و اعلام کرد «هیچ شاعرانگی‌ای در جنگ نیست.» همینگوی ترجیح داد به جای نوشتن از جنگ، بجنگد. شاعرانگی فوتبال بارسا هم درست همین‌جاست که خطرناک می‌شود. چرا تیم‌هایی مثل بارسا یا هلند را می‌توان در اوج نابود کرد؟ چون آنها فکر می‌کنند فوتبال فقط لذت بردن از بازی است و وقتی این لذت از آنها گرفته شود، نابود می‌شوند.
گاس هیدینک با همین ایده هلند را در یورو 2008 شکست داد و من یو فصل پیش 180 دقیقه حوصله هوادارانش را از فوتبالی به نهایت زشت سر برد تا لذت بازی کردن را از بارسا بگیرد و به فینال لیگ قهرمانان برسد. چیزی که ما از بارسا هنوز ندیده‌ایم قرار گرفتن در چنین شرایطی است.
اگر بارسا مقابل اینتر مورینیو یا لیورپول بنیتس بایستد چه بلایی سرش می‌آید؟ بازهم می‌تواند اینقدر فانتزی از فوتبالش لذت ببرد؟ اما اگر چهره مسی، آنری و ژاوی را درمانده و خسته دیدید، تعجب نکنید. خوانده راموس در ال کلاسیکو با فوتبال خشنش زوایایی از این بعد دیگر بارسا را به همه نشان داد. در آینده‌ای نه چندان دور جنگ واقعی سر می‌رسد. سوال این است: «هنرمندان کاتالان می‌توانند قلم را کنار بگذارند و تفنگ به دست بگیرند یا نه؟» فوتبال؛ اعترافي به غريزه جنگ
در ادامه بحث «فوتبال بدون حيوانيت»
فوتبال؛ اعترافي به غريزه جنگ
نیاز به جنگیدن؛ از این مساله نمی‌شود به راحتی گذشت. زیاد از فوتبال نوشته‌ایم و معجزه این
ورزش-پدیده را در قالب‌های مختلف در آورده‌ایم تا به عشق کودکانه‌مان، بُعدی تئوریک دهیم و توجیهی برای عربده‌ها و اشک‌های مان پیدا کنیم.
در این میان مهم‌ترین مساله همین مساله جنگیدن است. 2هفته پیش «وطن امروز» (شماره 78، 3 اسفند 87) پرونده‌ای داشت برای اريك كانتونا و مقايسه فوتبال حيواني منچستريونايتد با فوتبال هنري بارسا. طبق معمول فرزاد حبیب اللهی تلنگری به بقیه زد و یادمان انداخت که تا یک چیزی خوب می‌شود کورکورانه نپرستیمش و سمبلی مقدس از آن نسازیم. بحث اصلی سر فاکتوری به نام «حیوانیت» بود.
حیوانیت همان جنگیدن و کشتن و زنده ماندن است. این نیاز اساطیری نوع بشر در طول تاریخ بوده که شاهکارهای ادبی و حماسی‌ترین تصاویر را پدید آورده است و بدون مفهومی به نام «جنگیدن» هرگز چیزی که به‌عنوان انسان می‌شناسیم شمایل آشنای امروزی را نداشت. جنگ و عشق کنار هم تمامیت انسان را نشان می‌دهند و پشت کردن به آنها در ساده‌ترین فعالیت‌های روزمره هم معنایی جز فنا و سقوط و روبات شدن ندارد. اما در دنیای مدرن همانطور که خیلی مفاهیم بنیادین دچاره استحاله شده‌اند و گاه حتی به کل معنی خود را هم از دست داده‌اند، جنگ و جنگیدن هم داستان دیگری پیدا کرده است که دیگر نمی‌تواند حس پیروزی و غریزه برتری‌جویی را در انسان ارضا کند. مشکل اصلی اینجاست: چرا و برای چه کسی باید جنگید؟
مدرنیته همه مرزها را درهم نوردید و با نابود کردن اصول اساطیری سرگیجه و سردرگمی‌ای تحویل ساکنانش داد که همه آنها دچار کابوس عظیمی به اسم «انتخاب» شدند. جنگ در بعد تاریخی و اساطیری‌اش خیلی ساده بود. ارتش تاریکی به دنیای انسان‌ها یورش می‌برد و بعد دفاع شروع می‌شد. مسلما جنگیدن با موجودات فضایی و جانورانی که انسان نیستند خیلی راحت‌تر است تا کشتن همنوعی که نمی‌دانی واقعا خودش چرا می‌جنگد. در دنیای مدرن هیچ چیز مطلق نیست؛ نه خوبی و نه بدی. همه این پیچ در پیچ‌ها نهایتا تو را به ورطه‌ای می‌کشاند که به پوچی مفهوم جنگ می‌رسی و این لحظه دقیقا آغاز بی‌تفاوتی و مردگی است. اما هنوز راهی برای ارضای این غریزه مانده است؛ فوتبال. هواداری فوتبال شاید تنها جنگ ناب زندگی مدرن باشد. اینجا دقیقا می‌دانی چرا و برای چه کسی باید بجنگی.
همین است که فوتبال را خود زندگی می‌کند. همین است که فوتبال برایمان اینقدر مهم می‌شود. جمله فوق العاده‌ای دارد آغاز فیلم «خیابان‌های پایین شهر» اسکورسیزی: «وقتی به گناهانت در کلیسا اعتراف نمی‌کنی، کارشان به خیابان‌ها کشیده می‌شود.» باورتان نمی‌شود آدمی که با آرامش کامل از سینما، ادبیات فلسفه و تئوری حرف می‌زند، پای بازی تیم محبوبش که می‌نشیند آستین‌ها را بالا می‌زند و فریاد می‌کشد و حتی بد و بیراه می‌گوید. این بهترین راه تخلیه است. آدم‌هایی که نمی‌توانند از فوتبال لذت ببرند و به مفهوم ناب و عظیم هواداری برسند، همان‌هایی هستند که به خاطر یک بوق وسط خیابان، با مشت به صورت راننده جلویی می‌کوبند. یعنی به‌موقع و در جای خودش غریزه برتری جویی را تخلیه نمی‌کنند و پشت فرمان می‌خواهند، بجنگند. فوتبال جنگ است و تمام؛ نه چیزی بیشتر و نه چیزی کمتر. دید هنری نسبت به فوتبال خیلی قشنگ است اما تا آنجایی که فراموش نکنیم هدف بردن است؛ نه چیزی بیشتر و نه چیزی کمتر. حتی اگر فوتبال را با دید هنری نگاه کنیم شاید بد نباشد گاهی یاد جملات پراگماتیک افلاطون درباره هنر و هنرمند هم بیفتیم.
افلاطون اعتقاد داشت، هنر تنها وقتی مفید است که در جهت منافع کشور باشد. قرن‌ها بعد ارنست همینگوی قلم را کنار گذاشت و تفنگ را برداشت و اعلام کرد «هیچ شاعرانگی‌ای در جنگ نیست.» همینگوی ترجیح داد به جای نوشتن از جنگ، بجنگد. شاعرانگی فوتبال بارسا هم درست همین‌جاست که خطرناک می‌شود. چرا تیم‌هایی مثل بارسا یا هلند را می‌توان در اوج نابود کرد؟ چون آنها فکر می‌کنند فوتبال فقط لذت بردن از بازی است و وقتی این لذت از آنها گرفته شود، نابود می‌شوند.
گاس هیدینک با همین ایده هلند را در یورو 2008 شکست داد و من یو فصل پیش 180 دقیقه حوصله هوادارانش را از فوتبالی به نهایت زشت سر برد تا لذت بازی کردن را از بارسا بگیرد و به فینال لیگ قهرمانان برسد. چیزی که ما از بارسا هنوز ندیده‌ایم قرار گرفتن در چنین شرایطی است.
اگر بارسا مقابل اینتر مورینیو یا لیورپول بنیتس بایستد چه بلایی سرش می‌آید؟ بازهم می‌تواند اینقدر فانتزی از فوتبالش لذت ببرد؟ اما اگر چهره مسی، آنری و ژاوی را درمانده و خسته دیدید، تعجب نکنید. خوانده راموس در ال کلاسیکو با فوتبال خشنش زوایایی از این بعد دیگر بارسا را به همه نشان داد. در آینده‌ای نه چندان دور جنگ واقعی سر می‌رسد. سوال این است: «هنرمندان کاتالان می‌توانند قلم را کنار بگذارند و تفنگ به دست بگیرند یا نه؟» ارسال نظر
پربیننده