گروه فرهنگ و هنر: مستند «از ایران، یک جدایی» اثری است درباره فیلم سینمایی «جدایی نادر از سیمین» و نگرش سازندگان به کسب جایزه اسکار و حواشی آن. این فیلم نخستین تجربه ساخت مستند بلند به کارگردانی آزاده موسوی و کورش عطایی است که پیش از این تجربه فیلمسازی را تنها با ساخت چند فیلم کوتاه کسب کرده‌اند. قراراست این مستند چندی دیگر در سینماها اکران محدودی هم داشته باشد. روایت مستندگونه فیلم درباره آنچه ظاهرا موفقیت برای فیلم جدایی نادر از سیمین برشمرده می‌شود، ساخته شده است. حواشی نمایی اصغر فرهادی (دوست صمیمی جواد شمقدری) از توقف در دوران ساخت فیلم جدایی، بررسی نگرش مدیران دولتی، اقبال مردم به این فیلم و جایزه‌ای که کسب کرده است و تمسخر مخالفین فیلم از رائفی‌پور، فراستی و مردم عادی محتوای فیلم را دربر می‌گیرد. روایت فیلم مستند «از ایران، یک جدایی» از جایی آغاز می‌شود که آزاده موسوی و کورش عطایی روی پشت بام ایستاده‌اند و اعلام می‌کنند که امشب مراسم اسکار برگزار می‌شود (حالا چطور می‌خواهند ثابت کنند این شب همان شب اسکار است و مثلا یک سال بعد نیست!) و با تاکید، نمایی از تهران را خود در آن قاب ایستاده‌اند را نشان می‌دهند و اعلام می‌کنند امشب هشتاد و چهارمین مراسم اسکار برگزار می‌شود و همه منازل آپارتمانی که در فیلم نشان داده می‌شود بیدار مانده‌اند تا مراسم اسکار را به صورت زنده تماشا کنند. فیلم با دروغ آغاز می‌شود و با دروغ تمام می‌شود، همانطور که روایت متن فیلم جدایی نادر از سیمین می‌رساند که مردم ایران دروغگوهای کوچولویی هستند که گاهی تحت تاثیر فشار‌های دینی راست می‌گویند، مستند یک جدایی از ایران دروغ می‌گوید که این همه چراغ روشنی که در شهر دیده می‌شود، اشتیاق مردم است برای دیدن مراسم اسکار. مگر مسابقه تیم ملی است که اینقدر مشتاق دارد؟ مسابقه تیم ملی اگر در آن لحظه صبح برگزار شود آنقدر مشتاق ندارد. فیلم جدایی نادر از سیمین 2 میلیارد و 105میلیون درتهران فروخته است و طبق ادعای فیلم بسیاری از مخاطبانش آن را چندباره و چندباره دیده‌اند که این موضوع در فیلم هم نمود دارد. یعنی آن زمان(سال 90) با احتساب بلیت 4 هزار تومانی، پانصد و 26 هزار و دویست و پنجاه نفر در تهران(طبق اعلان راست یا دروغ دفتر پخش) فیلم را دیده‌اند و با احتساب موسسه نسخ توزیع شده در شبکه ویدئویی، پانصد هزار نسخه از فیلم توزیع شده و با یک حساب نه‌چندان سرانگشتی احتمال می‌دهیم 500 هزار نفر هم فیلم را خریده‌اند و دیده‌اند. جدایی در شهرستان‌ها حین اکران به فروش یک میلیارد و سیصد تومانی دست پیدا کرد که با احتساب میانگین بلیت 3 هزار تومانی شهرستان‌ها 433477 نفر در شهرستان‌ها به تماشای فیلم رفته‌اند. اگر با دست بالا حساب می‌کنیم و مخاطبین جدایی را 600 هزار نفر در تهران، پانصد هزار نفر در شبکه نمایش خانگی و پانصد هزار نفر در شهرستان‌ها حساب کنیم، سر جمع از یک میلیون و ششصد هزار نفر در کل ایران تجاوز نمی‌کند. حالا حساب کنید که از جمعیت 12 میلیونی تهران حدودا یک میلیون نفر (در سينما و شبكه نمايش خانگي) فیلم را دیده‌اند،واقعا جای تعجب دارد که از دو جوانی که قصد روشنگری دارند اما خبرگزاری فارس، روزنامه کیهان، هفته‌نامه یالثارات و سایر رسانه‌های مخالف فیلم جدايي را به سخره می‌گیرند و آنها را دروغگو خطاب می‌کنند اما خودشان دروغگوهای قهاری هستند. با این حساب سرانگشتی در شب ۲۷ فوریه ۲۰۱۲ که مصادف با صبحگاهان در ایران است سازندگان دارند تصویر نورانی از تهران 27 فوریه نشان می‌دهند که در خوشبینانه‌ترین حالت یک دوازدهم مردمش خود فیلم را دیده‌اند و وقتی یک دوازدهم از 70 میلیون ایران اصل فیلم را تماشا کرده‌اند چرا سازندگان اصرار دارند که بگویند این تعداد یک دوازدهمی بیدار نشسته‌اند تا اسکار ببینند. واقعا از جمعیت یک میلیون و ششصد هزار نفری فیلم در سال 90 چند درصد حاضر بودند در صبح 27 فوریه به محل کار و تحصیل خود نروند و اسکار تماشا کنند؟ و در خوشبینانه‌ترین حالت از تعداد مخاطبین یک میلیون و ششصد هزار نفری فیلم جدایی چند نفر دسترسی به ماهواره‌ها و شبکه‌های خاص دارند تا مراسم اسکار را تماشا کنند که 2 جوان هیجان‌زده سازنده این مستند اینقدر اصرار دارند که بگویند کل مردم شهر برای دیدن این رویداد بیدار هستند؟ مچ این 2 جوانی که اشتیاق دروغگویی آنها به اندازه شخصیت‌های فرهادی است، افزایش یافته است تا شبه‌موفقیت فرهادی را به رخ بکشند و جمع‌بندی دروغ و نداشتن چند تصویر درست و حسابی از افرادی که مخاطبان اسکار بوده‌اند در فیلم بگنجانند که بگویند مردم بیشماری مراسم اسکار را زنده تماشا کرده‌اند. و در فیلم‌های مصنوعی که از مردم در حین دیدن مراسم اسکار گنجانده‌اند 2 جوانی را نشان می‌دهند که فرق فوتبال و سینما را نمی‌دانند و معلوم است که جوانان مشتاق اسکار تماشاگرنماهایی هستند که آنها را از استادیوم آورده‌اند که چند پلان استادیومی از کسب جایزه اسکار فرهادی در فیلم بگنجانند. آنان را جلوی دوربین نشانده‌اند که چه بگویند؟! که فیلم موفقیت‌آمیز بوده است؟! کدام موفقیت؟! موفقیت یعنی استقبال مردم از یک اثر هنری که چنین اتفاقی درباره فیلم جدایی نیفتاده است و جایزه اسکار برای جمعیتی که از ساعات 6 الی 8 صبح راهی محل کار خود می‌شوند لزوما هیچ ارزش بنیادینی ندارد. در این مستند که لحن صرفا گزارشی دارد یکی از اولویت‌های سازندگان این است که می‌خواهند از موفقیت فیلم تصویر مطلوبی ارائه کنند. در ابتدا شرایط حاد سیاسی ایران نسبت به کشورهای اطرافش را به رخ می‌کشند و این موقعیت با نشان دادن تصویر کسب جایزه اسکار توسط فرهادی نسبت تنگاتنگی دارد و جمع‌بندی مفرحی از شرایط حاد سیاسی در مذاکرات هسته‌ای، موقعیت جغرافیایی و تنش‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای است. این لحن گزارشی با گرفتن جایزه اسکار اصغر فرهادی ادامه پیدا می‌کند و سازندگان می‌خواهند به مخاطبین با شیطنت‌های گزارشی حقنه کنند که گزینه نظامی روی میز بود و اسکار اصغر فرهادی امکان حمله نظامی و گزینه‌ای که روی میز یا زیر میز بودنش یک شعار افسونگرانه اوبامایی است را ابطال کرده است؟ سازندگان با هوشمندی به مخاطبان اثر خود می‌فهمانند که جملات امیدبخش فرهادی پس از کسب این جایزه تنها یک موفقیت فرهنگی برای ملت نبوده است بلکه از ضریب تحرک نظامی آمریکا علیه ایران کاسته است. به‌راستی سوال این است اگر چنین که سازندگان ادعا کرده‌اند، باشد و با گفتن خطابه پسااسکار فرهادی، تنش‌های سیاسی بین‌المللی کاسته شده و گزینه روی میز حذف شده باشد، چقدر پیام مستند «از ایران، یک جدایی» می‌تواند صادقانه باشد؟ واقعیت این است شعار هنر برای هنر روشنفکران با یک من اسید قابل هضم نیست اما از همان شعار به قهقرا رفته هنر برای هنر، سیاسی‌ترین پیام‌ها به مخاطب منتقل می‌شود و هر که در مقابل حامیان هنر برای هنر می‌شورد، انگ‌های ایدئولوژیک و سیاسی وابسته نثارش می‌کنند. طبیعی است درفیلم یک جدایی از ایران، خانمی که در فروشگاه پوشاک در محور روایی مستند قرار می‌گیرد اعتقادی به فیلم ندارد، صادقانه ژست نمی‌گیرد و از فیلم بیخودی حمایت نمي‌کند. اتفاقا تحلیل خوبی از نوع نگرش آرمانی، انسانی و دینی خود نسبت به فیلم نشان می‌دهد. اما همین زن محجبه در مستند مذکور اقلیت برشمرده می‌شود که زیر چکمه‌های روشنفکران تصویر نمای اثر که تابلوی هنر برای هنر را یدک می‌کشند نابود می‌شود. چنین روشی پیش گرفتن و تخطئه کردن هر مخالفتی در مواجهه با فیلم جدایی آیا مطابق با اصول دموکراسی فرهنگی و اعتقاد به تکثر هرگونه اندیشدن است؟ آیا هجو کردن مخالفین جدایی با ارزش‌های شعار هنر برای هنر تعارض ندارد؟
فیلم «از ایران، یک جدایی» با سیاق یکسویه‌ای مخالفین فیلم جدایی نادر از سیمین را منگل نشان می‌دهد. باید از سازندگان پرسید شما که خود را روشن‌اندیش و روشنفکر نشان می‌دهید، باورتان چگونه باوری است؟ چرا هر کس که با شما همراه نباشد را یا از دایره دیدگاه جهانشمول خود حذف می‌کنید یا به سخره‌اش می‌گیرید؟ آیا همان روشن‌اندیشی شما را مجاب نمی‌کند که به اندازه یک سر سوزن مخالفان فیلم را با هر طرز تفکری تحمل کنید؟ شاید استفاده از این واژه چندان درست نباشد اما آنچه به عنوان یک مخاطب عادی از لحن و ریتم و گزینش گفت‌وگوهای مردمی می‌توان از آن استنباط کرد این است که سازندگان ذوب شده در جریان فرهادی و فیلم جدایی هستند و دوربین غربال شده خود (از حیث نگرش) را چنان به میان مردم برده‌اند که هر کس در مخالفت با فیلم سخنی به زبان راند او را به سخره بگیرند. در یکی از بخش‌های مهم فیلم با خانمی محجبه گفت‌وگو می‌کنند و این خانم در مواجهه با فروشندگان فروشگاه پوشاک به دلیل مخالفت با فیلم، ایدئولوژی و خاستگاه مذهبی‌اش مورد تمسخر سازندگان قرار می‌گیرد. مستند «از ایران، یک جدایی» به تمام نگرش‌های این بازیگر ناخواسته فیلم (زنی محجبه که دارای اندیشه‌ای مستقل است) توهین می‌کند، گفت‌وگوی اهالی فروشگاه پوشاک با این زن محجبه به چالش یکسونگر فیلم بدل می‌شود و اتفاقا متصدیان فروشگاه از کسانی هستند که از ماهیت و تم فیلم دفاع می‌کنند، دفاعی که از سوی توده خوشایند جریان روشنفکری است، تصور کنید زنی در میان 2 هوادار فیلم قرار گرفته و رسما عقایدش در پس مخالفت با فیلم مورد تمسخر قرار می‌گیرد. در فرم هم که جملگی منتقدان اذعان دارند اثر فرهادی کاملا تلویزیونی است و لحظاتی که فراستی(منتقد سینما) به این مهم اشاره می‌کند سمبلی از یک ضدروشنفکر در مستند به نظر می‌آید. همزمان با نشان دادن تصویر او حاضرین در سینما صدای خنده‌هایشان گوش فلک را کر می‌کند. فراستی نمونه‌ای است که برخاسته از جریان روشنفکری است. چطور می‌شود نظر فراستی تا نمونه‌هایی همچون این زن محجبه که آرمان‌هایش با انقلاب همسو هستند نوعی عقب‌ماندگی نگرشی و ایدئولوژیک است، آن وقت آنانی که در جریان فیلم جدایی و جایزه اسکار غرق لذتی کاذب شده‌اند افرادی فرهیخته به شمار می‌روند. آنانی که فیلم را دیده‌اند و در صف ایستاده‌اند و در رقابت دوقطبی جدایی و اخراجی سینه چاک می‌دادند و پای یک فیلم نه‌چندان سرخوش نشستند، فرهیخته‌اند و کسانی که فیلم را به دلایل فرمی یا محتوایی دوست ندارند از جامعه جدا افتاده‌اند. عجب مستند هوشمندانه‌ای ساخته‌اند. متاسفانه بر خلاف جریان طیف فرهنگی منتسب به جبهه انقلاب اسلامی، روشنفکران دیگر به ساخت فیلم و دریافت جایزه اسکار اکتفا نمی‌کنند و به همین مقدار راضی نیستند بلکه برای به اهتزاز درآوردن بیرق شکسته روشنفکران، مستند ساخته می‌شود و برخی افراد همچون سازندگان مستند «از ایران، یک جدایی» سعی می‌کنند در به اهتزاز درآوردن این بیرق بر زمین افتاده کمک به افراشتن خیمه‌ای دیگر کنند.