تی‌یری میسان*: روز پیش از گردهمایی ژنو 2، سازمان‌دهندگان ایالات متحده دیگر هیچ عروسکی برای به بازی گرفتن در نقش انقلابیون سوری ندارند. ناپدید‌شدن ناگهانی ارتش آزاد سوریه به آنهایی که به آن باور داشتند ثابت کرد که توهمی بیش نبوده است. در سوریه هرگز انقلاب عمومی و مردمی روی نداد، بلکه تنها یک خشونت خارجی به ضرب مزدوران مسلح و میلیاردها دلار بود. گروه‌های مسلحی که سرگرم ویران کردن سوریه بودند ـ از جبهه النصره تا القاعده ـ رسما سربازان مزدور خارجی استخدام می‌کردند، حتی اگر گروه‌های مسلح مدعی شده باشند که همه آنها به شگل گسترده غالبا از اهالی سوریه هستند. دعوت کردن آنها به این معنا خواهد بود که باید بپذیرند که هرگز انقلابی در سوریه به وقوع نپیوسته، بلکه یک تجاوز خارجی بوده است. در واقع، ارتش آزاد سوریه که چند هفته پیش تعدادشان را 40000 نفر اعلام کرده بودند، ناپدید شده است. پس از حمله مزدوران مسلح به مرکز فرماندهی آنها و غارت انبارهای اسلحه، رئیس تاریخی آن، ژنرال سلیم ادریس به ترکیه گریخت و سپس به قطر پناهنده شد. ارتش آزاد سوریه 29 ژوئیه 2011 روزی که تشکیلات خود را راه‌اندازی کرد، یک هدف مشخص داشت و آن هم سرنگونی رئیس‌جمهور سوریه، بشار الاسد بود. به ما می‌گفتند که ارتش آزاد سوریه از سربازان ارتش عرب سوریه که فرار کرده بودند تشکیل شده است. در واقع طی شش ماهه دوم سال 2011 تعدادی فراری از خدمت وجود داشت، ولی جمع کل آنها از 4 درصد فراتر نرفت که این تعداد در سطح یک کشور قابل اغماض به‌نظر می‌رسد. نه، ارتش آزاد سوریه به برنامه سیاسی نیازی نداشت زیرا یک پرچم داشت که همان پرچم دوران استعمار فرانسه بود. طی دوران حق قیومیت فرانسه در سوریه همین پرچم بود و طی نخستین سال‌های به اصطلاح استقلال، نماد معاهده سایکس پیکو بود: سوریه به شکل گسترده قطع عضو شده و به تعدادی دولت‌های قومی مذهبی تجزیه شده بود. سه ستاره نماد دولت دروز، دولت علوی و دولت مسیحی بود. تمام اهالی سوریه این پرچم را می‌شناسند، دست‌کم به دلیل حضورش در دفتر همکاران سوری در عصر اشغال فرانسه در یک سریال تلویزیونی. نخستین رهبر آن، سرهنگ ریاض الاسعد به فراموشخانه تاریخ سپرده شد. او به‌خاطر نامش برگزیده شده بود، زیرا نام او به زبان‌های اروپایی به همان شکلی نوشته می‌شد که نام رئیس‌جمهور بشار الاسد. اگر چه نام آنها به زبان عربی به شکل متفاوتی نوشته می‌شود. تنها تفاوت بین این دو نفر، از دیدگاه رژیم‌های سلطنتی خلیج فارس، مذهب آنها بود، اولی سنی و دومی علوی. در واقع، ارتش آزاد سوریه یک اختراع مشترک فرانسه و بریتانیا بود و مثل «انقلابیون بنغازی» در لیبی پرچم دوران شاه ادریس اول را انتخاب کرده بودند که با اشغال بریتانیایی‌ها در تبانی بسر می‌برد و با آنها همکاری می‌کرد. بازوی مسلح ناتو، ماموریت داشت که وقتی اتحادیه آتلانتیک کشور را بمباران می‌کند، کاخ ریاست‌جمهوری را به اشغال خود درآورد، ارتش آزاد سوریه با طرح‌ها و شکست‌های پی‌درپی غربی‌ها و شورای همکاری خلیج به هر سو تاب می‌خورد. در مرحله دوم به عنوان بازوی نظامی شورای سیاسی در تبعید معرفی شد، ولی به هیچ عنوان اقتدار آن را بازنمی‌شناخت و تنها از کارفرمایانش فرانسه و بریتانیا تبعیت می‌کرد. سرانجام، ارتش آزاد سوریه نتوانست بی‌آنکه ناتو مستقیما به آن کمک کند توفیقی به‌دست آورد و در چنین وضعیتی ارتش ترکیه در پایگاه‌هایش به آنها پناه می‌داد. ارتش آزاد سوریه در چهار چوب جنگ نسل چهارم ایجاد شد، ولی نتوانست خود را با دومین جنگ در سوریه تطبیق دهد که جنگی بود از نوع نیکاراگوئه. نخستین جنگ (از گردهمایی ناتو در قاهره طی فوریه 2011 تا گردهمایی ژنو طی ژوئن 2012) یعنی صحنه‌پردازی رسانه‌ای. عملیات نظامی توسط گروهک‌های مختلفی انجام گرفت که دستوراتشان را مستقیما از اتحادیه دریافت می‌کردند. پیش از همه هدف این بود که دروغ‌های رسانه‌ای را معتبر جلوه دهند و به شکلی نشان دهند که موجب توهم در افکار عمومی شود که گویی به‌راستی در سوریه شورشی عمومی به وقوع پیوسته است. در انطباق با نظریات ویلیام لیند و مارتین فون کروولد ارتش آزاد سوریه مارکی بود برای تمام این گروه‌ها؛ ولی بی‌آنکه ساختار آن دارای سلسله مراتب خاص خود باشد. برعکس، جنگ دوم (از گردهمایی «دوستان سوریه» در پاریس طی ژوئیه 2012 تا گردهمایی ژنو 2 طی ژانویه 2014) جنگی فراسایشی بود که با خونریزی باید تا شکست نهایی ادامه یابد. برای اجرای چنین نقشی، ارتش آزاد سوریه می‌باید به یک ارتش واقعی تبدیل می‌شد، یعنی سلسه‌مراتب و نظمی که هرگز از عهده پاسخگویی به چنین ضروریاتی برنیامد. وقتی احساس کرد که پایان کارش فرارسیده، خاصه با نزدیک‌شدن ایران و ترکیه، ارتش آزاد سوریه اعلام کرد که می‌خواهد در ژنو 2 شرکت کند و شرایط غیر واقعگرایانه‌ای را مطرح کرد ولی دیگر دیر شده بود. مزدوران مسلحی که توسط عربستان سعودی استخدام شده بودند به این داستان تخیلی ناتو پایان دادند. از این پس هر یک از ما می‌تواند واقعیت عریان را ببیند: در سوریه هرگز انقلابی در کار نبوده است. ترجمه: حمید محوی
* محقق و تحلیلگر سرشناس فرانسوی