گروه اقتصادي: در چند سال اخیر اقتصاد ایران دستخوش تحولات بسیاری شد و معیشت مهم‌ترین مقوله‌ای بود که تحت تاثیر این تحولات قرار گرفت. افزایش تورم، گرانی‌ها، عدم ثبات در بازار و کاهش ارزش پول ملی مساله‌ای بود که در چند سال اخیر تبدیل به بحران شده است اما نطفه این مشکلات اقتصادی از چه موقع بسته شد؟ هیچ‌کس نمی‌تواند نقش تحریم را در ایجاد ضربه‌‌هاي اقتصادی نادیده بگیرد. ایران سال‌ها با تحریم‌های مختلف نظامی و سیاسی دست و پنجه نرم می‌کرد اما موضوع تحریم‌های اقتصادی یک مساله پیچیده است. اقتصاد در سال 1388 مانند سایر حوزه‌ها وارد حاشیه شد و این حاشیه بازار را نیز ناآرام کرد اما عامل تحریم را نمی‌توان در شکل گرفتن یک بحران اقتصادی نادیده گرفت. کشورهای غربی که همواره مترصد به وجود آمدن بهانه‌ای برای زیر سوال بردن مشروعیت حکومت و اعمال تحریم‌های اقتصادی بودند با برگزاری انتخابات دهم ریاست‌جمهوری و روی دادن حوادث پس از آن بهترین فرصت را یافتند تا به مقاصد خود برسند. مساله سیاسی و مضحک حقوق بشر غربی دستاویزی شد تا زمزمه تحریم‌ها به فریاد تبدیل شود. طبق معمول آمریکا طلایه‌دار مقابله با اقتصاد ایران شد و این رویه تاکنون ادامه دارد و هر روز اخبار تازه‌ای از تحریم‌ها به گوش می‌رسد. در همین راستا وزرای خارجه 27 کشور عضو اتحادیه اروپایی طی اجلاسی در شهریور 1388 در استکهلم به بررسی روابط اقتصادی اتحادیه اروپایی با ایران و شرایطی که بعد از انتخابات ریاست‌جمهوری در این کشور به وجود آمده، پرداختند. کنگره آمریکا اولین طرح‌ها برای تحریم ایران را در شهریور 1388 مطرح کرد که قطع صادرات فرآورده‌های نفتی پالایش شده از جمله بنزین به ایران بود. البته قرار شد بررسي تحریم‌های دیگر از جمله تحریم‌های بانکی، بیمه‌ای و نفتی علیه ایران در مراحل بعدی قرار گیرد. کنگره آمریکا در آبان 1388 تحریم فرآورده‌های نفتی را تصویب کرد. پس از آن بود که انواع تحریم‌ها پیشنهاد و تصویب می‌شد از جمله تحریم بانک‌های ایرانی، تحریم بانک مرکزی، تحریم اقتصادی برخی شرکت‌های ایرانی از سوی آمریکا و اتحادیه اروپایی. حوادث پس از انتخابات ریاست‌جمهوری موجب شد روند تحریم‌های ایران شتاب گیرد و دولت و ملت هزینه‌های بسیاری در این راه پرداخت کنند. این وضعیت نتیجه اقدامات آن روشنفکران و ملی‌گرایان بود که بنزین بر آتش فتنه ریختند. همین موضوع موجب شد قطعنامه‌های قبلی شورای حکام آژانس بین‌المللی اتمی توجیه شود و ایران بیش از پیش به بهانه فعالیت هسته‌ای تحت فشار قرار گیرد. با تصویب نخستین تحریم راه برای تحریم‌های اقتصادی و سیاسی دیگر هموار شد تا اینکه در آذر 1388 قطعنامه 1+5 در شورای امنیت رای آورد. در این ماه همچنين قطعنامه 5 کشور عضو دائمی شورای امنیت به علاوه آلمان به بهانه فعالیت‌های هسته‌ای در نشست شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در وین با 25 رای موافق در برابر 3رای مخالف و 6 رای ممتنع به تصویب رسید. در این قطعنامه آمده بود: «ایران با ساختن مخفیانه تاسیسات هسته‌ای فردو، قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت سازمان ملل را که از این کشور خواسته بود همه فعالیت‌های حساس هسته‌ای خود را متوقف کند، نقض کرده است». همچنین از ایران خواسته شد «فورا ساخت تاسیسات هسته‌ای فردو را متوقف کند و اطلاعات کاملی درباره هدف از ساخت این تاسیسات و تاریخ‌های دقیق عملیات ساختمانی آن را در اختیار آژانس قرار دهد». این برای نخستین‌بار در 8 سال گذشته است که قطعنامه‌ای علیه ایران در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تصویب می‌رسد. قطعا این جبهه آنتی ایرانی موجب شد که اقتصاد نیز به تدریج تحت‌تاثیر قرار گیرد. اقتصاد موضوع حساسی است و می‌توان حتی با یک شایعه آن را تحت تاثیر قرار داد. تاثیر اقتصاد ایران با این همه هجمه سیاسی و تحریم‌های اقتصادی اجتناب‌ناپذیر است. جالب است بدانید خیلی از آنهایی که در خیابان‌ها حضور داشتند و آتش فتنه را روشن نگه می‌داشتند به همراه آمران به اصطلاح ملی‌گرای آنها، تصویب قطعنامه‌ها و انواع تحریم‌ها آن را یک پیروزی ارزشمند برای جنبش خود می‌دانستند. به عبارت بهتر آنها برای تعالی مملکت به مملکت آسیب زدند و معیشت مردم را به خطر انداختند و پایه‌های اقتصاد را متزلزل کردند! از یک طرف برای اعتلای ایران و پیشرفت ایرانی می‌خواستند حکومت تغییر کند و از طرفی از محدود کردن علمی، اقتصادی و سیاسی ایران و محدودیت ملت خوشحال می‌شدند. پس از پشت سر گذاشتن حوادث سال 1388 ملت و دولت همانطور که قبلا نشان داده بودند موفق شدند تا حدودی تحریم‌ها را بی‌اثر کرده و از تهدید فرصت بسازند. انواع پروژه‌های خودکفایی اقتصادی و علمی که در نتیجه این تحریم‌ها به وجود آمد نمونه‌ای کوچک محسوب می‌شود. به عنوان مثال تحریم بنزینی ایران قبل از تصویب در کنگره آمریکا شکست خورده بود چرا که قبل از این تحریم دولت با طرح سهمیه‌بندی سوخت عملا نیاز به واردات محصولات نفتی را کاهش داده بود و طرح خودکفایی بنزین از طریق تسریع در اتمام پروژه‌هایی چون پالایشگاه
امام‌خمینی(ره) و پالایشگاه آبادان کلید خورد. بدین ترتیب اهداف تحریم و تحت فشار قرار دادن ایران عملا به فرصتی برای تسریع در طرح‌هایی که عمدتا به پیشرفت اقتصادی منتهی می‌شد، تبدیل شد.
تحریم‌های شدید اقتصادی از همان سال 1388 آغاز شد و بعضی‌ها در داخل نیز از خوشحالی بالا و پایین می‌پریدند و تاثیر آن را بعد از 4 سال مشاهده می‌کنیم. جالب اینکه همین کسانی که از خوشحالی تحریم‌ها سر از پا نمی‌شناختند حالا مدعی شده‌اند که چرا اقتصاد ایران ویرانه و خرابه‌ای بیش نیست. موضوع اقتصاد و اغتشاش در سال 1388 فقط به تحریم‌ها ختم نمی‌شود. در همان سال 1388 تجارت ما تحت‌تاثیر اغتشاش‌ها قرار گرفت. مثلا طبق آمارهای موجود از سال ۱۳۸۵ تا سال ۱۳۸۷ رشد واردات با افزایش ۱۰ درصدی مواجه بود اما در سال ۱۳۸۸ این رشد کاهش یافته و از ۱۴۱ درصد تحقق اهداف برنامه در سال ۱۳۸۷ به 2/130 درصد تحقق اهداف در سال ۱۳۸۸ کاهش یافت. این در حالی است که در سال ۱۳۸۹ رشد تحقق اهداف برنامه به ۱۴۲ درصد یعنی به سال ۱۳۸۷ بازمی‌گردد.
با وجود اینکه آمارهای سالانه درباره صادرات ۱۳۸۸ هیچ نشانه‌ای از تاثیر حوادث پس از انتخابات ندارد اما نکته جالب در بررسی آمار ماهانه صادرات هویدا می‌شود. طبق آمارهای موجود صادرات غیرنفتی تجمعی بدون احتساب میعانات گازی از ۲ ماه اول سال ۱۳۸۸ به اوج خود یعنی 12/19- درصد می‌رسد. این رشد منفی تا ۸ ماه ابتدایی 88 ادامه پیدا می‌کند اما در ادامه شاهد رشد مثبت صادرات غیرنفتی هستیم. این وضعیت در صادرات غیرنفتی با احتساب میعانات گازی بدتر می‌شود و حتی رشد منفی ارزش صادرات ۱۳۸۸ در ۵ ماه ابتدایی نسبت به مدت مشابه در سال ۱۳۸۷ به 57/17 - درصد می‌رسد و این رشد منفی تا ۹ ماه ابتدایی سال ادامه یافته است. این آمارها در حالی است که صادرات از لحاظ وزنی افزایش قابل توجهی داشته اما از نظر ارزش کاهش غیرمنطقی‌ای را تجربه می‌کند. به عنوان مثال صادرات وزنی محصولات پتروشیمی و میعانات گازی در سال ۱۳۸۸ نسبت به سال ۱۳۸۷ افزایش داشته اما از نظر ارزش کاهش محسوسی را شاهدیم که می‌تواند متاثر از قیمت بازارهای جهانی باشد اما نسبت حجم صادرات دیگر کالاها به ارزش آنها بیانگر سقوط ارزش کالاهای صادراتی است.نکته قابل توجه دیگر مقاصد صادراتی است. تا قبل از سال ۱۳۸۸ به ۱۷۳ کشور کالا صادر می‌کردیم و تعداد کشورهای مقصد صادرات همواره در حال افزایش بود اما در سال ۱۳۸۸ تعداد این کشورها به عدد ۱۶۶ کشور نزول می‌کند و این یعنی بازگشت به آمار سال ۱۳۸۶.
حالا سال 1392 است و اقتصاد ايران با بحران مواجه است و معيشت مردم نيز تحت تاثير اين بحران قرار دارد. بحراني كه دلايل بسياري دارد اما نطفه اين بحران در آشوب‌هاي88 بسته شد اما حاصلش كه تحريم‌هاست هنوز اقتصاد ايران را تحت فشار قرار مي‌دهد. اين نطفه تبديل به معضلي شده كه همچنان دارد رشد مي‌كند.