۲۰/آبان/۱۴۰۵
|
۰۵:۱۱
نگاهی به فیلم کاپیتان فیلیپس

آرگو با طعم سومالی

خشایار سنجری: آخرین فیلم گرین گرس، کارگردان مشهور سازنده سری بورن، همچون ساخته‌های پیشین‌اش متکی به هیجان‌آفرینی صرف، بدون کوچک‌ترین نگاهی به خلق تعلیق و درگیر ساختن ذهن مخاطب با چالشی اساسی است. ناخدا فیلیپس، بر پایه یک داستان واقعی ساخته شده که در آب‌های اطراف سومالی در سال 2009 رخ داده است؛ ماجرای یک کشتی ربایی توسط دزدان دریایی سومالی و رشادت‌های کاپیتان آن. مشکل بنیادین فیلم، عدم شخصیت‌پردازی کاراکتر‌های اصلی داستان است که آفت بسیاری از فیلم‌های ژانر تریلر است و باعث می‌شود مخاطب با شخصیت‌های داستان احساس نزدیکی نکند و به فیلم تنها به دید اثری سرگرم‌کننده نگاه کرده و آن را جدی نگیرد. قرار گرفتن فیلمی که نگاه مستندوار به یک واقعیت دارد- و باید تلاش کند انتظارات مخاطب عام و خاص را برآورده کند– در رده آثار عامه‌پسند، از موفقیت آن کاسته و داستان پرکشش و جذابی مثل کاپیتان فیلیپس را به هدر می‌دهد. گرین گرس، از خانواده کاپیتان، تنها یک نمای خداحافظی در فرودگاه و چند نما از نگاه کردن تام هنکس به قاب عکس خانوادگی‌اش یا ارسال ایمیل قرار داده که این مورد سبب می‌شود بیننده چندان با مفهوم و ارزش خانواده نزد ناخدا آشنا نشده و این نقاط مهم و تاثیرگذار در فیلمنامه، تنها به حالتی دم‌دستی و عمیقا کلیشه‌ای پرداخت شود. بیلی ری در مقام فیلمنامه‌نویس، می‌توانست با بسط دادن همزمان اتفاقات دریایی ناخدا و اوضاع خانوادگی‌اش در خارج از کشتی، ما را با زوایای بیشتری از کاراکتر‌هایش آشنا کند. فیلم از دو نیمه تشکیل شده است. نیمه اول فیلم، با ریتمی مناسب و پرکشش همراه است و بیننده در کنجکاوی و هیجان این است که عاقبت حمله دزدان دریایی به کشتی چه خواهد شد. این قسمت از فیلم با توجه به گستردگی و تنوع لوکیشن و تو در تو بودن طراحی کشتی- که بار دراماتیکی به آن می‌دهد- مولفه‌های لازم برای جذب مخاطب را دارد اما نیمه دوم ناخدا فیلیپس بسیار کند و با ریتمی نامناسب پیش می‌رود؛ گروگانگیری دزدان دریایی سومالیایی و پوشش لحظه به لحظه آن با وفاداری کامل به حقیقت ماجرا در دستور کار فیلمساز قرار می‌گیرد بدون آنکه شاهد پیرنگ‌های داستانی، نقاط عطف یا گره‌های داستانی با تعاریف کلاسیک‌شان باشیم. وسواس کارگردان در به تصویر کشیدن مو به موی واقعیت، به حدی است که به کل فراموش می‌کند مخاطبی در کار است و با جزئیات فراوان به نمایش تلاش‌های ناوگان دریایی آمریکا برای نجات کاپیتان و بیان جزء به جزء دیالوگ‌های رد و بدل شده می‌پردازد. در این زمینه، کریستوفر راوز، تدوینگر فیلم می‌توانست با حذف تعدادی از نماها، بر مشکل ریتم فیلم در نیمه دوم غلبه کرده و فیلم را از سقوط نجات دهد. در ناخدا فیلیپس از وقتی دزدان دریایی او را با قایق نجات می‌برند و بر صندلی می‌نشانند، این تام هنکس است که تنها با اتکا به چهره‌اش می‌تواند بازی کند و در واقع بخش عمده‌ای از القای هراس در این بخش بلند فیلم برعهده هنکس در آن موقعیت بسته و خفه است. زباشن بدن، میمیک‌های بی‌مبالغه، بازی با چشم و ابرو، استفاده از لحن صدا، شکل تاکیدهای کلامی و انقباض‌های صورتش، همه در این نقش‌آفرینی جایگاه ویژه‌ای دارد و سر و شکل قابل قبولی به ناخدا فیلیپس می‌دهد. غرور و تعصب به آمریکا و بالیدن به پرچم و نیروی ارتش‌ آن، هدف دیگری است که کارگردان آن را سرلوحه کار خویش قرار داده تا نیم‌نگاهی به فروش بالا در گیشه‌های آمریکا داشته باشد و بتواند حس وطن‌دوستی مخاطبان آمریکایی را ارضا کند. نمایش مداوم پرچم آمریکا که با وزش باد بر فراز کشتی به اهتزاز درآمده، به تصویر کشیدن ناوگان دریایی، سیستم‌های امنیتی، تک تیراندازهای ماهر، بسیج کردن ارتش آمریکا برای آزادی کاپیتان فیلیپس و نمایی از تشویق حاصل از موفقیت ارتش آمریکا، مواردی است که دلالت بر عزم فیلمساز برای ساختن فیلمی آمریکایی و ملی‌گرایانه دارد. این صحنه یادآور شات‌های کلیشه‌ای در آثاری از این دست (همچون آرگو بن افلک و سی دقیقه پس از نیمه‌شب کاترین بیگلو) است که بیانگر درجازدن فیلم و نداشتن حرف تازه‌ای در عرصه ژانر تریلر است. همچنین میزان وافاداری این آثار به حقیقتی که در واقع رخ داده است جای مناقشه، بحث و تحقیق فراوان دارد زیرا این دست از فیلم‌ها ظاهری کاملا سفارشی دارند و با همکاری تمام و کمال ارگان‌های امنیتی و دولتی آمریکا همراه می‌شوند. استفاده افراطی از دوربین روی دست در فیلم تا آنجا پیش می‌رود که حتی در نماهای مدیوم‌شات و بدون هیجان که گفت‌وگویی ساده در جریان است، شاهد دوربینی لرزان با تکان‌های شدید هستیم که کارکردی در راستای افزایش عمق صحنه‌ها یا بالا بردن همراهی احساسی مخاطب ندارد و صرفا از این قانون نانوشته تبعیت می‌کند که استفاده از این نوع فیلمبرداری در فیلم‌های مستندنما، بر واقعی بودن نماها و اثربخشی‌اش بر ذهن بیننده می‌افزاید. در صورتی‌که کارگردان می‌توانست با دکوپاژی مبتنی بر دوربینی باثبات و استفاده از قاب‌بندی‌های چشمنواز و بدون شلختگی، فیلمی موفق‌تر و گیراتر بسازد.

 

ارسال نظر
captcha
پربیننده