حجت‌الاسلام والمسلمین سیدسعید لواسانی: یکی از اصول رفتاری مسلمان تبعیت از دستورات الهی است که با آن برون‌رفت از تاریکی‌ها به نور ممکن می‌شود، زیرا تنها در این صورت است که تحت ولایت الهی قرار می‌گیرد: «الله ولی الذین آمنوا یخرجهم من‌الظلمات الی النور» [بقره: 255] و این تبعیت هم باید در همه احکام شرعی باشد، اگر کسی به بعض احکام الهی عامل باشد و نسبت به برخی کاهل؛ قلبش از تاریکی‌ها به طور کامل خارج نمی‌شود و هم او شاهد وجه‌الله نمی‌گردد و هم جامعه به نحو درست و کامل اصلاح نمی‌شود. با این مقدمه اهمیت امر به معروف و نهی از منکر آشکار می‌شود زیرا دعوت به همه خوبی‌هاست و دفع همه بدی‌ها و گناهان که فرد و جامعه را به طور کامل اصلاح می‌کند. اما صدافسوس که این فریضه قطعی معمولاً مورد تسامح و تعلل واقع می‌شود و در آن سستی و مداهنه می‌شود. و همین باعث رسوخ حجاب‌های متعدد ظلمانی در نفس ما و اشکالات کوچک و بزرگ در درون جامعه می‌شود که هم ما و هم جامعه را از رشد و بالندگی بازمی‌دارد. چه بسا بنای ما عمل به همه دستورات از جمله امر به معروف و نهی از منکر باشد اما نفس چنان حیله‌گری می‌کند و برای خود می‌بافد و اصول منطقی درست می‌کند که امر به معروف و نهی از منکر را کنار می‌گذاریم و از صراط مستقیم الهی خارج می‌شویم. این فریب، از دام‌های شیطان است تا ما را از خدا دور کند زیرا می‌پنداریم به گناه آلوده نیستیم اما گناهی پیدا شده و رواج یافته و اثر آن در جامعه مشهود است، وعدم عکس‌العمل مناسب از سوی ما، ما را هم در این گناهان شریک می‌کند. داستان «اصحاب السبت» را در قرآن بخوانیم، حقیقت مطلب برای‌مان روشن می‌شود. طبق آیات 163 تا 165سوره مبارکه اعراف، گروهی از بنی‌اسرائیل که در ساحل دریا زندگی می‌کردند، از فرمان الهی مبنی بر ممنوعیت صید ماهی در روز شنبه سرپیچی می‌کردند: «وَ سْئَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَهًْ الَّتِي كانَتْ حاضِرَهًْ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً وَ يَوْمَ لا يَسْبِتُونَ لا تَأْتِيهِمْ كَذلِكَ نَبْلُوهُمْ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ»[آیه 163] در برابر این فسق آشکار، دو گروه دیگر قرار داشتند، کسانی که این گناه را مرتکب نمی‌شدند و گناهکاران را هم نهی از منکر می‌کردند، و کسانی که خود مرتکب چنین گناهی نمی‌شدند و به شهادت آیه 164 از کار آنها هم ناراحت بودند اما نهی از منکر نمی‌کردند بلکه ناهیان منکر را بازخواست می‌کردند که چرا گروهی را که خداوند آنها را به هلاکت می‌رساند یا گرفتار عذابی سخت می‌کند، موعظه می‌کنند؟ «وَ إِذْ قالَتْ أُمَّهًْ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْماً اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذاباً شَدِيداً قالُوا مَعْذِرَهًْ إِلى رَبِّكُمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ» [آیه 164] ناهیان منکر بر این باور بودند که آنها وظیفه دارند این گروه را از نافرمانی بازدارند و این کار دو فایده دارد: آنها در محضر خداوند متعال معذورند که به وظیفه دینی خود عمل کرده‌اند و شاید برخی گناهکاران از کرده خود برگردند و تقوا پیشه کنند. سرانجام آیه 165 بیان می‌فرماید عذاب الهی آمد و همه ستمکاران را به دلیل فسقشان گرفتار کرد و به بیان آیات دیگر، ستمکاران به بوزبنه مسخ شدند. [بقره: 65] در این میان تنها کسانی که از بدی و گناه نهی می‌کردند، نجات یافتند: «فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَ أَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذابٍ بَئِيسٍ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ» [آیه 165]
توجه کردید که قرآن از سه گروه یاد کرد، کسانی که مرتكب گناه بودند، کسانی که نسبت به این گناه سکوت پیشه کردند، کسانی نهی از منکر کردند و تنها گروه سوم نجات پیدا کردند و دو گروه دیگر هلاک شدند. یعنی در منطق قرآن گناهکاران و سکوت‌پیشه‌کنندگان نسبت به گناه، ستمکارند و مستحق عذاب. اگرچه ظاهر آیه نشان می‌دهد گروه سکوت‌پیشه مردمی مومن و به احکام شرعی هم عامل بودند اما فاسقان را نهی از منکر نمی‌کردند و در این عمل واجب الهی سست بودند. به عبارت دیگر در برابر آن گناه آشکار، مومنان دو دسته بودند؛ برخی نسبت به گناه آنها سکوت کردند، به این استدلال که نهی از منکر اثری ندارد و دیگرانی که از موعظه ناامید نبودند بلکه می‌پنداشتند با نهی از منکر، شاید برخی از آنان متنبه بشوند و از گناه خود دست بردارند و اگر چنین نشد، خودشان در محضر پروردگار معذورند بنابراین توجه می‌فرمایید که سستی در نهی از منکر- در منطق قرآن- مساوی با ارتکاب منکر است. اگر چنین است آیا جایز است نسبت به این فریضه مهم سستی روا داریم؟
جامعه دینی تنها در سایه عمل به دین و دستورات آن به اهداف پروردگار عالم پیش می‌رود و ضرورت دارد همگی نسبت به احکام شرعی از جمله امر به معروف و نهی از منکر حساس باشند. اگرنه در صورتي كه دین و احکام دینی فراموش شود، جامعه از درون می‌پاشد بنابراین آیات شریفه بیان سنت عام الهی است که اگر گناهی در جامعه پیدا شود و مومنان در برابر آن سکوت کنند و نهی از منکر نکنند، ایشان نیز گرفتار عذاب الهی می‌شوند. [المیزان: 8/296] منتها اصحاب السبت مسخ ظاهری شدند و دیگران مسخ باطنی می‌شوند که عذابی دردناک‌تر است.