مهدی امامقلی: روزی معلوم‌الحالی بر بالای منبری گفت: «امامزاده یعقوب را بر بالای مناره‌ای در مصر شغال خورد» به او گفتند:« اولا امامزاده نبود و پیغمبرزاده بود، دوما یعقوب نبود و یوسف بود، سوما بر بالای مناره نبود و ته چاه بود، چهارما مصر نبود و كنعان بود، پنجما شغال نبود و گرگ بود، ششما خوردنی در كار نبود و در نهایت كل قصه‌ات دروغ بود!» حكایت بالا، حكایت اظهارات پارادوكسیكال و رویكردهای متناقض محمود سریع‌القلم، مشاورعالي حسن روحانی است. سریع‌القلم كه این روزها به دلیل اظهاراتش درباره «لبوفروش‌ها» و «رانندگان تاكسی» نقل محافل سیاسی و رسانه‌ای كشور است، اشارات و مفروضات قابل تاملی دارد كه بررسی اجمالی آن خالی از لطف نیست. گفتمانی كه در عین متناقض‌بودن در عرصه «نظر» و «عمل»، یك سر آن سیاهنمایی علیه وضعیت فرهنگی و اجتماعی ایران و ایرانیان است و یك سر دیگرش اقتدارگرایی، رفتارگرایی پوزتیویستی و پوپولیسم تمام‌عیار در عرصه سیاست. لازم به ذكر است مشاور عالي رئیس‌جمهور كه این روزها تمام هم و غم خود را مقابله با پوپولیسم و اقتدارگرایی قرار داده است خود پوپولیست‌تر و تمامیت‌خواه‌تر از هركسی است! مشاوری كه اكنون نمی‌تواند پاسخ دهد آیا انتخاب رنگ بنفش یا ساخت كلید نمادین 2 متری یا كلیپ نوسفر و ایجاد فضاهای اكسپرسیونیستی در انتخابات ریاست‌جمهوری رویكردی آكادمیك بود یا رویكردی پوپولیستی؟
قابل تامل آنكه سریع‌القلم در اغلب مصاحبه‌ها و آثار مكتوبش بویژه سه كتاب اصلی خود «عقلانیت و آینده توسعه‌یافتگی ایران»، «اقتدارگرایی ایرانی در عهد قاجار» و «فرهنگ سیاسی ایران» به مساله توسعه یافتگی غربی و مفهوم توسعه در كشورهای دیگر اشاره می‌كند و موانع توسعه‌یافتگی را در فرهنگ بد ایرانی، پوپولیسم، فاشیسم و اقتدارگرایی می‌داند حال آنكه با نظر برآنچه در این نوشتار می‌آید رفتارگرایی پوزتیویستی وی و حلقه تئوریك دولت حسن روحانی مصداق بارز این معضلات و مشكلات است و اساسا عملكرد این جریان فكری با ادعاهای به ظاهر آكادمیك آنان در تناقضی آشكار است. چنانکه پیش از این پرویز امینی جامعه شناس و استاد دانشگاه در مقاله‌ای علمی و مفصل تحت عنوان «چیستی دولت یازدهم براساس مبانی نظری» بر نشانه‌های گرایش پوزتیویستی در روش شناسی محمود سریع‌القلم و نیز وجود «پوزتیویسم حاد» در حلقه تئوریك دولت تاكیدات جامعه شناسانه‌ای داشته است. مشاورعالي حسن روحانی كه «لبوفروشان» و «رانندگان تاكسی» را داخل در سیاست نمی‌داند توضیح نمی‌دهد كه چرا پیش از این در تعریف اقتدارگرایی (به عنوان یكی از موانع توسعه‌یافتگی) گفته است:
...« اولین كانون در رابطه با اقتدارگرایی این است كه یك گروه كوچكی از افراد نسبت به كل جامعه تصمیم‌گیری می‌كنند، اقتدارگرایی قائل به این نیست كه جامعه باید در تصمیم‌گیری نقشی داشته باشد.» وی كه «كانون دوم اقتدارگرایی» را «گردش فكر و اطلاعات بسیار محدود» می‌داند و می‌گوید: «نظام سیاسی اقتدارگرا به صورت عمومی سعی می‌كند كه گردش اطلاعات و فكر به وجود نیاید. زیرا گردش فكر و اطلاعات باعث ایجاد سوال و چالش برای دستگاه حكمرانی می‌شود... و مناظره می‌تواند گردش فكر و اصلاح فكر ایجاد كند» نمی‌تواند نوع مواجهه دولت با پیشنهاد احمدی‌نژاد برای مناظره پس از گزارش صد روزه رئیس‌جمهور را توجیه كند و این با آنچه كه سریع‌القلم گفته است در تناقضی صریح و بدیهی است. وی در همان مصاحبه گفته است: «اگر مناظره نباشد انسان‌ها رشد نمی‌كنند و پوپولیسم و یكسان‌سازی به وجود می‌آید» یعنی به عبارتی دیدگاه وی درباره «لبوفروشان و رانندگان تاكسی» و نیز واكنش نزدیكان حسن روحانی به مناظره با احمدی نژاد، نشانی از همین رویكرد پوپولیستی و اقتدارگرایی سریع‌القلم است كه خود او از آن سخن می‌گوید! واقعیت‌هایی كه قدرت توجیه‌سازی دولت روحانی را عقیم كرده است. چنانكه پرویز امینی پیش از این در گفتاری تحت عنوان «دولت یازدهم، دولت ضعیف پایه» با بر شمردن شكاف‌های نظری و تمركز بر فهم «توان پایه» در وضعیت‌شناسی و ظرفیت‌سنجی دولت یازدهم، «عدم توانمندی در توجیه‌سازی» را یكی از نشانه‌های ضعف این دولت می‌داند. سریع‌القلم كه كانون سوم اقتدارگرایی را «قرارگرفتن منابع ملی در اختیار منافع خاص و تعاریف خاص» می‌داند و می‌گوید: «در نهاد اقتدارگرایی تفكری وجود دارد كه تلاش می‌كند جامعه را به سمت یكسان‌سازی فكر حركت دهد» از اقتدارگرایی دولت یازدهم هم حرفی به میان نمی‌آورد. وی كه در آن مصاحبه یكی از نشانه‌های اقتدارگرایی را «خلأ تعلق به كشور» می‌داند و می‌گوید: «وفاداری به مصالح كشور در میان ایرانیان همیشه ضعیف بوده و معمولا وفاداری به فرد و گروه بوده است» نمی‌تواند این تناقض را توجیه كند كه اتفاقا آنچه ضعیف بوده است «خلأ تعلق به كشور» در دوستان او و اساسا تصمیم‌گیران دولتی است نه در میان ایرانیان، پس بنا بر همین خلأ وفاداری كه سریع‌القلم آن را مولفه توتالیتاریسم می‌داند، دولت روحانی اقتدارگرا‌تر از دولت‌های پیشین است. به‌طور مثال در مسائلی مانند مطالبات هسته‌ای و مذاكرات ژنو، نوع واكنش دولت در رابطه با نصب بیلبوردهای صداقت آمریكایی یا ابلاغیه ممنوع‌شدن شعار مرگ بر آمریكا در مدارس و اساسا مطرح‌شدن حذف شعار مرگ بر آمریكا و...، آنچه كه دیده می‌شود همان اراده «یكسان‌سازی فكر» در دولت حسن روحانی و «خلأ وفاداری و خلأ تعلق به كشور» در كابینه وی است به‌طوری كه از سوی مسؤولان و رسانه‌های دولتی هیچ نقد و سوالی نسبت به مذاكرات ژنو یا مساله حذف شعار مرگ بر آمریكا صورت نمی‌گیرد. از این‌رو به نظر می‌رسد مشاور عالي رئیس‌جمهور كه بیشتر عمر خود را در آمریكا و كشورهای اروپایی گذرانده و مكتوباتش غالبا ترجمه‌ای، بدون رفرنس و توام با خاطره‌گویی است (خاطرات زیست اجتماعی در ایران و سایر كشورها) نمی‌تواند به فهم درست و بدون تناقضی از نظریه‌های خود برسد. نكته قابل تامل دیگر آنكه سریع‌القلم در آثار و گفت‌وگوهای خود با رسانه‌ها همواره از فرهنگ ایرانی و جامعه ایرانی تصویری سیاه، عصبانی و ناراحت می‌سازد در حالی كه به راحتی می‌توان ردپای عصبانیت و خودبزرگ بینی را در خود وی و دیگر دوستانش دید. سریع‌القلم در مصاحبه‌ای می‌گوید: «كینه، حسد، بی‌انصافی، تخریب، تضعیف، تعصب و خودبزرگ‌‌بینی از جمله بیماری‌هایی است كه در حوزه فرهنگی است و به ما اجازه نمی‌دهد كه از نظر فكری رشد پیدا كنیم.» وی در مصاحبه دیگری می‌گوید: «سیاست خارجی را از خیابان‌ها جمع کنیم. به پوپولیست‌ها بگوییم بروند کتاب بخوانند و کمتر سخن بگویند!!» جای دیگری می‌گوید: «هوش اجتماعی ما ایرانیان پوپولیستی است. وقتی دو نفر تصادف می‌کنند، همه دور آن ماشین‌ها جمع می‌شویم و قضاوت‌های کارشناسی هم می‌کنیم!» سریع‌القلم در سخنرانی‌ای در شهریور ماه سال جاری، داشتن منطق در تولید علوم انسانی را معطوف به دانستن زبان انگلیسی می‌داند! و می‌گوید: «کسی که زبان انگلیسی نمی‌داند، منطقی فکر نمی‌کند، چون تولید علم 90 تا 95 درصد به زبان انگلیسی است و من شاهد این بودم که در کشوری مثل آلمان و فرانسه در دانشگاه فقط به زبان انگلیسی تدریس می‌شود». مشاور عالی رئیس‌جمهور در طرح آمارهای غیر واقعی و غیر مستند نیز دستی بر آتش دارد، چنانكه در مصاحبه‌ای نیز می‌گوید: «از نظر فساد مالی، ایران جزو 10 کشور اول جهان است. ایران بالا‌ترین نرخ مهاجرت نخبگان را دارد. ما به عنوان یک کشور مذهبی، رتبه چهارم طلاق در جهان را داریم.» وی می‌گوید: «ما ایرانی‌ها یک ظاهری داریم و یک باطنی؛ اخلاق، معنویت و حرف‌های دلچسب، به عنوان پوششی است بر آنچه ما در باطن انجام می‌دهیم. سبک زندگی ما بشدت خودمحور و مادّی است و به دنبال جمع‌آوری پول و حفاظت از حریم‌های فردی خود هستیم... تهران، متاسفانه در حال حاضر به یکی از شهرهایی تبدیل شده که ادب و تربیت در آن، در حداقل ممکنِ خود قرار دارد... برای من که در شهر تهران رفت و آمد داشته و با جامعه سروکار دارم، بی‌ادبی به یک اصل در شهر تهران تبدیل شده است.» حال با توجه به آنچه گفته شد؛ سوال اساسی كه متبادر ذهن می‌شود این است كه كدام استاد دانشگاه و نظریه‌پرداز در گفتار و عملكرد خود این‌همه تناقض دارد؟ و اساسا كدام مشاور رئیس‌جمهوري در كجای جهان این‌همه مردم و فرهنگ میهنی خویش را مورد انتقادات هیجانی و سطحی خود قرار می‌دهد؟