حجت‌الاسلام والمسلمین سیدسعید لواسانی : بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیم
الْحَمْدُ لِلهِ الَّذِی أَنْزَلَ عَلى عَبْدِهِ الْكِتابَ وَ لَمْ یجْعَلْ لَهُ عِوَجاً * قَیماً لِینْذِرَ بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ وَ یبَشِّرَ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْر اًحَسَناً
کژی و انحراف در قرآن راه ندارد
بیان شد که در قرآن کژی و انحراف راه ندارد، امیرالمومنین «علیه‌السلام» درباره این حقیقت می‌فرمایند: «وَ عَلَیكُمْ بِكِتَابِ اللهِ فَإِنَّهُ الْحَبْلُ‌الْمَتِینُ...لَا یعْوَجُ فَیقَامَ وَ لَا یزِیغُ فَیسْتَعْتَب» [نهج‌البلاغه: خ 156؛ ص: 219] «بر شما باد به كتاب خدا، كه آن ریسمان محكم است...كج نمىشود تا آن را راست كنند، و از حق منحرف نمی‌شود تا آن را به حق بازگردانند».
یعنی قرآن کج‌شدنی و منحرف‌شدنی نیست تا نیاز باشد که آن را راست کنند یا به حق بازگردانند و به هیچ‌وجه در آن اختلافی بروز نمی‌کند تا نیازمند امری بیرونی باشد تا آن را مستقیم کند.
بنده شویم
دیدیم که علت حمد الهی، نزول قرآن است، یعنی قرآن عظمتی بی‌مانند دارد که به آن دلیل شایسته است که خدا را حمد کرد، همچنین روشن شد که پیامبر اکرم «صلی‌الله علیه و اله و سلم» شایستگی گرفتن قرآن با این عظمت را داشتند، زیرا بنده مخلَص خدا هستند که به مقام قرب رسیده‌اند و به این دلیل قرآن بر ایشان فروفرستاده شد و گفتیم که قرآن هم دارای کمال درونی است و هم هرکس و هر جامعه‌ای به وسیله قرآن به کمال می‌رسد. [المیزان: 15/233 ـ 234] در نتیجه اگر بخواهیم به کمال برسیم و دچار انحراف و کژی در مقام اندیشه و عمل نشویم، تنها راه آن قرآن است، به شرط اینکه در خدمت قرآن باشیم و با آن حرکت کنیم تا ما را به مقصد و مقصود برساند. یعنی لازم است که با قرآن انس بگیریم و زندگی فردی و جمعی خود را بر مبنای آن بنا کنیم. اماچگونه امکان می‌یابیم که به این ریسمان محکم الهی چنگ بزنیم؟ در صورتی که بنده باشیم.
معیار سنجش
قرآن هم خود از هر انحراف و کژی‌ای مبراست و هم انسان‌ها و جوامع بشری را از کژی و انحراف نجات می‌دهد [همان]. رسول خدا «صلی الله علیه و آله و سلم» هم از کژی و انحراف دور هستند، بنابراین هرکس که به وسیله قرآن و سنت نبوی هدایت شود، از کژی و انحراف دور است و این معیار بسیار خوبی است که خودمان را با قرآن بسنجیم که هرچه در ما انحراف و کژی باشد، به همان اندازه از قرآن و سنت دور هستیم.
آیه دو
«قَیماً لِینْذِرَ بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ وَ یبَشِّرَ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنّ َلَهُمْ أَجْراً حَسَناً»
ترجمه
كتابى كه مایه برپایى جوامع انسانى است، تا تبهکاران را به عذابى سخت كه از جانب خداست بیم دهد و به مؤمنان نوید دهد، مومنانی كه كارهاى شایسته مىكنند، كه براى آنان پاداش نیكویی است.
تفسیر
قرآن قیم انسان و جامعه انسانی
«قیماً»؛ «قیم» به معنای کسی است که امور دیگران را بنابر مصالحشان تدبیر می‌کند، [جمهره‌اللغه: 2/979 و مفردات: 691] کتاب خدا که از هر کژی و انحراف و نقصی منزه است و به قول مطلق کامل است، به این دلیل مستقیم است و انسان‌ها را به کمال شایسته‌شان می‌رساند. یعنی قرآن اولا خود کامل است و ثانیا انسان‌ها را به کمال مطلوبشان می‌رساند و در هدایت انسان‌هاو جوامع انسانی به سوی اهداف الهی کامل است و برای هدایت فرد و جامعه نیازی به امر بیرونی ندارد. به تعبیر دقیق‌تر کتاب خدا، جهانی است و تاریخ مصرف ندارد، همه مردم را‌ـ در همه زمان‌ها و همه مکان‌ها‌ـ سرپرستی می‌کند؛ از گمراهی و نادانی نجات می‌دهد و جوامع بشری به آن، قوام می‌یابند و پابرجا می‌شوند. زیرا نقشه الهی برای زندگی بشر است و راه حق و مستقیم را به او نشان می‌دهد: «یهْدِی إِلَى الْحَقِّ وَ إِلى طَرِیقٍ مُسْتَقِیمٍ» [أحقاف: 30] و هم دنیای او را آباد می‌کند و هم آخرت او را؛ به شرط اینکه به آن اقتدا کند، یعنی هم در آن تدبر کند و هم به آن عمل کند. [المیزان: 13/238]
توجه
امیرالمومنین علیه‌السلام ـ به نقل از کلمات قصار نهج البلاغه؛ کلمه 432 ـ درباره اولیای الهی می‌فرمایند: «اولیای الهی ـ هنگامی که مردم به ظاهر دنیا توجه دارند ـ به باطن دنیا می‌نگرند و آنگاه که مردم به امروز خود سرگرمند، آنها به فردایشان می‌پردازند.» تا آنجا که می‌فرمایند: «بِهِمْ عُلِمَ الْكِتَابُ وَ بِهِ عَلِمُوا وَ بِهِمْ قَامَ كِتَابُ اللهِ تَعَالَى وَ بِهِ قَامُوا» [نهج البلاغه؛ تصحیح صبحی صالح؛ ص: 552] «کتاب خدا با آنها دانسته می‌شود، و آنها به کتاب خدا دانایند. کتاب خدا با آنها پابرجاست و ایشان به کتاب خدا برپایند.» یقینا مصداق بارز اولیای الهی اهل‌بیت عصمت و طهارت «علیهم‌السلام» هستند که چنین رابطه مستحکمی با کتاب خدا دارند، زیرا هر دو ودیعه پربهای رسول‌خدا «صلی الله علیه و آله و سلم» هستند که از هم جدایی ندارند تا در قیامت ـ در حوض کوثر ـ بر پیامبر خدا «صلی‌الله علیه و‌آله‌و‌سلم» وارد شوند. یعنی هر دو از یک منبع نوری هستند و اولا کژی و سستی و ناسازگاری در آنها نیست و ثانیاً بشریت و جامعه بشری به آنها پابرجا می‌شود و شاگردان مکتب اهل بیت عصمت و طهارت«علیهم‌السلام» که به مقام ولایت رسیده‌اند، به همان اندازه که رسیده‌اند، جدایی از قرآن ندارد. یعنی از انحراف و کژی دور هستند و به قرآن پابرجا شده‌اند و این واقعیت دولت و جامعه اسلامی و انسان طراز اسلام است که ما درصدد تحقق آنها هستیم. دولت و جامعه‌ای اسلامی است که برمبنای قرآن وسیره خاندان نبوت «علیهم‌السلام» تحقق یابد و افرادی انسان طراز اسلام هستند که قرآن در جانشان حکومت کند و با دستگیری خاندان نبوت «علیهم‌السلام» به مقام قرب برسند و چنین انسان‌ها و دولت و جامعه‌ای قرآن را استوار می‌دارند.
انذار و تبشیر قرآن
«لِینْذِرَ بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ وَ یبَشِّرَ الْمُؤْمِنِینَ الَّذِینَ یعْمَلُونَ الصَّالِحاتِ أَنّ َلَهُمْ أَجْراً حَسَناً»
هدف از فروفرستادنِ قرآن انذار و تبشیر است. زیرا «لام» در«لِینْذِرَ» برای بیان علت است: هدف از فروفرستادن قرآن چیست؟ اول «ینذر» و دوم «یبشر». چون قرآن نقشه الهی برای زندگی بشر در روی زمین است که انسان را به هدف نهایی
ـ یعنی قرب الهی‌ـ می‌رساند، به این دلیل انذار و بیم است برای کسانی که بر مبنای این نقشه حرکت نمی‌کنند یا از آن منحرف می‌شوند و از سوی دیگر نوید است برای مومنانی که کرداری شایسته دارند. پس عمل صالح یعنی عمل براساس نقشه الهی.
اما قرآن انذار و تبشیر به چیزی است؟ بیم به سختی شدید که از جانب خداست: «بَأْساً شَدِیداً مِنْ لَدُنْهُ» که منظور عذاب دردناک آخروی است و نوید به پاداش نیکو: «أَنّ َلَهُمْ أَجْراً حَسَناً» که مقصود بهشت جاودان است.