مهدی جابری: آیا از نظر اصول حرفه‌ای مطبوعات، یک فرد می‌تواند یک روز در میان یا حتی هفته‌ای یک بار در تیتر اصلی روزنامه‌ای خاص حضور داشته باشد؟ با مشاهده یک چهره تکراری درجه چندم چه احساسی به مخاطب دست می‌دهد؟ خبرنگار «وطن امروز» ابتدا به میان مردم می‌رود. از آنها می‌پرسد اظهارات آقای ایکس به عنوان نماینده مجلس چقدر برای‌شان مهم است. مرد جوانی که روزنامه وابسته به آقازاده معروف را از کیوسک مطبوعات می‌خرد در واکنش به سوال ما می‌گوید: «این روزنامه را به خاطر متفاوت بودن تیترهایش همیشه می‌خوانم. به هر حال آقای مطهری نماینده مجلس است و اظهارات وی مانند هر نماینده دیگری قابل انتشار است البته قبول دارم هیچ نماینده‌ای در مجلس به اندازه آقای مطهری روی صفحه یک این روزنامه نرفته است. من معمولا تصویر چهره یا تیتر مرتبط با ایشان را در صفحه اصلی می‌بینم. دلیلش را نمی‌دانم اما شاید مسائلی بین آقای مطهری و این روزنامه وجود دارد همانطور که بین دیگران هم هست». صفحه اصلی این روزنامه در تاریخ‌های 5 دی، 9 دی، 14 دی، 15 دی و 16 دی را به او نشان می‌دهم و تیترهای آن را برای او می‌خوانم و می‌گویم: «این روزنامه از ابتدای دی تا 16 دی، 10 شماره منتشر شده که نام و عکس علی مطهری در صفحه اصلی 5 شماره از آنها دیده می‌شود، یعنی دقیقا هر دو شماره یک بار!» مرد جوان اظهار می‌دارد: «نمی‌دانم. من سر از کار شما در نمی‌آورم. شاید دلیلی دارد که من و شما نمی‌دانیم». اینها که ویژه‌نامه فلاني است!
کنار آقای ۶۰ سالهای که در پارک مشغول مطالعه است می‌نشینم و با کسب اجازه و معرفی خودم، از او سوالاتی مطرح می‌کنم. صفحات روزنامه‌ای دیگر مورخ ۲ آذر، ۹ آذر، ۱۸، ۲۰، ۲۴ و ۲۸ آذر را به او می‌دهم و می‌گویم: نظر شما درباره تیترهای این روزنامه چیست؟ آقای محترم پاسخ می‌دهد: بالاخره این «شنود» زن بود یا مرد؟! پسرجان! اینها که ویژه‌نامه‌های آقای مطهری است. من با این صفحه‌ها چه کار باید کنم؟ می‌پرسم: مسائل آقای مطهری چقدر برای شما مهم است؟ آیا موافق هستید که هرچند روز یک بار تصویر چهره یا اظهارات مرتبط با وی را روی صفحه اصلی یک روزنامه مشاهده کنید؟ وی می‌گوید: مسائل ایشان همانقدر برای من مهم است که مسائل من برای شخص ایشان اهمیت دارد. مملکت آنقدر مشکل دارد که این چیزها اصلا دیده نمی‌شود یعنی اصلا نباید دیده شود.
فیلتر شدن وب‌سایت مرا هم تیتر می‌کنید؟
از پسر دانشجویی که ۲۲ سال سن دارد، می‌پرسم: شنیدن خبر مسدود شدن سایت شخصی یک نماینده چقدر برای شما اهمیت دارد؟ او پاسخ می‌دهد: هیچی! اصلا مهم نیست. من دغدغه‌های مهم‌تری دارم. وی با مشاهده تصویر اصلی روزنامه فلان مورخ یکشنبه ۱۵ دی که تیتر دوم آن به فیلتر شدن سایت شخصی مطهری اختصاص دارد، می‌گوید: یعنی شماها این چیزها را هم تیتر می‌کنید؟ یعنی اگر وب‌سایت من هم فیلتر شود برای شما مهم خواهد بود؟ دوستی دارم که وبلاگش اشتباهی فیلتر شده، آیا آن را هم تیتر می‌کنید؟! من هیچ‌وقت به سایت این نماینده مجلس مراجعه نکرده‌ام و شنیدن هر خبری درباره فعال یا فیلتر بودنش برایم مهم نیست.
تیترها را حفظ شده‌ام!
شنیدن نظرات فروشندگان مطبوعات درباره چهره تکراری علی مطهری در روزنامه‌های زنجیره‌ای خالی از لطف نیست. یک کیوسک‌دار در این باره به «وطن‌امروز» می‌گوید: تصاویر و تیترهای علی مطهری را بیشتر از هر فرد دیگری هر روز هنگام «لازدن صفحه‌ها» می‌بینم. البته فرصتی برای خواندن متن‌ها ندارم اما تیترها را حفظ شده‌ام یعنی من الان می‌توانم حدس بزنم که فردا صبح تیتر روزنامه‌های... و ... و... چیست؟ و معمولا هم حدسم درست است. چون علی مطهری همیشه روی صفحات این روزنامه‌ها هست.
این کارحرفه‌ای نیست
فعالان مطبوعات و رسانه می‌دانند نباید اظهارات و عکس مدیران یا شخصیت‌ها را در فواصل زمانی کوتاه در صفحه اول روزنامه برجسته کنند چرا که مخاطب به مرور از این روند خسته می‌شود اما مروری بر صفحات اول روزنامه‌های زنجیره‌ای در چند ماه اخیر نشان می‌دهد آنها یک روز در میان یا چند روز در میان، فضای ویژه‌ای در اختیار علی مطهری قرار می‌دهند. به طور مثال در فاصله یک‌ماهه 23 تیر تا 26 مرداد 92 چهره و اظهارات علی مطهری 7 بار تیتر یا عکس اصلی یک روزنامه اصلاح‌طلب بوده و این روزنامه در بهترین حالت صفحه اصلی 3 شماره از 25 شماره خود را در یک ماه به مطهری اختصاص داده است. یک فعال رسانه در این باره می‌گوید: «در طول سالهای فعالیت من در رسانه‌ها موارد زیادی بوده است که سردبیر یا مدیرمسؤول روی مصاحبه‌ها و مطالب من خط قرمز کشیده و آنها را قبل از انتشار حذف کرده و وقتی دلیلش را پرسیده‌ام، جواب شنیده‌ام که «این مطلب خیلی خوب است اما چون روزنامه ما هفته قبل تصویر این مقام مسؤول را یک بار در صفحات میانی منتشر کرده، فعلا تا چند هفته آینده نمی‌توانیم مجددا مصاحبه او را برجسته کنیم چرا که شائبه‌هایی ایجاد می‌شود و از اعتماد مخاطب به ما کاسته خواهد شد.» این جوابی است که من از مدیران رسانه‌ها بارها و بارها شنیده‌ام و واقعا هم قانع شده‌ام. وی ادامه می‌دهد: مشاهده چهره تکراری یک مقام نه‌چندان مهم، نه تنها یک کار غیر حرفه‌ای است و در هیچ‌یک از مطبوعات معتبر دنیا پسندیده نیست بلکه مخاطب را به این نتیجه می‌رساند که فلان روزنامه، بولتن فرد خاصی است و قطعا در نگرش مخاطبان تاثیری منفی بر جای می‌گذارد.
تک منبعی در رسانه‌های حرفه‌ای جایی ندارد
علی اکبر قاضی‌زاده، پژوهشگر و استاد حوزه رسانه و ارتباطات در گفت‌وگو با «وطن امروز» بدون اشاره به نام فرد یا رسانه‌ای خاص می‌گوید: یکی از آفت‌های روزنامه‌نگاری در فضای بدون خبر این است که افراد به سمت مطالب رویدادی و اتفاقی گرایش پیدا می‌کنند که این معضل علاوه بر تنبل کردن خبرنگاران دو اثر سوء به همراه دارد؛ اول اینکه ما را از روزنامه‌نگاری واقعی دور می‌کند و فقط به «وی گفت، وی افزود» می‌پردازیم. دوم اینکه افرادی را بی‌خود و بی‌جهت معروف می‌کنیم و آدم‌هایی در حد متوسط یا پایین‌تر از متوسط به چهره تبدیل می‌شوند.
وی در پاسخ به اینکه «انتشار مدام تصویر چهره و اخبار مرتبط با یک نماینده مشخص در مجلس توسط یک روزنامه از نظر حرفه‌ای صحیح است یا نه؟» اظهار می‌دارد: هیچ کجای دنیا چنین چیزی نداریم. البته منظورم از «هیچ کجای دنیا» رسانه‌های حرفه‌ای است. برای این رسانه‌ها اصولا خبر و مطلب تک‌منبعی اهمیت ندارد. آنها توجه و استناد فقط به یک فرد یا یک منبع را نمی‌پذیرند و اصلا تایید نمی‌کنند اما در کشور ما رویه‌ای دیگر رایج است و بیشتر مطالب، خبرها و گزارش‌های رسانه‌ای «تک‌منبعی» است و روی یک شخص یا یک منبع مشخص تکیه دارد.
قاضی‌زاده معتقد است در بیشتر رسانه‌های کشور ما گوش خبرنگار به دهان «این و آن» است تا اظهارات آنان را بگیرد و تیتر کند و این اصلا کار حرفه‌ای و مناسبی نیست.