ساغر فروتن: حسن جوهرچی از بازیگران قدیمی تلویزیون جمهوری اسلامی ایران است. او در سال‌های اوج بازیگری‌اش در تلویزیون با ایفای نقش‌های به‌یاد ماندنی در چند مجموعه تلویزیونی جوان‌پسند در میان جوانان به محبوبیت بسیاری دست یافت. جوهرچی بعد از آن همواره در انتخاب نقش‌هایش دقت و وسواس خاصی داشته که او را در زمره بازیگرانی با انتخاب‌های خوب قرار داده است. یکی از آخرین همکاری‌های حسن جوهرچی با تلویزیون بازی در 2 فیلم تلویزیونی برای شبکه جهانی سحر بوده که کارگردانی آنها را محمدتقی انصاری برعهده داشته است. تله فیلم‌های «پناهنده» و «سیاه سپید» که سال گذشته تصویربردای شدند، داستان سال‌های آغازین آشکار شدن پیامبری حضرت محمد (ص) است و حوادثی که در سال‌های ابتدایی تولد اسلام در جهان عرب اتفاق می‌افتاد، بویژه در شهر مکه که زادگاه دین اسلام بود اما گرویدن اشراف مکه و بزرگان ثروتمند قریش به دینی تازه کار آسانی به نظر نمی‌رسید. جوهرچی در هر دوی این فیلم‌ها نقش ابوسفیان را بازی می‌کند که از مشهورترین شخصیت‌های این دوره تاریخی و از حکام و ثروتمندان مکه بود. با توجه به تعریفی که از این شخصیت در تاریخ وجود دارد شاید به اعتقاد بسیاری حسن جوهرچی انتخاب معمول و همه‌پسندی برای ایفای نقش ابوسفیان نباشد. با این بازیگر سینما و تلویزیون در این باره گفت‌وگو کرده‌ایم که در پی می‌آید. بازی در نقش ابوسفیان چگونه به شما پیشنهاد شد و در پذیرفتن نقش چه دلایلی دخیل بودند؟
آقای انصاری با من تماس گرفتند و درباره فیلم‌ها صحبت کردند. من پیش از این هم با آقای انصاری کار کرده بودم اما در این همکاری‌ها ایشان همیشه در مقام تهیه‌کننده بودند. این بار به عنوان کارگردان قرار بود با هم کار کنیم و به خاطر سابقه خوب همکاری‌هایمان برایم جالب بود که با ایشان به عنوان کارگردان هم کار کنم. برای من از همان ابتدا نقش ابوسفیان را در نظر گرفته بودند.
پیشنهاد بازی در این نقش برای خودتان غیرمنتظره نبود؟ با توجه به اینکه بازیگران متعددی که این شخصیت را بازی کرده‌اند معمولا از تیپ و ظاهر متفاوتی برخوردارند که نوعی شرارت و بدجنسی از جمله ویژگی‌های همیشگی این ظاهر بوده‌است.
بله! درست است. بعضی شخصیت‌های تاریخی که فیلم‌ها و سریال‌های متعددی پیرامون آنها ساخته شده و نقش‌شان توسط بازیگران بسیاری هم بازی شده است در تصور عموم به یک کلیشه تبدیل شده‌اند. مثلا در فیلم مشهور محمد رسول‌الله (ص)، بازیگری که نقش ابوسفیان را بازی کرده و بسیار هم مشهور است به خوبی از عهده ایفای نقش برآمده و در آن جا افتاده است. البته این شخصیت تاریخی بارها در فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی هم بازآفرینی شده و بازیگران ایرانی هم این نقش را ایفا کرده‌اند. با این حال فکر نمی‌کنم که این مساله مانعی باشد برای اینکه کارگردان با نگاهی متفاوت به این شخصیت، بازیگر دیگری را که با این کلیشه‌ها فاصله دارد، انتخاب کند. به نظر من این ساختارشکنی در فیلم‌های پناهنده و سیاه سپید به دلیل داستان متفاوتی که دارند کاری بجا بوده است. با خواندن فیلمنامه تفاوت داستان آن با دیگر فیلم‌های مربوط به این دوره تاریخی برایم روشن شد و به این ترتیب لازم بود که ابوسفیان هم با همه ابوسفیان‌هایی که تا به حال دیده‌ایم متفاوت باشد.
منظورتان از تفاوت ابوسفیانی که شما نقشش را بازی کردید با دیگر شخصیت‌هایی که از او به نمایش درآمده است، در چیست؟
در داستان هر دو فیلم (پناهنده و سیاه سپید) ابوسفیان یکی از ثروتمندان مکه است که البته زیرکی‌های شخصی‌اش را دارد. ابوسفیان در فیلم سیاه سپید برای حل مشکل حل نشده میان دو نفر از سران قبایل مکه بر سر یک قطعه زمین کشاورزی راه‌حلی پیشنهاد می‌کند و فیلم، این داستان را تا انتها دنبال می‌کند. فیلم پناهنده هم داستان فرستاده پیامبر اکرم به مکه را بیان می‌کند که مجبور می‌شود در خانه یکی از اهالی شهر پناهنده شود. در این فیلم هم خصلت‌هایی مانند زیرکی، حقه‌تراشی و دشمنی آشکار و مبارزه خشونت‌بار با مسلمانان در شخصیت ابوسفیان در واقع بین همه سران قبایل عرب تقسیم شده و از سنگینی آن بر روی دوش این نقش کم شده است. تنها کاری که من انجام دادم این بود که آن بخش دشمنی که ابوسفیان با پیامبر و اسلام داشت را کنار بگذارم و به وجوه دیگر شخصیت او مثل پول‌دوستی و مال‌اندوزی بپردازم. نقش را در همین راستا پیش برده و بازی کردم. در بعضی جاها هم بداهه‌هایی را اجرا کردم یا پیشنهاداتی درباره این نقش به آقای انصاری دادم که ایشان هم معمولا قبول می‌کردند. این شخصیت در بعضی جاها نگاه‌ها و دیالوگ‌هایی دارد که برای انجام بهتر و اجرای صحیح‌تر آن با آقای انصاری مشورت می‌کردیم و بازی را ادامه می‌دادیم.
2 فیلم پناهنده و سیاه سپید تقریبا در یک زمان ساخته شدند. ترتیب فیلمبرداری آنها چگونه بود؟
بله! فیلمبرداری همزمان برای دو فیلم کار سختی بود. ما گاهی صحنه‌هایی از دو فیلم را به دنبال هم تصویربرداری می‌کردیم چون مثلا در لوکیشنی بودیم که در هر دو فیلم استفاده داشت. با این حال ساخته شدن دو فیلم با بازیگران مشترک و داستان‌هایی که از نظر تاریخی به هم مرتبطند کار جالبی بود. به‌رغم سختی‌هایش تازگی‌هایی هم داشت که بازی در آن را برای من جذاب‌تر کرده بود.
پیشنهاد شما درباره ساخته‌های تاریخی سینمایی چیست؟ آیا قصه‌های قرآنی را برای تبدیل شدن به یک فیلم سینمایی یا سریال تلویزیونی دارای پتانسیل می‌دانید؟ فکر می‌کنید چه جذابیت‌های سینمایی لازم است تا فیلم را برای مخاطبان دیدنی‌تر و آنها را مشتاق دیدن فیلم‌هایی با موضوعات تاریخی - مذهبی کند؟
به نظر من نباید با هم رودربایستی داشته باشیم. اسلام یک دین اجتماعی است که به جزئی‌ترین نکاتی که به شیوه زندگی مردم مربوط است توجه دارد. عشق یکی از این وجوه است که هیچگاه از زندگی انسان قابل تفکیک نبوده است. چطور می‌شود مفهومی مانند عشق را انکار کرد؟ چطور می‌شود عشق میان حضرت پیامبر و خدا را ندیده گرفت. عشق میان حضرت علی و فاطمه زهرا را که یکی از زیباترین داستان‌های عاشقانه میان دو انسان را نشان می‌دهد، چگونه می‌توانیم نبینیم و آن را به سلیقه‌های شخصی خودمان محدود کنیم؟ من با این محدویت‌ها موافق نیستم و معتقدم باید دست فیلمنامه‌نویس‌ها را در پرداختن به چنین داستان‌هایی باز گذاشت. داستان‌های عاشقانه در تاریخ اسلام کم نبوده‌اند. بزرگ‌ترین عشق‌های آسمانی را میان پیامبر و ائمه با خدا و زیباترین عشق‌های زمینی را مانند محبت و علاقه عمیق خواهر به برادر، دختر به پدر و همسر به همسر در میان داستان‌های تاریخی اسلام می‌خوانیم و می‌بینیم. این وجوه بارز و جذاب قصه‌های مذهبی و تاریخی را به بهانه‌های واهی کنار نگذاریم.