خشايار سنجري: روز روشن فیلمی است خیابانی، در قالب سینمای نئورئالیستی. در سینمای نئورئالیستی، یک خط باریک داستانی، بهانه‌ای می‌شود برای پرداختن به عمیق‌ترین و حیاتی‌ترین مسائل و معضلات اجتماعی. خیابان را باید اصلی‌ترین مکان حضور و بروز مفهومی به نام اجتماع دانست؛ محلی که اکثر دیدارهای انسانی و پدیده‌های مربوط به انسان در آن شکل می‌گیرد. در روز روشن، اغلب سکانس‌های فیلم در خیابان فیلمبرداری شده و دوربین محمدرضا ساکت، وارد هیچ خانه‌ای نمی‌شود، حتی خانه متهم و مادر پیرش. تنها خانه‌ای که در فیلم شاهدش هستیم و به آن وارد می‌شویم، خانه‌ای است که یکی از شاهدان و خواهرش، مهندس معمار آن هستند که آن نیز نیمه‌ساز است و فاقد بار دراماتیک. پرداخت شخصیت‌های فرعی چه از لحاظ رفتار و واکنش و چه از منظر پوشش و تیپ، باظرافت و دقیق بوده و به نحوی منفعت‌طلبی آنها– در عدم همکاری یا همکاری برای رضایت دادن- قابل درک از آب درمی‌آید و هرکدامشان دارای مابه‌ازای واقعی در اجتماع اخلاق‌گریز فعلی هستند. ترس آدم‌های درگیر این ماجرا از پول و قدرت، چنان ابعاد وسیع و ترسناکی می‌یابد که در انتها رنج حاصل از ظلم و کتمان حقیقت، بر جان تماشاگر می‌نشیند و در نهایت لذتی عدالت‌طلبانه را نصیب او می‌کند. فیلم چندین لطمه از فیلمنامه و منطق روایی‌اش خورده است. به‌گونه‌ای که صداقت بی‌انتها و سماجت خالصانه شخصیت راننده آژانس برای کمک کردن بدون چشمداشت به روشن فرهودی (پانته‌آ بهرام)، از منطق روایی درستی برخوردار نیست و با جامعه سیاه و سر در گریبان فروبرده‌ای که شهابی با جزئیات و ریزه‌کاری‌های فراوان، ترسیم می‌کند، همخوانی نداشته و توأم با نوعی خوشبینی محض است. به‌گونه‌ای که از لحاظ منطق فیلمنامه، هیچ انگیزه‌ای برای درگیر شدنش در چنین موضوع حساس و سرنوشت‌سازی– که منجر به تلف شدن وقت، کتک خوردن و جریمه شدنش می‌شود- دیده نمی‌شود. در صورتی که همه کاراکترهای قصه شهابی، علت خاصی برای شهادت دادن یا ندادن دارند (حتی خانم فرهودی که عشق او را به این کار هدایت و در انتها از این کار بازمی‌دارد). کاراکتر خواهر مهندس معمار (هادی) نیز جسارت عجیب و غیرمنطقی در مقابل خانواده شیرزاد نشان می‌دهد و با وجود اینکه می‌داند این رفتار و استدلالش در کمک به مهندس پویان، منجر به از دست رفتن شغل برادرش خواهد شد، باز هم مصرانه از برادرش می‌خواهد در دادگاه حاضر شده و علیه شیرزادها شهادت دهد. شهابی، هیچ نشانی دقیق و سرراستی از شغل و منش شیرزادها به عنوان کاراکترهای منفی داستان نداده و با کم کردن اطلاعات راجع به آنها، هوشمندانه، بیننده را به سمت دوری و انزجار از این خانواده و همذات‌پنداری با مهندس پویان سوق می‌دهد اما با نشان دادن پویان در دادگاه و رو کردن روابط پویان با منشی شرکت، تصویر ذهنی مخاطب را از او به هم ریخته و مسیر پرخطر و طاقت‌فرسایی را که روشن فرهودی طی کرده، کم‌ارزش و ویران شده می‌کند. «روز روشن» به دلیل اینکه داستانش واقع‌گراست و بیشتر درون اتومبیل و اطراف آن و با زمان‌بندی محدود، جریان دارد، قابلیت بسیاری داشته تا فیلمساز را به استفاده از پلان سکانس و تبدیل فیلم به اثری Real Time، وسوسه کند اما فیلمساز به این وسوسه تن نداده و فیلم پر از نماهای کوتاه و بلند است. شیما منفرد در تدوینی منطقی و حساب شده در جهت انتقال حس تنش موجود در نماها و گذشت سریع زمان به تماشاگر و درعین حال حفظ تداوم منطقی و باورپذیر پلان‌ها، عمل می‌کند و با ایجاد ریتمی پایدار، بر هیچ نمایی، مکث اضافی نداشته و خبری از کوتاه کردن بی‌مورد آنها نیست. همچنین شهابی در دکوپاژش، اکثرا از مدیوم‌شات استفاده می‌کند تا دوربین نیز همچون داستان فیلم، نه خیلی به آدم‌ها نزدیک شود و نه خیلی از آنها فاصله بگیرد. در گفت‌وگو‌های دو نفره نیز، از نمای اورشولدر استفاده شده تا صحنه‌ها، عمق کافی را برای نمایش تنش جاری در پیرنگ‌های داستان داشته باشد. تعلیق، مختص روایت‌های رازآمیز، جست‌وجوگرانه و پلیسی ـ کارآگاهی نیست و در هر گونه‌ای از روایت می‌تواند به کار بسته شود. تردید زن در قضاوت نهایی نسبت به روابط و صداقت داشتن یا نداشتن مرد در دقایق پایانی، از لحاظ حضور تعلیق، ساختار مناسبی داشته و بازی دقیق پانته‌آ بهرام در این پلان‌ها، جزئیات بیشتری را از درونیات این زن از هم پاشیده نمایان می‌سازد. فروپاشی اخلاقی و پایمال شدن انسانیت در سکانس پایانی به احساسات شخصی قهرمان داستان پیوند می‌خورد و این موضوع ماجرا را قابل همدلی‌تر می‌کند. نتیجه تعیین‌کننده و حیاتی انتخاب هر یک از گزینه‌های پیش رو– ادامه دادن یا ندادن- برای قهرمان قصه، عاملی برای به اوج رساندن همدلی، همراهی و کنجکاوی مخاطب است. مهران احمدی، در اجرا، به نقشی که گرفته ظرافت‌هایی را اضافه می‌کند که حتی نقش اول را هم در حاشیه قرار می‌دهد. او شمایل یک راننده آژانس اهل کار، کنجکاو و خانواده‌دوست را با هنرمندی بازی می‌کند و در این فیلم ثابت می‌کند که توانایی بازی در نقش‌ها و ژانرهای مختلف را دارد. نگاهی به فیلم «روز روشن» حسین شهابی
سیاه‌تر از شب
خشايار سنجري: روز روشن فیلمی است خیابانی، در قالب سینمای نئورئالیستی. در سینمای نئورئالیستی، یک خط باریک داستانی، بهانه‌ای می‌شود برای پرداختن به عمیق‌ترین و حیاتی‌ترین مسائل و معضلات اجتماعی. خیابان را باید اصلی‌ترین مکان حضور و بروز مفهومی به نام اجتماع دانست؛ محلی که اکثر دیدارهای انسانی و پدیده‌های مربوط به انسان در آن شکل می‌گیرد. در روز روشن، اغلب سکانس‌های فیلم در خیابان فیلمبرداری شده و دوربین محمدرضا ساکت، وارد هیچ خانه‌ای نمی‌شود، حتی خانه متهم و مادر پیرش. تنها خانه‌ای که در فیلم شاهدش هستیم و به آن وارد می‌شویم، خانه‌ای است که یکی از شاهدان و خواهرش، مهندس معمار آن هستند که آن نیز نیمه‌ساز است و فاقد بار دراماتیک. پرداخت شخصیت‌های فرعی چه از لحاظ رفتار و واکنش و چه از منظر پوشش و تیپ، باظرافت و دقیق بوده و به نحوی منفعت‌طلبی آنها– در عدم همکاری یا همکاری برای رضایت دادن- قابل درک از آب درمی‌آید و هرکدامشان دارای مابه‌ازای واقعی در اجتماع اخلاق‌گریز فعلی هستند. ترس آدم‌های درگیر این ماجرا از پول و قدرت، چنان ابعاد وسیع و ترسناکی می‌یابد که در انتها رنج حاصل از ظلم و کتمان حقیقت، بر جان تماشاگر می‌نشیند و در نهایت لذتی عدالت‌طلبانه را نصیب او می‌کند. فیلم چندین لطمه از فیلمنامه و منطق روایی‌اش خورده است. به‌گونه‌ای که صداقت بی‌انتها و سماجت خالصانه شخصیت راننده آژانس برای کمک کردن بدون چشمداشت به روشن فرهودی (پانته‌آ بهرام)، از منطق روایی درستی برخوردار نیست و با جامعه سیاه و سر در گریبان فروبرده‌ای که شهابی با جزئیات و ریزه‌کاری‌های فراوان، ترسیم می‌کند، همخوانی نداشته و توأم با نوعی خوشبینی محض است. به‌گونه‌ای که از لحاظ منطق فیلمنامه، هیچ انگیزه‌ای برای درگیر شدنش در چنین موضوع حساس و سرنوشت‌سازی– که منجر به تلف شدن وقت، کتک خوردن و جریمه شدنش می‌شود- دیده نمی‌شود. در صورتی که همه کاراکترهای قصه شهابی، علت خاصی برای شهادت دادن یا ندادن دارند (حتی خانم فرهودی که عشق او را به این کار هدایت و در انتها از این کار بازمی‌دارد). کاراکتر خواهر مهندس معمار (هادی) نیز جسارت عجیب و غیرمنطقی در مقابل خانواده شیرزاد نشان می‌دهد و با وجود اینکه می‌داند این رفتار و استدلالش در کمک به مهندس پویان، منجر به از دست رفتن شغل برادرش خواهد شد، باز هم مصرانه از برادرش می‌خواهد در دادگاه حاضر شده و علیه شیرزادها شهادت دهد. شهابی، هیچ نشانی دقیق و سرراستی از شغل و منش شیرزادها به عنوان کاراکترهای منفی داستان نداده و با کم کردن اطلاعات راجع به آنها، هوشمندانه، بیننده را به سمت دوری و انزجار از این خانواده و همذات‌پنداری با مهندس پویان سوق می‌دهد اما با نشان دادن پویان در دادگاه و رو کردن روابط پویان با منشی شرکت، تصویر ذهنی مخاطب را از او به هم ریخته و مسیر پرخطر و طاقت‌فرسایی را که روشن فرهودی طی کرده، کم‌ارزش و ویران شده می‌کند. «روز روشن» به دلیل اینکه داستانش واقع‌گراست و بیشتر درون اتومبیل و اطراف آن و با زمان‌بندی محدود، جریان دارد، قابلیت بسیاری داشته تا فیلمساز را به استفاده از پلان سکانس و تبدیل فیلم به اثری Real Time، وسوسه کند اما فیلمساز به این وسوسه تن نداده و فیلم پر از نماهای کوتاه و بلند است. شیما منفرد در تدوینی منطقی و حساب شده در جهت انتقال حس تنش موجود در نماها و گذشت سریع زمان به تماشاگر و درعین حال حفظ تداوم منطقی و باورپذیر پلان‌ها، عمل می‌کند و با ایجاد ریتمی پایدار، بر هیچ نمایی، مکث اضافی نداشته و خبری از کوتاه کردن بی‌مورد آنها نیست. همچنین شهابی در دکوپاژش، اکثرا از مدیوم‌شات استفاده می‌کند تا دوربین نیز همچون داستان فیلم، نه خیلی به آدم‌ها نزدیک شود و نه خیلی از آنها فاصله بگیرد. در گفت‌وگو‌های دو نفره نیز، از نمای اورشولدر استفاده شده تا صحنه‌ها، عمق کافی را برای نمایش تنش جاری در پیرنگ‌های داستان داشته باشد. تعلیق، مختص روایت‌های رازآمیز، جست‌وجوگرانه و پلیسی ـ کارآگاهی نیست و در هر گونه‌ای از روایت می‌تواند به کار بسته شود. تردید زن در قضاوت نهایی نسبت به روابط و صداقت داشتن یا نداشتن مرد در دقایق پایانی، از لحاظ حضور تعلیق، ساختار مناسبی داشته و بازی دقیق پانته‌آ بهرام در این پلان‌ها، جزئیات بیشتری را از درونیات این زن از هم پاشیده نمایان می‌سازد. فروپاشی اخلاقی و پایمال شدن انسانیت در سکانس پایانی به احساسات شخصی قهرمان داستان پیوند می‌خورد و این موضوع ماجرا را قابل همدلی‌تر می‌کند. نتیجه تعیین‌کننده و حیاتی انتخاب هر یک از گزینه‌های پیش رو– ادامه دادن یا ندادن- برای قهرمان قصه، عاملی برای به اوج رساندن همدلی، همراهی و کنجکاوی مخاطب است. مهران احمدی، در اجرا، به نقشی که گرفته ظرافت‌هایی را اضافه می‌کند که حتی نقش اول را هم در حاشیه قرار می‌دهد. او شمایل یک راننده آژانس اهل کار، کنجکاو و خانواده‌دوست را با هنرمندی بازی می‌کند و در این فیلم ثابت می‌کند که توانایی بازی در نقش‌ها و ژانرهای مختلف را دارد. ارسال نظر
پربیننده