انتشار گزارش «وطن امروز» با عنوان «کاسبی با آمار مهاجران» در تاریخ 16دي92 که در آن به ابهام و تناقض در اطلاعات آماری ایرانیان خارج از کشور پرداخته شده بود، واکنش شورایعالی امور ایرانیان خارج از کشور را به‌همراه داشت. در زیر، جوابیه این شورا به‌همراه پاسخ «وطن امروز» می‌آید: «1- گزارش خبرنگار محترم، صرف‌نظر از ارائه اعداد متناقض، متضاد و متنوع از گفته‌های دست‌اندرکاران، در مجموع مبین یک واقعیت و آن نبود آمار صحیح، قابل اتکا و اعتماد از تعداد ایرانیان مقیم خارج از کشور است. نکته‌ای که متاسفانه به‌رغم نیاز و تاکید صاحبنظران بر ضرورت حصول آن در گذشته توجهی به آن نشده است.
2- تهیه آمار ایرانیان خارج از کشور به لحاظ پراکندگی آنان در کشورهای مختلف، تعدد دستگاه‌های اجرایی مرتبط با امور ایرانیان و فقدان توجه به مستندسازی و ثبت اطلاعات در مبادی ذی‌ربط در گذشته کاری دشوار، پرهزینه و زمانبر بوده و نیازمند مدیریت و برنامه‌ریزی دقیق در چارچوبی سازمان‌یافته و مبتنی بر وحدت رویه و هماهنگی لازم است. این امر در دولت‌های نهم و دهم به عهده دبیرخانه شورایعالی امور ایرانیان خارج از کشور نهاده شد و بانک آماری ایرانیان خارج نیز راه‌اندازی گردید. لکن به‌رغم تصویب اجرای طرح جامع آماری ایرانیان خارج، متاسفانه هیچ‌گاه اعتباری بدین منظور تخصیص نیافت.
3- از زمان آغاز دولت تدبیر و امید، دبیرخانه شورایعالی با کارشناسی موضوع و پیگیری و تبیین ضرورت تکمیل بانک آماری و تولید آماری مبتنی بر واقعیت‌ها با مکانیسم علمی و همه‌جانبه که بتواند پایه برنامه‌ریزی‌ها در این خصوص قرار گیرد، اقدام و طرح مزبور را برای سال آتی پیش‌بینی و در دستور کار قرار داده است و امیدوار است با حل مشکل بودجه دبیرخانه در سال 1393 این مهم به سرانجام برسد.
بنا بر این اگر مطلعین، صاحبنظران، کارشناسان، پژوهشگران، رسانه‌ها و... نسبت به ضرورت آمار مستند و قابل اعتنا از جمعیت ایرانیان مقیم خارج وفاق دارند و کمبود آن را نقیصه‌ای جدی در فرآیند برنامه‌ریزی می‌دانند، لازم است از تخصیص بودجه برای این طرح مهم پایه‌ای و اثرگذار حمایت کنند تا ان‌شاءالله با همت جمعی، این کاستی در این مقطع برطرف و شالوده فعالیت‌ها، طرح و پروژه‌ها و سیاستگذاری کلی در این خصوص فراهم گردد.
4- خبرنگار محترم با انتخاب عنوان موهن «کاسبی با آمار مهاجران» برای گزارش خود، با رویکردی کاسبکارانه و ستیزه‌جویانه با موضوع برخورد کرده و به نوعی دستگاه‌های دولتی دست‌اندرکار را متهم به نگرش‌های انتفاعی شخصی و سودجویانه کرده است. این نکته فرض خیرخواهی، صداقت و رسالت روشنگری و رسانه‌ای وی را زیر سوال برده است. حال آنکه نویسنده گزارش با اندک مداقه در سوابق، درمی‌یافت طی سال‌های 1390 تا 1392(سال جاری) بودجه‌ای به دبیرخانه شورایعالی تخصیص نیافته است که مبنای آن، آمار ایرانیان باشد یا هر شاخص دیگر.
متاسفانه برخوردهای احساسی و بعضا با انگیزه سیاسی و ابهام‌برانگیز با موضوع ایرانیان خارج از کشور و اظهارنظرهای غیرکارشناسی طی سالیان گذشته، جز تشنج‌آفرینی و تولید هزینه و هدر دادن سرمایه‌ها، ثمری نداشته و کشور و نظام را از بهره‌گیری از سرمایه عظیم و فرصت ارزشمند تعلق خاطر و دلبستگی، توان، تخصص و سرمایه‌های اجتماعی- اقتصادی هموطنان مقیم خارج در توسعه کشور محروم کرده است.
اگر مبنای تخصیص بودجه سرانه آماری باشد، بودجه پیشنهادی سال‌جاری بر مبنای برآورد 5 میلیون نفر جمعیت ایرانیان خارج که بیشترین رقم مورد وفاق کارشناسان و دستگاه‌های اجرایی دست‌اندرکار است، سرانه مبلغ 40 هزار ریال خواهد بود. آیا با این مبلغ سرانه، آن هم با پراکنش ایرانیان مهاجر در بیش از 120 کشور جهان، چه کار چشمگیری قابل انجام است؟ عزیزان توجه و دقت لازم را ندارند که مبنای تلاش‌ها بر حفظ هویت ایرانیان، تعامل و تداوم پیوند آنها با کشور، رویکرد وظیفه‌محوری دولت در ارائه خدمات برابر، بیشینه و بهینه به همه هموطنان مقیم خارج و رسیدگی و رفع مشکلات ایرانیان در هر جای جهان است. حفظ عزت و منزلت ایرانی به عنوان مهم‌ترین رسالت جمعی، مستلزم سرمایه‌گذاری بیش از اینهاست. البته اگر مساله جلب مشارکت و استفاده از توان آنها در توسعه کشور را نیز لحاظ کنیم، مبحث جدی دیگری است که باید به آن افزود و طبعا سرمایه‌گذاری در این عرصه، در آینده چندین برابر به ثروت ملی خواهد افزود.
5ـ دبیرخانه شورایعالی بارها اعلام نموده آمار متقنی از ایرانیان خارج وجود ندارد. این کاستی بزرگ است که مبنای اظهارنظرهای متفاوت و ارائه آمارهای غیرواقعی و برحسب ظن و گمان شده است. لذا طرح جامع آماری ایرانیان خارج از کشور را تهیه و به مراجع ذی‌ربط ارائه داده است و با تخصیص اعتبار، آمادگی اجرای آن را دارد. بدون شک با اجرای طرح مزبور، یافته‌های آن فصل‌الخطاب همه مراجع ذی‌ربط قرار گرفته و اختلاف از گفته‌ها بیرون خواهد شد.
6ـ کلام آخر اینکه، در فهرست مشکلات ایرانیان خارج و عدم بهره‌گیری از توانمندی‌های آنان در گذشته که ابعاد بسیار وسیع قابل مطالعه دارد، آیا صرفا موضوع آمار به‌عنوان تنها مساله ایرانیان خارج از کشور قابل طرح بوده و اختلاف آماری آن، موجد تمام مشکلات است؟»
پاسخ «وطن امروز»
1- شورایعالی امور ایرانیان خارج از کشور در بند شماره یک این جوابیه ضمن تایید گزارش «وطن امروز» آورده است آمار صحیح، قابل اتکا و اعتمادی از آمار ایرانیان مقیم خارج وجود ندارد.
2- این شورا در بند «2» دستیابی به آمار دقیق و قابل اعتماد درباره ایرانیان مقیم خارج را «دشوار»، «پرهزینه» و «زمانبر» می‌داند. در حالی که «مکاتبه» با نهادهای مرتبط با مهاجران در خارج از کشور کار «دشواری» نیست و «هزینه» چندانی نیز ندارد و چنانچه این فعالیت‌ها با درایت و منطق همراه باشد در «کوتاه‌ترین زمان» قابل پیگیری و انجام است. بسیاری از کشورها آمار و اطلاع دقیقی از وضعیت شهروندان مقیم خود در خارج از کشورشان دارند و استفاده از تجربیات و عملکرد آنها نیاز به بودجه و امکانات خاصی ندارد.
3- شورایعالی ایرانیان خارج از کشور هرچند در بند «3» اظهار امیدواری می‌کند بزودی شاهد تکمیل بانک آماری این شورا درباره ایرانیان مقیم خارج باشیم اما در جمله پایانی، تحقق این موضوع را در «گرو» تخصیص بودجه می‌داند و به طور مستقیم و واضح از کارشناسان، پژوهشگران و رسانه‌ها می‌خواهد از تخصیص بودجه برای این کار حمایت کنند.
4- شورایعالی ایرانیان در بند «4» این جوابیه در واکنش به تیتر گزارش «وطن امروز» از عنوان «موهن» استفاده کرده و رویکرد این تیتر را کاسبکارانه دانسته است و این تنها اشکالی است که این شورا توانسته به متن گزارش وارد کند؛ به عبارتی شورایعالی ایرانیان در برابر «گزارش مستند 4 هزار کلمه‌ای» سکوت کرده و نتوانسته است حتی از اظهارات ضد و نقیض مدیران خود که در گزارش به آنها اشاره شده بود، دفاع کند. ضمن اینکه انتشار یک گزارش مستند رسانه‌ای نمی‌تواند رویکرد کاسبکارانه داشته باشد اما ارائه آمار و اطلاعات ناقص و متناقض از سوی برخی دستگاه‌ها می‌تواند شائبه‌هایی ایجاد کند.
شورایعالی ایرانیان همچنین در این بند به صراحت اعلام کرده بودجه پیشنهادی سال جاری خود را بر مبنای برآورد «جمعیت پنج میلیونی ایرانیان خارج» قرار داده و جالب‌تر اینکه باز هم به صراحت تایید کرده است عدد 5 میلیون، «بیشترین» و بالاترین رقم مورد وفاق کارشناسان و مدیران است! معمولا روال منطقی بر این است که در هر زمینه‌ای عدد و آمار «متوسط» را ملاک قرار می‌دهند و نه «بالاترین» را.
در حالی که حسن قشقاوی، معاون وزارت امور خارجه در مصاحبه اخیر خود با «وطن امروز» حتی عدد «سه و نیم میلیون» را درباره ایرانیان خارج از کشور اعلام کرد و در شرایطی که اعداد و ارقام پایین‌تری نیز از سوی کارشناسان مطرح شده است اما شورایعالی ایرانیان حتی در جوابیه خود نیز تایید می‌کند اصرار بر اعلام «سقف آمار» دارد. در حقیقت شورایعالی ایرانیان در بند «4» این جوابیه، ناخواسته به گزارش «وطن امروز» مهر تایید زده است. سؤال اینجاست که چرا اعداد «دو تا سه میلیون» و «سه ونیم تا چهار میلیون» مبنای پیشنهاد بودجه قرار نگرفته است و چرا برخی نهادها اصرار دارند که آمار ایرانیان خارج از کشور را حتی بالاتر از آمار اداره‌های مهاجرت کشورها اعلام کنند؛ موضوعی که به طور مستند و مشروح در گزارش «وطن امروز» به آن پرداخته شده است.
5 - شورایعالی ایرانیان در حالی مبنای خود را بر «بالاترین آمار» قرار داده که در بندهای «1» و «5» این جوابیه تصریح کرده است «آمار متقنی از ایرانیان خارج کشور وجود ندارد». موضوع قابل توجه این است که این شورا از عبارت «مبنای اظهارنظرهای متفاوت و آمارهای غیرواقعی و برحسب ظن و گمان» استفاده کرده است اما خودش در همین جوابیه، رقم «پنج میلیون» را بدون ارائه هیچ مستندی و فقط بر حسب ظن و گمان اعلام می‌کند و حتی آن را مبنای دریافت بودجه نیز قرار می‌دهد.
در مجموع آنچه از جوابیه شورایعالی ایرانیان خارج از کشور مشخص است، این است که در 4 بند از جوابیه 6 بندی آنها بارها و بارها از واژه‌های «بودجه» و «هزینه» و «اعتبار» استفاده شده است و این شورا هیچ تمایلی به اظهارنظر کارشناسی درباره موضوعات، ابهامات و تناقضات مطرح شده در گزارش نداشته و پاسخی برای آنها ارائه نداده است. در حقیقت این شورا حل تمام مشکلات آماری را به بودجه و اعتبار گره زده است؛ در حالی که راه‌حل این موضوع بیش از آنکه به پول وابسته باشد در گرو برقراری ارتباطات کم‌هزینه با نهادهای مرتبط با مهاجران در کشورهای دیگر است تا از این طریق، اطلاعات دقیقی از وضعیت ایرانیان خارج از کشور به دست آید و راه برای هرگونه سوءاستفاده سیاسی و اقتصادی از خلأهای موجود بسته شود.