خشايار سنجري:«خسته نباشید» اولین ساخته افشین هاشمی و محسن قرایی (دستیار میرکریمی و بیضایی) به‌طرز آشکار و غیرقابل انکاری تحت‌تاثیر آثار رضا میرکریمی ساخته شده، به شکلی که سادگی بیش از حد نماها که تحت عنوان نمایش جریان و جزئیات زندگی، برای مخاطب به تصویر کشیده می‌شود، یادآور لحظاتی از «به همین سادگی» و «یه حبه قند» است. میرکریمی این روزها به مرد پرکار سینمای ایران در عرصه تهیه‌کنندگی و کارگردانی بدل شده و سایه سبک مینی‌مالش بر سر خیلی فیلم‌ها از جمله «خسته نباشد» افتاده است. این فیلم کمدی رمانتیک از نوع جاده‌ای، بیشترین ضربه را از فیلمنامه و ایده‌های عمیقا تکراری و پرداخت کلیشه‌ای‌‌اش دیده است. «خسته نباشید» برای اینکه بتواند طرح‌های بزرگ و پیام‌های انسانی و بشردوستانه ارائه دهد، بستری تدارک ندیده و پشتوانه‌های لازم را فراهم نکرده است. به همین دلیل در این طی طریق معنوی در بیابان خشک و گرم، دچار لکنت و انحراف می‌شود و به بیراهه درگیر‌کردن احساسات تماشاگر و سانتی‌مانتالیسم بی‌پایه و اساس می‌افتد. دامی که در اینگونه فیلم‌ها، باید از آن گریخت تا بتوان فیلمی عمیقا تاثیرگذار و تحول‌برانگیز ساخت. زیاده‌روی و گروتسک‌وار‌کردن تضاد میان زن و شوهر (ماریا و رومن) سبب شده تا مخاطب به این فکر بیفتد که اصولا این دو نفر چه نقطه مشترکی دارند که توانسته‌اند این همه سال با هم زندگی کرده و حتی صاحب فرزند بشوند. این اغراق در حدی است که زن (با بازی بدون حفظ راکورد و نامتوازن غوغا بیات) کاراکتری شدیدا ترسو، افسرده و ضد مردم که اصلا اهل تغییر و ریسک‌کردن نیست معرفی می‌شود و مرد (با بازی بجا و کنترل شده جلال فاطمی) شخصیتی است ماجراجو، پرحرف و اجتماعی و گاهی ساده‌لوح. جایی که فیلمنامه‌نویس (محمد رضایی‌راد)، درام خود را از آن، بنا کرده و داستان‌های این زوج در کویر آغاز می‌شود، اعتماد ساده‌لوحانه رومن به مرتضی است که با هیچ عقلی جور درنمی‌آید و منطق روایی از همین اولین نقطه عطف، زیر سوال می‌رود. نویسنده در پردازش کاراکتر رومن، دچار اشتباه شده و به جای اینکه دریادلی و جسارت او را به نمایش بگذارد، به سوی تصویر‌سازی شخصیتی سراسر بلاهت و حماقت می‌رود و رومن در اقدامی کودکانه، به مرتضی که در ظاهر، رفتارش بشدت مشکوک است و شباهت زیادی به آدمرباها و اشرار دارد، اعتماد می‌کند و با او قدم به سفری می‌گذارد که مقصدش بیابانگردی در گرمای طاقت‌فرسای ظهر است. تغییر شدید و افراطی که در کاراکتر زن فیلم (ماریا) رخ می‌دهد غیرقابل باور، ناملموس و بدون زمینه‌سازی‌های روتین در قواعد فیلمنامه‌‌نویسی است، به گونه‌ای که او با همنشینی کوتاه یک شبه‌‌اش با خاله حکیمه و چند کلمه صحبت با حسین در لب قنات، ناگهان دگرگون شده و به کاراکتری برونگرا، احساساتی و ماجراجو تبدیل می‌شود که در اقدامی عجیب و با رفتاری غیرقابل پیش‌بینی، با دیدن یک درخت وسط بیابان، تصمیم می‌گیرد با دخترخاله‌‌اش تماس بگیرد، سپس بدون هیچگونه پشتوانه منطقی یا حتی احساسی، دیوانه‌وار عمل کرده و ماشین را در بیابان بی‌انتها به شکلی جنون‌آمیز می‌راند. فیلمنامه‌نویس، علت این تحول عظیم شخصیتی را حال و هوای سرزمین مادری و معجزه فرش کرمان معرفی می‌کند که این قضیه، به سفارشی‌بودن فیلم و سطحی‌شدن نگاهش به پدیده‌های انسانی و مرتبط با روح بشر، می‌انجامد. فرش دستباف، ارزشمند و کارشده‌ای که خاله حکیمه سال‌ها روی آن کار کرده، دودستی و غیرمنتظره، تقدیم دو میهمان غریبه و عجیبش می‌شود تا فیلمنامه‌نویس بتواند به هدفش، یعنی نمایش میهمان‌نوازی بی‌حد و حصر ایرانیان ساکن کویر، برسد. هدفی که باز هم اسیر کلیشه‌های پردازش اینگونه ایده‌ها شده و نتوانسته بار دراماتیک پیدا کند. در واقع، غلبه محتوا بر فرم سینمایی، نقطه‌ای است که فیلم اساسا از آن لطمه خورده و ته‌نشین ساختن ایده‌های دلنشین فیلمنامه، جای خود را به شعارزدگی بی‌پایان و دم‌دستی داده است. ترکیب جوان قرایی و هاشمی برای کارگردانی این فیلم، بیشتر به تله‌فیلم‌های صدا و سیما پهلو می‌زند تا یک اثر شسته و رفته و قابل اعتنای سینمایی. این دو در مقام کارگردانی موفق ظاهر نشده‌اند و با خام‌دستی‌های خود دکوپاژ و میزانسن غلطی را بروز داده‌اند و در اکثر موارد ترکیب مناسبی بین نوع نما و محتویات آن وجود ندارد. بی‌توجهی این کارگردانان به لزوم وجود یک فیلمنامه قوی با ساختار متکی بر قواعد کلاسیک سیدفیلدی، سبب شده تا فیلم از فراز و فرود‌های ضروری برای فیلمی در قالب جاده‌ای - که شدیدا نیازمند پیچیدگی‌های دراماتیک و گره‌های داستانی است – تهی بوده و تنها نقطه اتکایش، ترکیبی از شیرین‌زبانی‌های مرتضی، تلخ‌مزاجی‌‌های حسین و رفتارهای اغلب ابلهانه رومن باشد. این مساله سبب می‌شود بیننده این فیلم، نتواند حجم زیادی از خطاهای روایی و ساختاری در متن اثر را نادیده بگیرد. حضور افشین هاشمی -که در تئاتر، بازیگری تواناست - نتوانسته نقص‌های این فیلم را پوشش دهد و بافت اثر ناخواسته مخاطب را به یاد فیلم‌های سفارشی شبکه‌های استانی صدا و سیما می‌اندازد که هدف از ساختشان، تبلیغی فرهنگی برای آثار باستانی و اماکن دیدنی اقصی نقاط کشور است. نگاهی به فيلم «خسته نباشيد» ساخته افشين هاشمي و محسن قرايي
اسیر کلیشه‌های سنتی
خشايار سنجري:«خسته نباشید» اولین ساخته افشین هاشمی و محسن قرایی (دستیار میرکریمی و بیضایی) به‌طرز آشکار و غیرقابل انکاری تحت‌تاثیر آثار رضا میرکریمی ساخته شده، به شکلی که سادگی بیش از حد نماها که تحت عنوان نمایش جریان و جزئیات زندگی، برای مخاطب به تصویر کشیده می‌شود، یادآور لحظاتی از «به همین سادگی» و «یه حبه قند» است. میرکریمی این روزها به مرد پرکار سینمای ایران در عرصه تهیه‌کنندگی و کارگردانی بدل شده و سایه سبک مینی‌مالش بر سر خیلی فیلم‌ها از جمله «خسته نباشد» افتاده است. این فیلم کمدی رمانتیک از نوع جاده‌ای، بیشترین ضربه را از فیلمنامه و ایده‌های عمیقا تکراری و پرداخت کلیشه‌ای‌‌اش دیده است. «خسته نباشید» برای اینکه بتواند طرح‌های بزرگ و پیام‌های انسانی و بشردوستانه ارائه دهد، بستری تدارک ندیده و پشتوانه‌های لازم را فراهم نکرده است. به همین دلیل در این طی طریق معنوی در بیابان خشک و گرم، دچار لکنت و انحراف می‌شود و به بیراهه درگیر‌کردن احساسات تماشاگر و سانتی‌مانتالیسم بی‌پایه و اساس می‌افتد. دامی که در اینگونه فیلم‌ها، باید از آن گریخت تا بتوان فیلمی عمیقا تاثیرگذار و تحول‌برانگیز ساخت. زیاده‌روی و گروتسک‌وار‌کردن تضاد میان زن و شوهر (ماریا و رومن) سبب شده تا مخاطب به این فکر بیفتد که اصولا این دو نفر چه نقطه مشترکی دارند که توانسته‌اند این همه سال با هم زندگی کرده و حتی صاحب فرزند بشوند. این اغراق در حدی است که زن (با بازی بدون حفظ راکورد و نامتوازن غوغا بیات) کاراکتری شدیدا ترسو، افسرده و ضد مردم که اصلا اهل تغییر و ریسک‌کردن نیست معرفی می‌شود و مرد (با بازی بجا و کنترل شده جلال فاطمی) شخصیتی است ماجراجو، پرحرف و اجتماعی و گاهی ساده‌لوح. جایی که فیلمنامه‌نویس (محمد رضایی‌راد)، درام خود را از آن، بنا کرده و داستان‌های این زوج در کویر آغاز می‌شود، اعتماد ساده‌لوحانه رومن به مرتضی است که با هیچ عقلی جور درنمی‌آید و منطق روایی از همین اولین نقطه عطف، زیر سوال می‌رود. نویسنده در پردازش کاراکتر رومن، دچار اشتباه شده و به جای اینکه دریادلی و جسارت او را به نمایش بگذارد، به سوی تصویر‌سازی شخصیتی سراسر بلاهت و حماقت می‌رود و رومن در اقدامی کودکانه، به مرتضی که در ظاهر، رفتارش بشدت مشکوک است و شباهت زیادی به آدمرباها و اشرار دارد، اعتماد می‌کند و با او قدم به سفری می‌گذارد که مقصدش بیابانگردی در گرمای طاقت‌فرسای ظهر است. تغییر شدید و افراطی که در کاراکتر زن فیلم (ماریا) رخ می‌دهد غیرقابل باور، ناملموس و بدون زمینه‌سازی‌های روتین در قواعد فیلمنامه‌‌نویسی است، به گونه‌ای که او با همنشینی کوتاه یک شبه‌‌اش با خاله حکیمه و چند کلمه صحبت با حسین در لب قنات، ناگهان دگرگون شده و به کاراکتری برونگرا، احساساتی و ماجراجو تبدیل می‌شود که در اقدامی عجیب و با رفتاری غیرقابل پیش‌بینی، با دیدن یک درخت وسط بیابان، تصمیم می‌گیرد با دخترخاله‌‌اش تماس بگیرد، سپس بدون هیچگونه پشتوانه منطقی یا حتی احساسی، دیوانه‌وار عمل کرده و ماشین را در بیابان بی‌انتها به شکلی جنون‌آمیز می‌راند. فیلمنامه‌نویس، علت این تحول عظیم شخصیتی را حال و هوای سرزمین مادری و معجزه فرش کرمان معرفی می‌کند که این قضیه، به سفارشی‌بودن فیلم و سطحی‌شدن نگاهش به پدیده‌های انسانی و مرتبط با روح بشر، می‌انجامد. فرش دستباف، ارزشمند و کارشده‌ای که خاله حکیمه سال‌ها روی آن کار کرده، دودستی و غیرمنتظره، تقدیم دو میهمان غریبه و عجیبش می‌شود تا فیلمنامه‌نویس بتواند به هدفش، یعنی نمایش میهمان‌نوازی بی‌حد و حصر ایرانیان ساکن کویر، برسد. هدفی که باز هم اسیر کلیشه‌های پردازش اینگونه ایده‌ها شده و نتوانسته بار دراماتیک پیدا کند. در واقع، غلبه محتوا بر فرم سینمایی، نقطه‌ای است که فیلم اساسا از آن لطمه خورده و ته‌نشین ساختن ایده‌های دلنشین فیلمنامه، جای خود را به شعارزدگی بی‌پایان و دم‌دستی داده است. ترکیب جوان قرایی و هاشمی برای کارگردانی این فیلم، بیشتر به تله‌فیلم‌های صدا و سیما پهلو می‌زند تا یک اثر شسته و رفته و قابل اعتنای سینمایی. این دو در مقام کارگردانی موفق ظاهر نشده‌اند و با خام‌دستی‌های خود دکوپاژ و میزانسن غلطی را بروز داده‌اند و در اکثر موارد ترکیب مناسبی بین نوع نما و محتویات آن وجود ندارد. بی‌توجهی این کارگردانان به لزوم وجود یک فیلمنامه قوی با ساختار متکی بر قواعد کلاسیک سیدفیلدی، سبب شده تا فیلم از فراز و فرود‌های ضروری برای فیلمی در قالب جاده‌ای - که شدیدا نیازمند پیچیدگی‌های دراماتیک و گره‌های داستانی است – تهی بوده و تنها نقطه اتکایش، ترکیبی از شیرین‌زبانی‌های مرتضی، تلخ‌مزاجی‌‌های حسین و رفتارهای اغلب ابلهانه رومن باشد. این مساله سبب می‌شود بیننده این فیلم، نتواند حجم زیادی از خطاهای روایی و ساختاری در متن اثر را نادیده بگیرد. حضور افشین هاشمی -که در تئاتر، بازیگری تواناست - نتوانسته نقص‌های این فیلم را پوشش دهد و بافت اثر ناخواسته مخاطب را به یاد فیلم‌های سفارشی شبکه‌های استانی صدا و سیما می‌اندازد که هدف از ساختشان، تبلیغی فرهنگی برای آثار باستانی و اماکن دیدنی اقصی نقاط کشور است. ارسال نظر
پربیننده