مریم قاضی زاده: آموزش هنر در ایران یکی از حوزه‌هایی است که باوجود اهمیت و لزومی که دارد، بسیار مهجور مانده و آنطور که باید به آن پرداخته نمی‌شود. در بهترین حالت ممکن و بدون در نظر گرفتن کلاس‌های آزاد آموزش‌های هنری (از بازیگری و فیلمسازی گرفته تا عکاسی و گرافیک) آنچه که در طول 8سال برای یک دانشجوی هنر تا رسیدن به مقطع دکترا اتفاق می‌افتد چندان خوشایند نیست. اگر از ساعات آموزشی هنر در مدارس که به زنگ تفریح و یا فرصتی برای جبران سایر دروس تبدیل می‌شوند صرف نظر کنیم آنچه به جا می‌ماند آموزشی است که نه بر مبنای پرورش استعداد و خلاقیت هنرجو بوده و نه می‌تواند آنطور که شایسته ذات هنر است، منتقل شود. جدای از هدف آموزشی مورد نظر،چیزی که امروز در روند آموزش هنر رخ می‌دهد فاقد جنبه‌های پرورش خلاقیت بوده و هنرجو را به فردی «شبیه ساز» تبدیل می‌کند که در خلق آثار خود به بازسازی نمونه‌های اصلی پرداخته و به نوعی از آثار پیش‌تر خلق شده، به صورت ناخودآگاه و نامحسوس کپی می‌کند. در آموزش هنر آنچه که بیش از همه ضروری است آموزش مکاتب، زیبایی‌شناسی، نحوه استفاده از تخیل در ارائه یک اثر هنری و رها کردن ذهن برای رسیدن به یک اثر خلاقه است که متأسفانه باوجود لزوم پرداختن به این نحوه از آموزش، آنچه که رخ می‌دهد فاقد این ارزش‌ها بوده و از استانداردهای جهانی برای آموزش هنر پیروی نمی‌کند.
مقدمه‌ای برای شکل‌گیری سلیقه عمومی
«یاسمین سینایی» که دانش آموخته رشته گرافیک از دانشگاه الزهرا(س) بوده و در قالب گروه «موزه‌ای در چمدان» به آموزش هنر می‌پردازد، در این باره می‌گوید: آموزش هنر در ایران همیشه با معضلات خاص خودش مواجه بوده و در اکثر مدارس زنگ هنر در بهترین حالت ممکن به زنگ ریاضی تبدیل شده‌ا‌ست. اما آنچه که بیشتر از هرچیز خودنمایی می‌کند وجود مربیان و دانش آموختگان رشته‌های هنری است که متأسفانه هیچ اطلاع درست و دقیقی از آموزش هنر ندارند و جالب‌تر آنکه حتی نیاز به معلومات عمومی هنر را احساس نمی‌کنند.کافی است از آنها بخواهید که نام سه نقاش معروف ایران و جهان و سبک‌هایشان را نام ببرند آن وقت می‌بینید که هر چه آموخته‌اند به یک سری موارد کلیشه‌ای ختم می‌شود. مربیان ما هنوز به این درک نرسیده‌اند که فقط محتوا در یک اثر هنری اهمیت ندارد، بلکه آنچه در آموزش هنر مهم است المان‌های تجسمی و ارزش تصویری یک اثر است. وی با اشاره به عدم توجه به آموزش هنر و همچنین اهمیتی که این مقوله در شکل‌گیری سلیقه عمومی دارد، می‌افزاید: در کشورهای اروپایی آموزش هنر از این لحاظ دارای اهمیت است که وسیله‌ای برای بالا بردن سطح سلیقه و درک بصری افراد است. فردی که تحت آموزش صحیح قرار گرفته دارای زاویه دید می‌شود و همین زاویه دید به او کمک می‌کند تا بتواند انتخابی متفاوت برای زیباسازی خانه، شهر و محیط اطراف خود داشته باشد. برای مثال شهری مثل تهران با این همه جمعیت و امکاناتی که برای زیباسازی شهر وجود دارد اگر با دیدی هنرمندانه و خلاق طراحی می‌شد دارای جلوه‌های بصری بهتری برای شهروندان بود، اما متاسفانه به دلیل نبود آموزش صحیح و بالطبع عدم وجود این دیدگاه، شاهد این هستیم که از جلوه‌های بصری محیط ما هر روز کاسته می‌شود.
تجربه‌ای به نام «محک»
سینایی ادامه می‌دهد: متاسفانه آنقدر مربیان ما و آموزش‌دیدگان رشته‌های هنری در کلیشه‌ها گرفتار شده‌اند و حتی برای آموزش به کودکان هم دچار کلیشه‌اند که فراموش می‌کنند یک هنرمند با چه هدفی به کار هنری می‌پردازد. آنچه در طول کلاس‌های آموزشی از مربیان هنر دیده می‌شود این است که برای یک مربی بسیار سخت است که از قالب و فرم بیرون آمده و به صورت انتزاعی کار کند، در حالی‌که اگر این فرصت را به خود بدهند که از ابتدا به صورت انتزاعی کار کرده و فقط به تشخیص و شناخت ابزار و رنگ بپردازند و بعد این آموخته‌ها را در قالب فرم به کار گیرند خواهند دید که چقدر راحت می‌توان کار کرد. مسأله قابل توجه دیگر در این زمینه این است که باوجود رسالتی که بر دوش نهادهای متولی فرهنگ وهنر در کشور وجود دارد، اما آموزش هنر ازکمترین توجه مدیران و مسوولان فرهنگی نیز بی‌نصیب است. سینایی در این باره می‌گوید: بیش از یک سال است که به طور جدی کارگاه‌های آموزشی نقاشی را برگزار می‌کنم هربار این اتفاق با هزینه شخصی بوده یا اگر هم موسسه‌ای مثل «محک» برای آموزش نقاشی به کودکان سرطانی کمک مالی کرده تنها بخشی از هزینه‌ها تامین شده است، اما امسال تصمیم گرفتیم با حمایت موزه امام علی(ع) در قالب یک دوره آموزشی 16 جلسه‌ای به آموزش نقاشی برای مربیان فرهنگسراها بپردازیم که طبق برنامه‌ریزی‌های انجام شده آنچه که از این دوره به دست می‌آمد برای مربیان نقاشی بسیار مفید بود.
بالاخره ما هم هنرمندیم!
درباره مشکلات این فعالیت می‌گوید: با توجه به حجم بالای کار و بزرگی پروژه نیاز به یک حامی مالی احساس شد که طبق قراردادی که با موزه امام علی(ع) بستیم قرار شد هزینه‌های این کارگاه توسط این موزه پرداخته شود و نکته جالب اینجاست که برخلاف قراردادهای رایج که مقداری از بودجه باید به هزینه‌های اولیه و پیش‌پرداخت تعلق بگیرد، متاسفانه این اتفاق رخ نداد و من مجبور شدم با هزینه شخصی کار را شروع کنم. به دلیل هدفی که دنبال می‌کردم سعی کردم از اتفاقاتی که منجر به توقف این دوره شود جلوگیری کنم در حالی‌که بالاخره من هم یک هنرمند هستم با امکانات و بودجه‌های محدود و شما فکر کنید که در ابتدای کار من مجبور شدم که همه وسایل مورد نیاز 100 مربی را تهیه کنم. وی ادامه می‌دهد: هرچند که نتایج به دست آمده از این دوره آنقدر برای من با ارزش و مهم بود که تمام سختی‌های کار را از بین برد، ولی برای من جای سوال دارد که چرا جایی مثل موزه امام علی(ع) که وابسته به سازمان فرهنگی و هنری شهرداری است باید اینقدر کم لطفی کند. البته شاید به این فکر می‌کنند که مثلا هزینه‌ای که باید صرف آموزش هنر شود اگر برای یک پروژه عمرانی استفاده شود مفید‌تر خواهد بود، ولی باید به این نکته هم توجه شود که به همان اندازه که ساخت و ساز عمرانی مهم است ساخت و ساز فرهنگی هم اهمیت دارد.
اصول باقی‌مانده در پرده حواشی
سینایی خاطرنشان می‌کند: گاهی اوقات خیلی از این برخوردها آدم را دلسرد می‌کند و خیلی بی انصافی است که با هنرمندی که دغدغه‌ای جز پیشرفت هنر این کشور ندارد به این شکل برخورد شود. شاید باورتان نشود ولی با وجود گذشت ماه‌ها از این کلاس‌ها هنوز مربیان با من در تماس هستند و تمایل دارند که در کلاس‌های تکمیلی شرکت کنند، ولی متاسفانه عدم همکاری نهادهای مربوطه باعث شده تا این برنامه با وجود گستردگی و اهمیتی که دارد متوقف شود. وی می‌افزاید: جا دارد این نکته را هم یاد‌آور شوم که آنچه مهم است نحوه برخوردی است که با یک هنرمند می‌شود، نه بعد مالی قضیه. متاسفانه در خیلی از شاخه‌های هنری شاهد این مسأله هستیم که آنطور که باید برای آموزش هنر ارزش قائل نمی‌شوند.گاهی اوقات آنقدر حواشی کار پررنگ می‌شود که اصل ماجرا در پرده باقی می‌ماند و این مسأله برای کسی که دغدغه فرهنگی دارد بسیار تأسف برانگیز است. مصائب شیرین
مریم قاضی زاده: آموزش هنر در ایران یکی از حوزه‌هایی است که باوجود اهمیت و لزومی که دارد، بسیار مهجور مانده و آنطور که باید به آن پرداخته نمی‌شود. در بهترین حالت ممکن و بدون در نظر گرفتن کلاس‌های آزاد آموزش‌های هنری (از بازیگری و فیلمسازی گرفته تا عکاسی و گرافیک) آنچه که در طول 8سال برای یک دانشجوی هنر تا رسیدن به مقطع دکترا اتفاق می‌افتد چندان خوشایند نیست. اگر از ساعات آموزشی هنر در مدارس که به زنگ تفریح و یا فرصتی برای جبران سایر دروس تبدیل می‌شوند صرف نظر کنیم آنچه به جا می‌ماند آموزشی است که نه بر مبنای پرورش استعداد و خلاقیت هنرجو بوده و نه می‌تواند آنطور که شایسته ذات هنر است، منتقل شود. جدای از هدف آموزشی مورد نظر،چیزی که امروز در روند آموزش هنر رخ می‌دهد فاقد جنبه‌های پرورش خلاقیت بوده و هنرجو را به فردی «شبیه ساز» تبدیل می‌کند که در خلق آثار خود به بازسازی نمونه‌های اصلی پرداخته و به نوعی از آثار پیش‌تر خلق شده، به صورت ناخودآگاه و نامحسوس کپی می‌کند. در آموزش هنر آنچه که بیش از همه ضروری است آموزش مکاتب، زیبایی‌شناسی، نحوه استفاده از تخیل در ارائه یک اثر هنری و رها کردن ذهن برای رسیدن به یک اثر خلاقه است که متأسفانه باوجود لزوم پرداختن به این نحوه از آموزش، آنچه که رخ می‌دهد فاقد این ارزش‌ها بوده و از استانداردهای جهانی برای آموزش هنر پیروی نمی‌کند.
مقدمه‌ای برای شکل‌گیری سلیقه عمومی
«یاسمین سینایی» که دانش آموخته رشته گرافیک از دانشگاه الزهرا(س) بوده و در قالب گروه «موزه‌ای در چمدان» به آموزش هنر می‌پردازد، در این باره می‌گوید: آموزش هنر در ایران همیشه با معضلات خاص خودش مواجه بوده و در اکثر مدارس زنگ هنر در بهترین حالت ممکن به زنگ ریاضی تبدیل شده‌ا‌ست. اما آنچه که بیشتر از هرچیز خودنمایی می‌کند وجود مربیان و دانش آموختگان رشته‌های هنری است که متأسفانه هیچ اطلاع درست و دقیقی از آموزش هنر ندارند و جالب‌تر آنکه حتی نیاز به معلومات عمومی هنر را احساس نمی‌کنند.کافی است از آنها بخواهید که نام سه نقاش معروف ایران و جهان و سبک‌هایشان را نام ببرند آن وقت می‌بینید که هر چه آموخته‌اند به یک سری موارد کلیشه‌ای ختم می‌شود. مربیان ما هنوز به این درک نرسیده‌اند که فقط محتوا در یک اثر هنری اهمیت ندارد، بلکه آنچه در آموزش هنر مهم است المان‌های تجسمی و ارزش تصویری یک اثر است. وی با اشاره به عدم توجه به آموزش هنر و همچنین اهمیتی که این مقوله در شکل‌گیری سلیقه عمومی دارد، می‌افزاید: در کشورهای اروپایی آموزش هنر از این لحاظ دارای اهمیت است که وسیله‌ای برای بالا بردن سطح سلیقه و درک بصری افراد است. فردی که تحت آموزش صحیح قرار گرفته دارای زاویه دید می‌شود و همین زاویه دید به او کمک می‌کند تا بتواند انتخابی متفاوت برای زیباسازی خانه، شهر و محیط اطراف خود داشته باشد. برای مثال شهری مثل تهران با این همه جمعیت و امکاناتی که برای زیباسازی شهر وجود دارد اگر با دیدی هنرمندانه و خلاق طراحی می‌شد دارای جلوه‌های بصری بهتری برای شهروندان بود، اما متاسفانه به دلیل نبود آموزش صحیح و بالطبع عدم وجود این دیدگاه، شاهد این هستیم که از جلوه‌های بصری محیط ما هر روز کاسته می‌شود.
تجربه‌ای به نام «محک»
سینایی ادامه می‌دهد: متاسفانه آنقدر مربیان ما و آموزش‌دیدگان رشته‌های هنری در کلیشه‌ها گرفتار شده‌اند و حتی برای آموزش به کودکان هم دچار کلیشه‌اند که فراموش می‌کنند یک هنرمند با چه هدفی به کار هنری می‌پردازد. آنچه در طول کلاس‌های آموزشی از مربیان هنر دیده می‌شود این است که برای یک مربی بسیار سخت است که از قالب و فرم بیرون آمده و به صورت انتزاعی کار کند، در حالی‌که اگر این فرصت را به خود بدهند که از ابتدا به صورت انتزاعی کار کرده و فقط به تشخیص و شناخت ابزار و رنگ بپردازند و بعد این آموخته‌ها را در قالب فرم به کار گیرند خواهند دید که چقدر راحت می‌توان کار کرد. مسأله قابل توجه دیگر در این زمینه این است که باوجود رسالتی که بر دوش نهادهای متولی فرهنگ وهنر در کشور وجود دارد، اما آموزش هنر ازکمترین توجه مدیران و مسوولان فرهنگی نیز بی‌نصیب است. سینایی در این باره می‌گوید: بیش از یک سال است که به طور جدی کارگاه‌های آموزشی نقاشی را برگزار می‌کنم هربار این اتفاق با هزینه شخصی بوده یا اگر هم موسسه‌ای مثل «محک» برای آموزش نقاشی به کودکان سرطانی کمک مالی کرده تنها بخشی از هزینه‌ها تامین شده است، اما امسال تصمیم گرفتیم با حمایت موزه امام علی(ع) در قالب یک دوره آموزشی 16 جلسه‌ای به آموزش نقاشی برای مربیان فرهنگسراها بپردازیم که طبق برنامه‌ریزی‌های انجام شده آنچه که از این دوره به دست می‌آمد برای مربیان نقاشی بسیار مفید بود.
بالاخره ما هم هنرمندیم!
درباره مشکلات این فعالیت می‌گوید: با توجه به حجم بالای کار و بزرگی پروژه نیاز به یک حامی مالی احساس شد که طبق قراردادی که با موزه امام علی(ع) بستیم قرار شد هزینه‌های این کارگاه توسط این موزه پرداخته شود و نکته جالب اینجاست که برخلاف قراردادهای رایج که مقداری از بودجه باید به هزینه‌های اولیه و پیش‌پرداخت تعلق بگیرد، متاسفانه این اتفاق رخ نداد و من مجبور شدم با هزینه شخصی کار را شروع کنم. به دلیل هدفی که دنبال می‌کردم سعی کردم از اتفاقاتی که منجر به توقف این دوره شود جلوگیری کنم در حالی‌که بالاخره من هم یک هنرمند هستم با امکانات و بودجه‌های محدود و شما فکر کنید که در ابتدای کار من مجبور شدم که همه وسایل مورد نیاز 100 مربی را تهیه کنم. وی ادامه می‌دهد: هرچند که نتایج به دست آمده از این دوره آنقدر برای من با ارزش و مهم بود که تمام سختی‌های کار را از بین برد، ولی برای من جای سوال دارد که چرا جایی مثل موزه امام علی(ع) که وابسته به سازمان فرهنگی و هنری شهرداری است باید اینقدر کم لطفی کند. البته شاید به این فکر می‌کنند که مثلا هزینه‌ای که باید صرف آموزش هنر شود اگر برای یک پروژه عمرانی استفاده شود مفید‌تر خواهد بود، ولی باید به این نکته هم توجه شود که به همان اندازه که ساخت و ساز عمرانی مهم است ساخت و ساز فرهنگی هم اهمیت دارد.
اصول باقی‌مانده در پرده حواشی
سینایی خاطرنشان می‌کند: گاهی اوقات خیلی از این برخوردها آدم را دلسرد می‌کند و خیلی بی انصافی است که با هنرمندی که دغدغه‌ای جز پیشرفت هنر این کشور ندارد به این شکل برخورد شود. شاید باورتان نشود ولی با وجود گذشت ماه‌ها از این کلاس‌ها هنوز مربیان با من در تماس هستند و تمایل دارند که در کلاس‌های تکمیلی شرکت کنند، ولی متاسفانه عدم همکاری نهادهای مربوطه باعث شده تا این برنامه با وجود گستردگی و اهمیتی که دارد متوقف شود. وی می‌افزاید: جا دارد این نکته را هم یاد‌آور شوم که آنچه مهم است نحوه برخوردی است که با یک هنرمند می‌شود، نه بعد مالی قضیه. متاسفانه در خیلی از شاخه‌های هنری شاهد این مسأله هستیم که آنطور که باید برای آموزش هنر ارزش قائل نمی‌شوند.گاهی اوقات آنقدر حواشی کار پررنگ می‌شود که اصل ماجرا در پرده باقی می‌ماند و این مسأله برای کسی که دغدغه فرهنگی دارد بسیار تأسف برانگیز است. ارسال نظر
پربیننده