نگاهي به نمايش «روز، داخلي،12 شب»
زشت و زیبا در ناکجاآباد یک اثر
یک
اگر اساس را بر این پایه استوار سازیم که یک نمایشنامه با تکیه بر یک موقعیت شکل گرفته و روند داستانی را پی می‌گیرد، می‌توان گفت که داستان از گذشته، حال و آینده کمک گرفته و پیش می‌رود اما در این بین نکته حائز اهمیت این است که بايد موقعيت‌ها واقعاً داراي سنخيت باشند و براي پرداختن به هر کدام و نهايتاً به کل آنها نيز نوعي غايتمندي و هدفمندي وجود داشته باشد وگرنه چند گزاره سطحي و ابتذالگرا جز آنکه صرفاً اثر را به يک متن عارضه‌مند ژورناليستي و خبري تبديل کند، هيچ نتيجه ديگري نخواهد داشت.
دو
در نمايش «روز، داخلي،12 شب» نوشته مهران رنجبر و کارگرداني مهرداد هنرمند، نويسنده الگوي آخر يعني پرداختن به چند موقعيت متفاوت را بهانه موضوعي يک متن قرار داده است اما باید اذعان داشت حوزه ديالوگ و کلام، زبان و نثر نمايشنامه را به طور کلي از گزارش و داستان متمايز مي‌کند. در چنين متني ساختار ترکيبي جمله‌ها و حتي کوتاه و بلند بودنشان حائز اهميت است ضمن آنکه بايد براي بيان آسان، بازيگر بتواند به راحتي به آن تکلم کند. متنی که بازیگر با آن راحت نباشد علاوه بر اینکه با عواملش دچار مشکل می‌شود با تماشاچیانش هم دچار مشکل می‌شود و هیچ ارتباطی برقرار نمی‌کند. بر این اساس می‌توان گفت ديالوگ‌ها و گفتار در نمايش به روشنگري و بازنمايي هر چه بيشتر داده‌هاي بصري نمايش کمک مي‌کند و حتي در مواردي مکمل آنهاست و بايد يادآور شد که ميزان تعليق‌زايي و پيچيدگي گره موضوعي نمايش به مراتب بيش از داستان و رمان است. چگونگي پردازش تم يا موضوع، شيوه بيان، نوع نگرش هنرمند و انطباق و شکل‌پذيري موضوع با يک ژانر معين و تعريف شده از الزامات ترديدناپذير هنري بودن يک اثر است. اين مقوله در تئاتر و دنياي نمايش شاخصه‌هاي ديگري را هم اقتضا مي‌کند، از جمله آنکه اثر بايد به تعريف و تبييني دراماتيک درآيد و ضمناً ضرورت‌هاي زمان اجرا نيز در آن لحاظ شود. در چنين شرايطي ساختار متن و شيوه نگارش آن از ديالوگ‌نويسي گرفته تا خلق موقعيت‌هاي دراماتيک، گره‌افکني و تعليق‌زايي و نهايتاً ساماندهي و رساندن آن به يک پايانه غيرقابل انتظار کاري بس دشوار، هوشمندانه و همزمان هنرمندانه و تجربي است.
آنچه می‌توان گفت این است که اين نمايش در دو قسمت عوام‌انديشي و عوام‌پسندي متن و اجرا به ساختار توجه نمي‌کند و در کل چند گزاره بي‌ربط موضوعي را با اتکا به روايتي «داستان‌واره» مضمون خويش قرار مي‌دهد که به علت چندگانگي و متمايز بودن موضوع، هيچ‌کدام از گزاره‌ها هرگز به انسجام نمي‌رسند. واقعيت آن است که نويسنده، مباني و معيارهاي دراماتيک متن نمايشي را نمي‌شناسد و ضمناً تفاوت‌ها و تمايزات هنر نمايش را با داستان ناديده مي‌گيرد. در اين نمايش جاي زشتي‌ها و زيبايي‌ها با هم عوض شده و گاهي هم از شعاردهي بي‌آنکه ارتباطي با موضوع نمايش داشته باشد، استفاده مي‌شود. ديالوگ‌هاي زن و مرد تفاوت زيادي با هم ندارند. گاهي گفته‌هاي زن، مبهم يا اساساً مردانه است: «تومني دو زار ادبيات حاليش نبود»، «تا مرز ترکيه با دنده سنگين رفتيم» و...
سه
در اجرای این نمایش نيز با نارسايي‌هاي زيادي روبه‌رو هستيم. کارگردان سعي کرده نارسايي‌هاي متن را با استفاده از اغراق، متلک‌گويي، ابتذال‌گرايي و حرکات اضافي جبران کند، اما اين اشتباه ثانويه، نمايش را غيرقابل تحمل‌تر کرده است. حضور عيني و فيزيکي پرسوناژ و ضمائم صحنه و اينکه تا چه حد به شکل‌گيري عمل، حادثه، فضاسازي و نهايتاً کنشمندي و کنش‌زايي بصري صحنه مي‌انجامد و فرصت‌ها و شرايط لازم را براي به جلوه درآمدن و نهايتاً تحقق سه بعد اصلي و متعاقباً پرسپکتيو صحنه و زمان و مکان حضور آدم‌ها فراهم مي‌کند؛ همه اينها در چارچوب ميدان بصري صحنه و در يک کمپوزيسيون پديداري حقيقي ثانويه به رويت درمي‌آيد.
چهار
در نمایش «روز، داخلي،12 شب» طراحي صحنه، ساده و بنا به فراخور و اوضاع و احوال نمایشنامه انجام گرفته و در کل ويژگي قابل اعتنايي ندارد. نور کاربري معمول خود را داراست، اما موسيقي با مضمون کلي موقعيت‌ها همخواني دارد و آنها را حس‌آميز کرده است. ميزانسن‌هاي معيني هم در کار نيست. آدم‌ها روبه‌روي هم مي‌نشينند يا مي‌ايستند و برخلاف الزامات دنياي نمايش متلک و فحش نثار همديگر مي‌کنند و البته اغلب داد و هوار هم مي‌کشند و به بی‌زاری و عصبيت تماشاگر دامن مي‌زنند. از گره‌افکني، تعليق و کنشمندي خاصي که ذهن و عواطف تماشاگر را در چرخه غايتمندي قرار دهد، خبري نيست. خود نويسنده هم جز آنکه مي‌کوشد داده‌هايي غيرروايي را بالاجبار به شکل روايي بيان کند، کار ديگري نکرده است، ضمناً روايت او به هيچ نتيجه غايي هم نمي‌انجامد. چيزي به نام شخصیت در این نمايش وجود ندارد زيرا متن و متعاقباً آدم‌ها به تحليل درنمي‌آيند و شخصيت‌پردازي نمي‌شوند. هيچ دليلي هم براي آنکه چنين آدم‌هايي اينگونه‌اند، ارائه نشده است. آنها به شکل غلوآميز و تحريف شده‌اي با گفتار و حرکات بي‌دليل‌شان مخاطب را گول مي‌زنند تا بلکه بخندند و با وجود تعبير آنها، راضي سالن نمايش را ترک کنند. نگاه
نگاهي به نمايش «روز، داخلي،12 شب»
زشت و زیبا در ناکجاآباد یک اثر
یک
اگر اساس را بر این پایه استوار سازیم که یک نمایشنامه با تکیه بر یک موقعیت شکل گرفته و روند داستانی را پی می‌گیرد، می‌توان گفت که داستان از گذشته، حال و آینده کمک گرفته و پیش می‌رود اما در این بین نکته حائز اهمیت این است که بايد موقعيت‌ها واقعاً داراي سنخيت باشند و براي پرداختن به هر کدام و نهايتاً به کل آنها نيز نوعي غايتمندي و هدفمندي وجود داشته باشد وگرنه چند گزاره سطحي و ابتذالگرا جز آنکه صرفاً اثر را به يک متن عارضه‌مند ژورناليستي و خبري تبديل کند، هيچ نتيجه ديگري نخواهد داشت.
دو
در نمايش «روز، داخلي،12 شب» نوشته مهران رنجبر و کارگرداني مهرداد هنرمند، نويسنده الگوي آخر يعني پرداختن به چند موقعيت متفاوت را بهانه موضوعي يک متن قرار داده است اما باید اذعان داشت حوزه ديالوگ و کلام، زبان و نثر نمايشنامه را به طور کلي از گزارش و داستان متمايز مي‌کند. در چنين متني ساختار ترکيبي جمله‌ها و حتي کوتاه و بلند بودنشان حائز اهميت است ضمن آنکه بايد براي بيان آسان، بازيگر بتواند به راحتي به آن تکلم کند. متنی که بازیگر با آن راحت نباشد علاوه بر اینکه با عواملش دچار مشکل می‌شود با تماشاچیانش هم دچار مشکل می‌شود و هیچ ارتباطی برقرار نمی‌کند. بر این اساس می‌توان گفت ديالوگ‌ها و گفتار در نمايش به روشنگري و بازنمايي هر چه بيشتر داده‌هاي بصري نمايش کمک مي‌کند و حتي در مواردي مکمل آنهاست و بايد يادآور شد که ميزان تعليق‌زايي و پيچيدگي گره موضوعي نمايش به مراتب بيش از داستان و رمان است. چگونگي پردازش تم يا موضوع، شيوه بيان، نوع نگرش هنرمند و انطباق و شکل‌پذيري موضوع با يک ژانر معين و تعريف شده از الزامات ترديدناپذير هنري بودن يک اثر است. اين مقوله در تئاتر و دنياي نمايش شاخصه‌هاي ديگري را هم اقتضا مي‌کند، از جمله آنکه اثر بايد به تعريف و تبييني دراماتيک درآيد و ضمناً ضرورت‌هاي زمان اجرا نيز در آن لحاظ شود. در چنين شرايطي ساختار متن و شيوه نگارش آن از ديالوگ‌نويسي گرفته تا خلق موقعيت‌هاي دراماتيک، گره‌افکني و تعليق‌زايي و نهايتاً ساماندهي و رساندن آن به يک پايانه غيرقابل انتظار کاري بس دشوار، هوشمندانه و همزمان هنرمندانه و تجربي است.
آنچه می‌توان گفت این است که اين نمايش در دو قسمت عوام‌انديشي و عوام‌پسندي متن و اجرا به ساختار توجه نمي‌کند و در کل چند گزاره بي‌ربط موضوعي را با اتکا به روايتي «داستان‌واره» مضمون خويش قرار مي‌دهد که به علت چندگانگي و متمايز بودن موضوع، هيچ‌کدام از گزاره‌ها هرگز به انسجام نمي‌رسند. واقعيت آن است که نويسنده، مباني و معيارهاي دراماتيک متن نمايشي را نمي‌شناسد و ضمناً تفاوت‌ها و تمايزات هنر نمايش را با داستان ناديده مي‌گيرد. در اين نمايش جاي زشتي‌ها و زيبايي‌ها با هم عوض شده و گاهي هم از شعاردهي بي‌آنکه ارتباطي با موضوع نمايش داشته باشد، استفاده مي‌شود. ديالوگ‌هاي زن و مرد تفاوت زيادي با هم ندارند. گاهي گفته‌هاي زن، مبهم يا اساساً مردانه است: «تومني دو زار ادبيات حاليش نبود»، «تا مرز ترکيه با دنده سنگين رفتيم» و...
سه
در اجرای این نمایش نيز با نارسايي‌هاي زيادي روبه‌رو هستيم. کارگردان سعي کرده نارسايي‌هاي متن را با استفاده از اغراق، متلک‌گويي، ابتذال‌گرايي و حرکات اضافي جبران کند، اما اين اشتباه ثانويه، نمايش را غيرقابل تحمل‌تر کرده است. حضور عيني و فيزيکي پرسوناژ و ضمائم صحنه و اينکه تا چه حد به شکل‌گيري عمل، حادثه، فضاسازي و نهايتاً کنشمندي و کنش‌زايي بصري صحنه مي‌انجامد و فرصت‌ها و شرايط لازم را براي به جلوه درآمدن و نهايتاً تحقق سه بعد اصلي و متعاقباً پرسپکتيو صحنه و زمان و مکان حضور آدم‌ها فراهم مي‌کند؛ همه اينها در چارچوب ميدان بصري صحنه و در يک کمپوزيسيون پديداري حقيقي ثانويه به رويت درمي‌آيد.
چهار
در نمایش «روز، داخلي،12 شب» طراحي صحنه، ساده و بنا به فراخور و اوضاع و احوال نمایشنامه انجام گرفته و در کل ويژگي قابل اعتنايي ندارد. نور کاربري معمول خود را داراست، اما موسيقي با مضمون کلي موقعيت‌ها همخواني دارد و آنها را حس‌آميز کرده است. ميزانسن‌هاي معيني هم در کار نيست. آدم‌ها روبه‌روي هم مي‌نشينند يا مي‌ايستند و برخلاف الزامات دنياي نمايش متلک و فحش نثار همديگر مي‌کنند و البته اغلب داد و هوار هم مي‌کشند و به بی‌زاری و عصبيت تماشاگر دامن مي‌زنند. از گره‌افکني، تعليق و کنشمندي خاصي که ذهن و عواطف تماشاگر را در چرخه غايتمندي قرار دهد، خبري نيست. خود نويسنده هم جز آنکه مي‌کوشد داده‌هايي غيرروايي را بالاجبار به شکل روايي بيان کند، کار ديگري نکرده است، ضمناً روايت او به هيچ نتيجه غايي هم نمي‌انجامد. چيزي به نام شخصیت در این نمايش وجود ندارد زيرا متن و متعاقباً آدم‌ها به تحليل درنمي‌آيند و شخصيت‌پردازي نمي‌شوند. هيچ دليلي هم براي آنکه چنين آدم‌هايي اينگونه‌اند، ارائه نشده است. آنها به شکل غلوآميز و تحريف شده‌اي با گفتار و حرکات بي‌دليل‌شان مخاطب را گول مي‌زنند تا بلکه بخندند و با وجود تعبير آنها، راضي سالن نمايش را ترک کنند. ارسال نظر
پربیننده