محمدصادق حاج‌صمدي: حضرت حجت‌الاسلام جناب آقای دكتر روحانی! شما در جلسه روز پنجشنبه خود به درددل برخي هنرمندان گوش سپردید. حالا به عنوان جمهوری که شما رئیس آن محسوب می‌شوید مطالبی را به اندازه فهم خودم بیان می‌کنم که سخنان شما از دوره انتخابات تا امروز و اصرارتان بر شنیدن، مرا در بیانشان به طمع انداخته است. «تنها هنری مورد قبول قرآن است که صیقل دهنده اسلام ناب محمدی(ص)، اسلام ائمه هدی- علیهم‌السلام- اسلام فقرای دردمند، اسلام پابرهنگان، اسلام تازیانه‌خوردگان تاریخ تلخ و شرم‌آور محرومیت‌ها باشد. هنری زیبا و پاک است که کوبنده سرمایه‌داری مدرن و کمونیسم خون‌آشام و نابودکننده اسلام رفاه و تجمل، اسلام التقاط، اسلام سازش و فرومایگی، اسلام مرفهین بی‌درد و در یک کلمه «اسلام آمریکایی» باشد. هنر در مدرسه عشق نشان‌دهنده نقاط کور و مبهم معضلات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی است. هنر در عرفان اسلامی ترسیم روشن عدالت و شرافت و انصاف و تجسیم تلخکامی گرسنگان مغضوب قدرت و پول است. هنر در جایگاه واقعی خود تصویر زالوصفتانی است که از مکیدن خون فرهنگ اصیل اسلامی، فرهنگ عدالت و صفا، لذت می‌برند. تنها به هنری باید پرداخت که راه ستیز با جهانخواران شرق و غرب و در راس آنان آمریکا و شوروی را بیاموزد.
هنرمندان ما تنها زمانی می‌توانند بی‌دغدغه کوله‌بار مسؤولیت و امانتشان را زمین بگذارند که مطمئن باشند مردمشان بدون اتکا به غیر، تنها و تنها در چارچوب مکتبشان به حیات جاویدان رسیده‌اند و هنرمندان ما در جبهه‌های دفاع مقدس‌مان اینگونه بودند تا به ملأ اعلا شتافتند و برای خدا و عزت و سعادت مردمشان جنگیدند و در راه پیروزی اسلام عزیز تمام مدعیان هنر بی‌درد را رسوا کردند. خدای‌شان در جوار رحمت خویش محشورشان گرداند». 30/6/67 [پیام به هنرمندان- روح‌الله الموسوی‌الخمینی- جلد 21، صص 145]
فرموده بودید گیشه‌ها خالی است و کتاب‌ها تیراژشان پایین است اما این نه یعنی اینکه در جامعه تقاضا وجود نداشته و احتیاج به تحریک تقاضا بوده باشد. در کمال احترام باید عرض کنم در جامعه همیشه تقاضا وجود داشته اما عرضه متناسب با آن صورت نگرفته است. جامعه دینی و فرهنگ غنی اسلامی ملت ایران تقاضا برای هنر دارد اما کم می‌یابد هنرمندی را که عرضه‌ای متناسب با این تقاضا داشته باشد. گیشه‌ها خالی است چون تعداد فیلم‌هایی که یا دوای دردی باشد یا مبین مفهومی متعالی روی پرده‌ها نیست یا اگر هست کمتر از آن است که به چشم بیاید. اخراجی‌ها نمونه بارز عرضه متناسب با تقاضای جامعه است که به پرفروش‌ترین فیلم تاريخ سينماي‌ايران تبدیل می‌شود. در واقع فروش بالای این فیلم مرهون مفهومی است که به آن پرداخته و تقاضایی که برای این مفهوم در جامعه وجود دارد. اجاره‌نشین‌ها نیز که پرفروش‌ترین فیلم دهه 60 بود مبین همین مدعاست. مفاهیمی مانند زن و خودی و غیرخودی و مساله دنیا در این فیلم‌ها همه نشانگر مفهوم غالب آنها در جامعه‌اند که به همین واسطه آنها را پرفروش‌ترین‌ها می‌کند. فیلم‌هایی که شاید استاندارد‌های فنی‌شان به پای برخی فیلم‌های هم‌عصرشان نرسد اما استاندارد‌های اجتماعی و مفهومی آنها پاسخگوی نیاز‌های جامعه بوده است. اتفاقا این مردم انتظار دارند کسی عرضه را تحریک کند. فردوسی اگر پس از هزار سال همچنان خوانده می‌شود و قهرمان‌های ملی‌اش بازپردازی می‌شوند به دلیل فرهنگ مقاومتی است که در خود جای داده و نه به دلیل هنر گفتارش. چه هیچ‌وقت از شاهنامه به عنوان متنی فاخر یاد نمی‌شود بلکه آن را به عنوان نماد وطن‌پرستی و مقاومت می‌شناسند. حافظ را مفاهیم عرفانی اشعارش حافظ کرده و سعدی را تبیین ادبی اخلاقش استاد سخن. تیراژ بالای برخی کتب نظیر «مفاتیح‌الحیاه..» و «دا» و «نورالدین پسر ایران» نیز ناظر برهمین تقاضا و تشنگی جامعه است اما اینها در مقابل محصولات هنری که عرضه می‌شود آنقدر اندک است که این ذهنیت را تقویت می‌کند که اکثریت هنرمندان هنرشان را برای هنر پاس می‌دارند. مساله‌ای که با همین کلیدواژه بارها و بارها از زبان مخصوصا سینماگران شنیده شده است.از دید من و امثال من هنر آن ابزاری است که مفید واقع شود و به قول شما زنده کند و اتفاقا در همین تعریف است که هنرمند ارزشی و غیرارزشی مفهوم مي‌یابد چرا که زنده کردن همان ارزش است پس تنها هنرمندی ارزشی محسوب می‌شود كه تعالي و حيات ببخشد.
اگر از «هنر» تنها آن چیز زیبایی که در خدمت تعالی قرار گرفته اراده نکنیم و غیر از آن را نیز هنر بخوانیم می‌شود هنر برای هنر به تعبیری که هنر رسالتی نداشته باشد و صرف زیبایی او را قابل احترام کرده باشد. اما مفهوم زیبا در این معني، عاری از تعالی یا خیر خواهد بود. در نتیجه هرزه‌نگاری هم اگر ویژگی‌های زیبایی‌شناختی را داشته باشد کمااینکه در اروپای هنر برای هنر، زیبا جلوه می‌کند؛ هنر است. مي‌شود مفهومی که امروز متاسفانه توسط بسیاری از همین قشر به اصطلاح هنرمند ترویج می‌شود.
تعریف هنر براي هنر در تاریخ ایران و اسلام نیز تا زمان قاجار بی‌سابقه بوده چرا که هنر همیشه مفهومی ابزاری داشته یعنی رسالتی را دارا بوده در خدمت دین یا اخلاق یا تعالی جامعه و این همان است که به تعبیر جنابعالی زنده می‌کند. اگر برای هنر مفهوم اول را پذیرفته باشیم، امام رضوان‌الله علیه بین جامعه و هنر آشتی ایجاد نکرده بود چرا که مردم هیچگاه با هنر قطع رابطه نکرده بودند و هنری که موجب تعالی شود مانند تعزیه‌خوانی و آموزنده‌های مکتوب همیشه با زندگی مردم عجین بوده است. به‌عنوان مثال حرمت بخشی از موسیقی به همین واسطه و به عنوان ابزاری که در راه تعالی مورد استفاده قرار بگیرد- و بواقع هم موجب تعالی شود- برداشته شده و غیر از آن همچنان حُرمت يا کراهتی موکد دارد. به همین دلیل مابین قشر متدین با هنر فاسد و هنرمندان مفسدی که غالب هنر دوران پهلوی را شامل می‌شدند، فاصله بود. چرا که هنری که امثال بنیاد فرح پهلوی ترویج می‌کردند؛ فیلم‌های سینما‌های آن روز و نشریات مخرب مستهجن بود که افسادی هنرمندانه می‌کردند. اگر هم هنر را به مفهوم دوم تعریف کنیم، چطور می‌شود امام مابین این دو آشتی ایجاد کرده باشند؟ پس بدیهی است که مفهوم دوم خلاف است و همه بحث‌ها بر سر همین است و همین است که مشکل اساسی ما می‌شود با بسیاری از اینها که تاکید می‌کنند بر سینما برای سینما و موسیقی برای موسیقی و رمانتیسم در ادبیات و در یک جمله هنر برای هنر که نتیجه‌اش می‌شود گیشه‌های خالی و تیراژ پایین کتاب‌ها و کتابخانه‌های بی‌رونق و پرفروش‌ترین کتاب‌های ما می‌شوند کتاب‌های کنکور! اگر باندی برای بیگانه ایجاد شده، نشانه نبود آزادی در عرصه هنر نیست بلکه ماحصل مفهوم غالب هنر برای هنری است که بین جامعه بویژه سینمایی ما وجود دارد و در اين فضا دشمن نیازی به فرود آمدن ندارد! به همین دلیل هم هست که مردم ما با امثال خانم ف- م-آ که در مصاحبه با بی‌بی‌سی می‌گوید تا نمایش صحنه‌های مستهجن در سینمای ایران آزاد نشود سینما، سینما نمی‌شود یا ب-ر که به دلجویی گلشیفته فراهانی که وطن‌فروشی و تن‌فروشی را در کنار هم به نمایش می‌گذارد به فرانسه می‌شتابد، مشکل دارند. عرضه این سینماست که گیشه‌ها را خلوت کرده است و تعریف همین‌ها از هنر است که هنرمند ارزشی و غیرارزشی را ساخته است. اتفاقا عدم ورود مذهبي‌ها به عرصه‌هاي هنري قبل انقلاب نيز به اين دليل بود كه هنر آن روز هنري ضدارزشي بود. هنرمند غير ارزشی ماحصل هنر غیرارزشی و هنر برای هنری است که در میان هنرمندان رواج دارد. اگر هنر مرده‌ای را زنده می‌کند، زنده‌ای را هم می‌میراند. مجموعه فیلم‌ها و کتاب‌هایی که با مفاهیم شیطان‌پرستی منتشر می‌شوند و بسیار هنرمندانه خدای جهان را زیر سوال می‌برند قلوب مردم را می‌میرانند. اتفاقا آنچه اروپای مذهبی را به مجموعه‌های سکولار آتئیست تبدیل کرده نيز همین هنر بوده است. اگر هنر ارزشی و هنرمند ارزشی نداشته باشیم یعنی هنر ضدارزش هم نداریم پس آهنگ‌های موهن شاهین نجفی با سرود ملی جمهوری اسلامی یکسان است. امام به واسطه موسیقیدان ارزشی و سینماگر ارزشی بود که در حرمت موسيقي استثنا قائل شدند. به واسطه اینکه در مکتب اسلام کسانی پرورش یافته بودند که از این سینما و موسیقی در راه اسلام بهره بگیرند و تنها همین بهره است که فسادانگیز نیست. چگونه می‌شود هنر فقط قالب نباشد و نتیجه‌اش هنر برای هنر نشود؟ هنر معني نيست كه اگر باشد يعني چاقو هم معني است و هنر براي هنر يعني چاقو برای چاقو! همانند چاقویی که می‌تواند زندگی را بگیرد هنر هم می‌تواند تعالی را از جامعه‌ای بگیرد و چه تيز چاقويي است هنر! آیا چاقو به عنوان چاقو ارزش است؟ مشکل اینجاست که این قبیل حرف‌ها برای بدنه هنرمندان و مخصوصا سینماگران گران تمام می‌شود چرا که رای غالبشان به گفته خودشان هنر برای هنر است و جزو هنرمندان ارزشي محسوب نمي‌شوند. تقابل با هنرمند ارزشي مولود تقابل با ارزش‌هاست و چه چيزي براي فرهنگ يك جامعه خطرناك‌تر از آنكه هنرش در خدمت ارزش‌هاي آن نباشد. هنرمند، هم مي‌تواند امنيت جامعه‌اي را به خطر بيندازد و هم مي‌تواند امنيت را تقويت كند. فحشا و فساد و ديگر آسيب‌هاي اجتماعي مي‌تواند به دست هنرمند درمان شود اما اگر هنرمندي خود عامل فساد و انحراف باشد چه؟ مي‌شود زنگي مست كه تيغ تيز در كف دارد! اساسا اين هنرمند ارزشي است كه جامعه را در مقابل ناهنجاري‌ها محافظت مي‌كند و جلوي انحراف در جامعه را مي‌گيرد. كسي نمي‌گويد هنرمند به حرف جامعه بپردازد يا به حرف دولت يا هر چيز ديگري اما اگر هنرمندي دينش را به جامعه‌اش ادا نكند و تكليفش را در قبال مردمش انجام ندهد، نمي‌تواند انتظاري از مردم داشته باشد. ممكن است شاعران بسياري در طول تاريخ براي سلاطين يا براي دل خودشان شعر گفته باشند اما نام حافظ و سعدي در تاريخ مي‌ماند كه دردي از روزگار خود دوا كرده و ارزشي را پاس داشته باشند.