شروین طاهری: 62 سال پیش که موضوع جنگ سرد تازه داشت داغ می‌شد، چیزی در سفارت ایالات متحده آمریکا در مسکو پیدا شد که ماموران سیا از فرط حیرت در خلقتش نام آن را «چیز» (Thing) گذاشتند. دوران سفارت «جورج اف کنان» در اتحاد جماهیر شوروی، همزمان بود با اوج گرفتن جنگ ورای جنگ دو ابرقدرت نوین غرب و شرق در فضای بشدت قطب‌بندی شده پس از جنگ دوم جهانی. جنگی که از آزمایش‌های اتمی عظیم آمریکا و شوروی تا پنهانی‌ترین اقدامات جاسوسی را شامل می‌شد. در 1952 به سفیر یانکی‌ها در مسکو گزارش داده شد که «ک‌گ‌ب» یا همان سازمان اطلاعاتی مخوف روس‌ها سر از بسیاری از برنامه‌های مخفی کاخ سفید درآورده است و به او ماموریت داده شد ته‌وتوی ماجرا را درآورد. دست بر قضا او سرنخ را در چند قدمی خودش روی دیوار سفارت پیدا کرد. یک وسیله شنود سیم مانند که داخل یک تابلوی چوبی کنده‌کاری و مهروموم شده از لوگوی عقاب‌نشان دولت فدرال آمریکا جاسازی شده بود. تابلو را استالین پس از جنگ جهانی دوم به پاس پیروزی به آمریکایی‌ها هدیه داده بود اما داخل آن گیرنده و فرستنده‌ای همراه یک میکروفون قوی کار گذاشته شده بود که به منبع انرژی نیاز نداشت و با سیگنال‌های ماموران «ک‌گ‌ب» شارژ می‌شد. این «چیز» عجیب و پنهان تا سال‌ها در نظر غربی‌ها سمبل جاسوس‌بازی بود اما در خلال 6 دهه، فناوری جاسوسی به جایی رسیده و قبح آن طوری شکسته شده که دستگاه‌های اطلاعاتی غربی بویژه آمریکا نه‌چندان پیچیده ما را رصد می‌کنند نه حتی پنهان. هر وقت گوشی همراه یا رایانه شخصی‌تان روشن باشد که این بیشتر ساعات شبانه‌روز را شامل می‌شود، به احتمال قوی به مرکز جمع‌آوری داده‌های NSA (آژانس امنیت ملی آمریکا) وصل می‌شوید. حتی دیگر نمی‌توان از قید «بدون اینکه خودتان متوجه باشید» در این مورد استفاده کرد چرا که با افشاگری‌های «ادوارد اسنودن» پیمانکار به شرق گریخته بزرگ‌ترین دستگاه اطلاعاتی غرب، بعید است هیچ یک از شهروندان جهان از ماهیت شنود و جاسوسی گسترده زیر مجموعه‌های CIA بی‌خبر مانده باشند. حال می‌دانیم که شبکه‌های مخابراتی و اینترنتی یا همان شاهراه‌های اطلاعاتی در نهایت از دروازه‌های عوارضی سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا در لنگلی ویرجینیا یا مقر ارتباطات حکومتی بریتانیا (GCHQ) در گلوچسترشایر عبور می‌کنند. جاسوسی از جزئی‌ترین امور روزمره زندگی ما آنقدر عیان و بدیهی تلقی می‌شود که ما درغفلتی قرن بیست‌ویکمی آن را به حساب اقتضای حیات در دهکده جهانی ارتباطات - که مک‌لوهان مدعی‌اش بود - گذاشته‌ایم و لابد داروغه‌های این ده همان آمریکا و انگلیس هستند، غافل از اینکه حتی طبق قوانین خود آمریکا، سازمان‌های اطلاعاتی اجازه کنترل حریم شخصی شهروندان را در داخل ندارند، چه رسد به اینکه مکالمات، پیامک‌ها، نامه‌های الکترونیکی و حتی اطلاعات شخصی رایانه و گوشی‌های همراه مردم را در سراسر جهان رصد و حتی ثبت کنند.
حتی اسنودن به مزاح به یک مقام آلمانی که برای دیدارش به مسکو رفت، گفته بود که «آنها (آمریکا) نیازی به اطلاعات سرقت شده ندارند چرا که یک نسخه کامل از داده‌های دیجیتالی جهان را دارند.» امروز خود آمریکایی‌ها بزرگ‌ترین قربانی دستگاهی هستند که مدعی تأمین امنیت آنهاست.
آنها می‌بینند اطلاعات خصوصی زندگی و حرفه‌ای‌شان در چشم برهم زدنی توسط NSA به یغما می‌رود و مهم‌تر از آن آبرویی است که بر باد می‌رود. مثل این است که شما در خانه‌ای بدون دیوار و بدون حریم جلوی چشم دیگران زندگی کنید. آش آنقدر شور می‌شود که مدیران شبکه‌های اجتماعی از جمله «مارک زاکربرگ» که نامش با فیس‌بوک در چهار گوشه جهان پیچیده است و به دولت اوباما کنایه می‌زند که شورش را درآورده‌اید.
غول‌های سازنده رایانه و گوشی‌های هوشمند هم در هفته‌ای که گذشت بنای اعتراض را گذاشتند که موج جاسوسی اخیر موسوم به «کوانتوم» که با نصب خودکار این بدافزار روی رایانه‌های جهان از طریق اینترنت آغاز می‌شود و بعد با شنود و ارسال اطلاعات آنها با سیگنال‌های رادیویی به مراکز پایش NSA کامل می‌شود، بازار فروش جهانی را خراب کرده است. تازه این شکوائیه شرکت‌هایی است که خود شریک جاسوسی‌های تلفنی، رایانه‌ای و اینترنتی آمریکا بوده‌اند، حال دریابید حال مردمی را که بخشی از مال و آبروی‌شان را بابت این متعلقات مدرنیته به گوگل و فیس‌بوک و اپل و اینتل باخته‌اند و بقیه‌اش را هم همراه حرمت خود به امثال اوباما.
«پل کریگ رابرتس» اقتصاددان شهیر آمریکایی و معاون وزارت خزانه‌داری دوران ریگان هفته پیش در مقاله‌ای نسبت به تبعات عیان شدن آن «چیز» نهان که داستانش را در ابتدا آوردیم، هشدار می‌دهد.
او 2014 را سال فروپاشی اجتماعی در خود ایالات متحده می‌داند چراکه افشای جاسوسی‌های بی‌حد و مرز دولت آمریکا، وحشتی بی‌سابقه در میان توده‌ها پدید آورده. این بار دیگر عموسام نمی‌تواند مثل یک قرن گذشته انگشتش را به سمت دشمن حقیقی یا موهوم در آن‌سوی آب‌ها نشانه رود بلکه این خود حاکمیت آمریکاست که دشمن انگشت‌نمای مردمش شده است. رابرتس می‌نویسد: «آیا ما به همان جایی رسیدیم که اورول در کتاب 1984 توصیف کرده بود؟ می‌توان گفت در رابطه بافناوری نظارت، ما پا را بسیار فراتر از حتی تصورات اورول گذاشته‌ایم. در رابطه با مسؤولیت‌پذیری و پاسخگویی دولتی، ما مردم استثنایی و مهم آمریکا در شرایطی مانند شرایط توصیف شده در کتاب 1984 در حال زندگی هستیم. ادوار اسنودن در پیام خود به مناسبت سال نوی میلادی، به این نکته اشاره کرد که افراد متولد شده در قرن 21 هرگز چیزی تحت عنوان حریم خصوصی را تجربه نخواهند کرد». و بعد پیش‌بینی می‌کند: «در آمریکا امروز، افرادی که قدرت را در دست دارند، دیگر پاسخگو نیستند و مصون از هرگونه مجازاتند. این بدان معناست که شهروندان تبدیل به شیء و موجوداتی تحت سلطه شده‌اند و این حکایت از اضمحلال و فروپاشی اجتماعی دارد».
آیا دولتمرد پیشین آمریکایی در حال برپایی مقدمات دادگاهی اجتماعی علیه اوباما و شرکایش در اتاق پشتی کاخ سفید است؟
به هر حال فریاد «دزد را بگیرید!» از همین حالا بلند شده است و اتفاقا در میان شاکیان جدید آمریکا، شرکای قدیم هم مثل خانم «آنگلا مرکل» صدر اعظم امروز آلمان و جاسوسه سابق سیا در آلمان غربی به چشم می‌خورد که نمی‌خواهند در گرداب افشاگری‌ها غرق شوند. او نه‌تنها لايحه ضدجاسوسی مشخصی علیه آمریکا و بریتانیا را به بوندستاگ فرستاده بلکه همراه همتای زن برزیلی خود دستورالعملی را به شورای امنیت سازمان ملل برده است. قطعا در آینده نزدیک شاهد واکنش‌هایی مشابه از سوی بریتانیا، فرانسه، ژاپن و کره خواهیم بود.
این چه آمریکایی است که نه شهروندش به حسابش می‌آورد نه شریکش؟
اوباما که چیزی بیش از یک کارگزار برای حاکمیت پنهان آمریکا نیست، دیشب سعی کرد در سخنرانی‌اش درباره تغییرات در ساختار برنامه‌های آژانس امنیت ملی (NSA) یا همان «چیز»ی که حالا عیان شده است، به مردم آمریکا و لابد جهان تضمین بدهد اما حتی پیش از آغاز لاف‌های آقای پرزیدنت، دادگاه فدرال آمریکا طرح جدید اوباما برای مشروع ساختن جاسوسی‌ها را رد کرده بود. حال باید منتظر باشیم گردانندگان آمریکا در پیشگاه دادگاه بزرگ‌تری حاضر شوند؛ دادگاه وجدان‌های بیدار جهان!