شهرام خرازی‌ها: سی و دومین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر کار خود را آغاز کرد و نمایش‌های مختلفی در مدت برگزاری جشنواره روی صحنه می‌روند. از میان آثار به نمایش درآمده، نمایش «دور از دسترس اطفال نگهداری شود» در بخش چشم‌انداز به روی صحنه رفت. این نمایش به سراغ یک معضل حاد اجتماعی رفته است؛ توهم متعاقب مصرف شیشه و آسیب‌های فردی و اجتماعی ناشی از این ماده محرک خطرناک. نمایش در عین حال به معضل کودک‌آزاری (Child abuse ) می‌پردازد و گوشه‌چشمی نیز به کودکان مبتلا به Downs syndrome (منگولیسم/ تریزومی 21) و نامهربانی‌های اجتماع نسبت به آنها دارد. پیام نمایش و هشداری که در نهایت به مخاطبش درباره تبعات سوءمصرف مواد محرکی نظیر شیشه می‌دهد، ارزشمند است اما این پیام از ابتدا در ظرف و قالب مناسبی ریخته نشده است. متن چندان قوی نیست و اجرا هم با ضعف‌ها و کاستی‌هایی مواجه است. نمایش در سه بخش یا تابلوی مجزا روایت می‌شود؛ تابلوی اول بافتی ناتورالیستی دارد. تابلوی دوم به رئالیسم پهلو می‌زند و تابلوی سوم سوررئال است. این سه تابلو با حضور انفرادی پسربچه‌ای به نام سهراب (نقش او را یک دختربچه– مینو نوبهاری- بازی می‌کند) در صحنه و طنین مویه سوزناکی که به لالایی شباهت دارد و تمام صحنه را پر می‌کند، از هم تفکیک شده‌اند. این دو «میان صحنه» عملا کارکرد روایی ندارند و فقط و فقط برای فاصله‌گذاری تدارک دیده شده‌اند. ساختار مضمونی و اجرایی دو تابلوی اول و دوم تقریبا به هم نزدیک است اما در تابلوی سوم کارگردان (مهدی پاشایی) و نویسنده (فرشته فرشاد) برای به نمایش گذاشتن دنیای سرشار از توهم معتادین به شیشه، سراغ سوررئالیسم رفته‌اند. تابلوی اول هدف بیشتر معارفه مخاطبان با شخصیت‌ها و ترسیم موقعیت است. در تابلوی دوم محتوای نمایشنامه از اخبار صفحه حوادث روزنامه‌ها فراتر نمی‌رود! تابلوی سوم بستر مناسبی برای میدان دادن به فرم بود اما متأسفانه مجال چندانی به فرم داده نمی‌شود و اجرا حدفاصل رئالیسم و سوررئالیسم گیر می‌کند و نه این می‌شود، نه آن. به این ترتیب لذت ناشی از تماشای نمودهای بیرونی توهم اعتیاد نصیب تماشاگر نمی‌شود و یک موقعیت بسیار نمایشی جذاب و دیدنی، نیمه‌کاره و ناپخته رها می‌شود. ساختار روایی نمایشنامه بر مبنای بازسازی صحنه یک جنایت توسط متهمین شکل گرفته است. سرگرد خسروی(مهدی پاشایی) از صابر(جمشید صفری) و سوری(رانا قیصرنژاد) که تحت تأثیر مصرف شیشه فرزند خود را به آتش کشیده‌اند، می‌خواهد تا صحنه جنایت را بازنمایی کنند و حین بازنمایی، آنها را مورد بازجویی قرار می‌دهد. سرگرد طی یک «مصاحبه پرفشار» می‌کوشد زن و شوهر را به اعتراف وادارد. صحنه خلوت و لخت و عور نمایش نه واجد مقتضیات و عناصر یک بازجویی پلیسی است، نه تداعی‌گر مکانی که جنایت در آن رخ داده است. حین بازسازی جنایت معمولا علاوه بر بازپرس مسؤول پیگیری پرونده، افراد دیگری هم در صحنه حضور دارند اما در اینجا فقط سرگرد صحنه‌گردان است و هیچ یک از همکارانش وی را همراهی نمی‌کنند! ضمن آنکه خطای حرفه‌ای آشکاری هم در گفتار و رفتار سرگرد مشهود است از جمله اینکه حین بازسازی صحنه جنایت متهمین را در جریان نتایج آزمایش‌ها و پژوهش‌های پزشکی قانونی می‌گذارد اما در عالم واقع چنین نیست زیرا در برخی مواقع آگاهی متهمین از نتایج تحقیقات سبب می‌شود تا آنها راه‌های گریزی برای تبرئه کردن خویش بیابند و از موقعیت پیش آمده سوءاستفاده کنند. شاید اگر نمایشنامه‌نویس پیش از نهایی کردن متن با یک نفر کارشناس مرتبط مشورت می‌کرد این قبیل اشکالات پدید نمی‌آمد. متن پراکنده و در حد یک «اتود» به نظر می‌رسد؛ ماجراهای فرعی به هیچ سرانجامی نمی‌رسد و خیلی راحت می‌توان از پیکره نمایشنامه حذفشان کرد مثلا ماجرای جابری (صاحب‌کار سوری) یا قضیه دلارام (منشی دکتر) و... . نمایشنامه‌نویس می‌کوشد تا دقایق پایانی، راز جنایت افشا نشود؛ در تابلوی نخست به نظر می‌رسد پدر فرزند را به آتش کشیده و مادر بی‌گناه بوده است. در تابلوی دوم تردیدهای تماشاگر درباره مقصر بودن مادر و دست داشتن او در این جنایت افزایش می‌یابد. در تابلوی سوم مشخص می‌شود هر دو نفر در مرگ سهراب سهیم بوده‌اند. نویسنده در پیشی گرفتن از مخاطب و درگیر کردن او با معمای علی‌الظاهر لاینحل جنایت موفق است اما نکته اینجاست که سهراب پسربچه‌ای که قربانی توهمات والدین معتاد و سهل‌انگارش می‌شود از ابتدا در کانون عواطف تماشاگر قرار نمی‌گیرد لذا مخاطب انگیزه‌ای برای تعقیب سرنوشت او نخواهد داشت و عملا آن همه تلاش نویسنده برای رازناک جلوه دادن جنایت و گره‌گشایی مرحله به مرحله ناکام می‌ماند؛ سهراب در سراسر نمایش دور از دسترس و خارج از حوزه دید تماشاگر قرار می‌گیرد. این بزرگ‌ترین نقطه ضعف متن است یعنی در حاشیه نگه داشتن بچه‌ای که مرکز ثقل همه ماجراهاست! حضور هر ازگاه روح سهراب در پشت جداره انتهای صحنه نمایش آشکارا تداعی‌گر حضور روح پری در نمایش «عروسک‌های سکوت» (سمانه زندی‌نژاد) است، جالب است که هر دو پرسوناژ نیز در اثر سوختگی جان سپرده‌اند! شخصیت بی‌رنگ و کم‌رمق پسربچه کاملا قابل حذف است و بود و نبودش تفاوتی نمی‌کند. استفاده از ویدئوآرت اگر چه به قصد فضاسازی صورت گرفته اما به این هدف نائل نمی‌آید. موسیقی در بیشتر صحنه‌ها واقعا زائد است و در مواردی مانع از شنیده شدن واضح صحبت‌های بازیگران می‌شود. کارگردان در لحظات حساس و متأثرکننده آنچنان سخاوتمندانه به موسیقی مجال ظهور و بروز داده که انگار می‌ترسد متن و بازی هنرپیشه‌ها در انتقال حس صحنه به مخاطب کافی نباشند! استفاده از الفاظی نظیر «بالا بودن» برای توصیف کیف و لذت ناشی از مصرف مواد محرک و به تصویر کشیدن صحنه‌های سوءمصرف مواد در ویدئوآرت بدآموزی آشکار دارد از همین رو توصیه می‌شود نمایش «دور ازدسترس اطفال نگهداری شود» هنگام اجرای عمومی حتما مشمول رده‌بندی سنی شود. تلاش عوامل نمایش «دور ازدسترس اطفال نگهداری شود» با وجود همه ضعف‌ها و کاستی‌های زیادی که بر کارشان مترتب است به واسطه آسیب‌شناسی اعتیاد و کودک‌آزاری در جامعه معاصر، شایسته حمایت و تقدیر است. نقد نمایش «دور از دسترس اطفال نگهداری شود»
حد فاصل رؤيا و حقيقت
شهرام خرازی‌ها: سی و دومین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر کار خود را آغاز کرد و نمایش‌های مختلفی در مدت برگزاری جشنواره روی صحنه می‌روند. از میان آثار به نمایش درآمده، نمایش «دور از دسترس اطفال نگهداری شود» در بخش چشم‌انداز به روی صحنه رفت. این نمایش به سراغ یک معضل حاد اجتماعی رفته است؛ توهم متعاقب مصرف شیشه و آسیب‌های فردی و اجتماعی ناشی از این ماده محرک خطرناک. نمایش در عین حال به معضل کودک‌آزاری (Child abuse ) می‌پردازد و گوشه‌چشمی نیز به کودکان مبتلا به Downs syndrome (منگولیسم/ تریزومی 21) و نامهربانی‌های اجتماع نسبت به آنها دارد. پیام نمایش و هشداری که در نهایت به مخاطبش درباره تبعات سوءمصرف مواد محرکی نظیر شیشه می‌دهد، ارزشمند است اما این پیام از ابتدا در ظرف و قالب مناسبی ریخته نشده است. متن چندان قوی نیست و اجرا هم با ضعف‌ها و کاستی‌هایی مواجه است. نمایش در سه بخش یا تابلوی مجزا روایت می‌شود؛ تابلوی اول بافتی ناتورالیستی دارد. تابلوی دوم به رئالیسم پهلو می‌زند و تابلوی سوم سوررئال است. این سه تابلو با حضور انفرادی پسربچه‌ای به نام سهراب (نقش او را یک دختربچه– مینو نوبهاری- بازی می‌کند) در صحنه و طنین مویه سوزناکی که به لالایی شباهت دارد و تمام صحنه را پر می‌کند، از هم تفکیک شده‌اند. این دو «میان صحنه» عملا کارکرد روایی ندارند و فقط و فقط برای فاصله‌گذاری تدارک دیده شده‌اند. ساختار مضمونی و اجرایی دو تابلوی اول و دوم تقریبا به هم نزدیک است اما در تابلوی سوم کارگردان (مهدی پاشایی) و نویسنده (فرشته فرشاد) برای به نمایش گذاشتن دنیای سرشار از توهم معتادین به شیشه، سراغ سوررئالیسم رفته‌اند. تابلوی اول هدف بیشتر معارفه مخاطبان با شخصیت‌ها و ترسیم موقعیت است. در تابلوی دوم محتوای نمایشنامه از اخبار صفحه حوادث روزنامه‌ها فراتر نمی‌رود! تابلوی سوم بستر مناسبی برای میدان دادن به فرم بود اما متأسفانه مجال چندانی به فرم داده نمی‌شود و اجرا حدفاصل رئالیسم و سوررئالیسم گیر می‌کند و نه این می‌شود، نه آن. به این ترتیب لذت ناشی از تماشای نمودهای بیرونی توهم اعتیاد نصیب تماشاگر نمی‌شود و یک موقعیت بسیار نمایشی جذاب و دیدنی، نیمه‌کاره و ناپخته رها می‌شود. ساختار روایی نمایشنامه بر مبنای بازسازی صحنه یک جنایت توسط متهمین شکل گرفته است. سرگرد خسروی(مهدی پاشایی) از صابر(جمشید صفری) و سوری(رانا قیصرنژاد) که تحت تأثیر مصرف شیشه فرزند خود را به آتش کشیده‌اند، می‌خواهد تا صحنه جنایت را بازنمایی کنند و حین بازنمایی، آنها را مورد بازجویی قرار می‌دهد. سرگرد طی یک «مصاحبه پرفشار» می‌کوشد زن و شوهر را به اعتراف وادارد. صحنه خلوت و لخت و عور نمایش نه واجد مقتضیات و عناصر یک بازجویی پلیسی است، نه تداعی‌گر مکانی که جنایت در آن رخ داده است. حین بازسازی جنایت معمولا علاوه بر بازپرس مسؤول پیگیری پرونده، افراد دیگری هم در صحنه حضور دارند اما در اینجا فقط سرگرد صحنه‌گردان است و هیچ یک از همکارانش وی را همراهی نمی‌کنند! ضمن آنکه خطای حرفه‌ای آشکاری هم در گفتار و رفتار سرگرد مشهود است از جمله اینکه حین بازسازی صحنه جنایت متهمین را در جریان نتایج آزمایش‌ها و پژوهش‌های پزشکی قانونی می‌گذارد اما در عالم واقع چنین نیست زیرا در برخی مواقع آگاهی متهمین از نتایج تحقیقات سبب می‌شود تا آنها راه‌های گریزی برای تبرئه کردن خویش بیابند و از موقعیت پیش آمده سوءاستفاده کنند. شاید اگر نمایشنامه‌نویس پیش از نهایی کردن متن با یک نفر کارشناس مرتبط مشورت می‌کرد این قبیل اشکالات پدید نمی‌آمد. متن پراکنده و در حد یک «اتود» به نظر می‌رسد؛ ماجراهای فرعی به هیچ سرانجامی نمی‌رسد و خیلی راحت می‌توان از پیکره نمایشنامه حذفشان کرد مثلا ماجرای جابری (صاحب‌کار سوری) یا قضیه دلارام (منشی دکتر) و... . نمایشنامه‌نویس می‌کوشد تا دقایق پایانی، راز جنایت افشا نشود؛ در تابلوی نخست به نظر می‌رسد پدر فرزند را به آتش کشیده و مادر بی‌گناه بوده است. در تابلوی دوم تردیدهای تماشاگر درباره مقصر بودن مادر و دست داشتن او در این جنایت افزایش می‌یابد. در تابلوی سوم مشخص می‌شود هر دو نفر در مرگ سهراب سهیم بوده‌اند. نویسنده در پیشی گرفتن از مخاطب و درگیر کردن او با معمای علی‌الظاهر لاینحل جنایت موفق است اما نکته اینجاست که سهراب پسربچه‌ای که قربانی توهمات والدین معتاد و سهل‌انگارش می‌شود از ابتدا در کانون عواطف تماشاگر قرار نمی‌گیرد لذا مخاطب انگیزه‌ای برای تعقیب سرنوشت او نخواهد داشت و عملا آن همه تلاش نویسنده برای رازناک جلوه دادن جنایت و گره‌گشایی مرحله به مرحله ناکام می‌ماند؛ سهراب در سراسر نمایش دور از دسترس و خارج از حوزه دید تماشاگر قرار می‌گیرد. این بزرگ‌ترین نقطه ضعف متن است یعنی در حاشیه نگه داشتن بچه‌ای که مرکز ثقل همه ماجراهاست! حضور هر ازگاه روح سهراب در پشت جداره انتهای صحنه نمایش آشکارا تداعی‌گر حضور روح پری در نمایش «عروسک‌های سکوت» (سمانه زندی‌نژاد) است، جالب است که هر دو پرسوناژ نیز در اثر سوختگی جان سپرده‌اند! شخصیت بی‌رنگ و کم‌رمق پسربچه کاملا قابل حذف است و بود و نبودش تفاوتی نمی‌کند. استفاده از ویدئوآرت اگر چه به قصد فضاسازی صورت گرفته اما به این هدف نائل نمی‌آید. موسیقی در بیشتر صحنه‌ها واقعا زائد است و در مواردی مانع از شنیده شدن واضح صحبت‌های بازیگران می‌شود. کارگردان در لحظات حساس و متأثرکننده آنچنان سخاوتمندانه به موسیقی مجال ظهور و بروز داده که انگار می‌ترسد متن و بازی هنرپیشه‌ها در انتقال حس صحنه به مخاطب کافی نباشند! استفاده از الفاظی نظیر «بالا بودن» برای توصیف کیف و لذت ناشی از مصرف مواد محرک و به تصویر کشیدن صحنه‌های سوءمصرف مواد در ویدئوآرت بدآموزی آشکار دارد از همین رو توصیه می‌شود نمایش «دور ازدسترس اطفال نگهداری شود» هنگام اجرای عمومی حتما مشمول رده‌بندی سنی شود. تلاش عوامل نمایش «دور ازدسترس اطفال نگهداری شود» با وجود همه ضعف‌ها و کاستی‌های زیادی که بر کارشان مترتب است به واسطه آسیب‌شناسی اعتیاد و کودک‌آزاری در جامعه معاصر، شایسته حمایت و تقدیر است. ارسال نظر
پربیننده