بهزاد مهرکش: از ابتدای شکل‌گیری دولت یازدهم یکی از مهم‌ترین شعارهای داده شده توسط دولتی‌ها خصوصا شخص رئیس‌جمهور مساله نقد و لزوم انتقاد به دولت بوده است. این را می‌توان به خوبی از اظهارات حسن روحانی چه قبل از انتخابات ریاست‌جمهوری و چه بعد از آن مشاهده کرد. تکرار این مساله یعنی لزوم نقد و آزادی بیان و انتقاد از عملکرد دولت طی سخنرانی‌های مختلف توسط رئیس‌جمهور این مساله را در اذهان تداعی می‌کند که این دولت منتقدان را جزئی از بدنه خود می‌داند و به انتقاد به عنوان یک ابزار برای پیشرفت در امور می‌نگرد اما آنچه در عمل تاکنون مشاهده شده در تعارض کامل با این مساله یعنی فضای باز برای انتقاد قرار دارد. دادگاهی شدن 3 رسانه منتقد دولت که یکی از آنها توقیف شد آن هم در گذشت کمتر از 6 ماه از عمر دولت و در مقابل سکوت در برابر رسانه‌های حامی دولت که به صورت علنی بدیهی‌ترین مسائل اعتقادی را زیر سوال می‌برند هیچ تناسبی با فضای باز رسانه‌ای و نگاه یکسان به رسانه‌ها ندارد. دولت حتی در تخصیص بودجه هم میان منتقدان و همراهان دولت تفاوت قائل است؛ مطلبی که طی دو شماره در «وطن امروز» با عنوان رانت میلیاردی در معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد به آن پرداخته شد و در نهایت در جوابیه وزارت ارشاد تایید شد. رئیس‌جمهور در جریان اولین سفر استانی خود به خوزستان در جمع دانشگاهیان، نخبگان و فرهنگیان استان بازهم به مساله لزوم انتقاد از دولت اشاره کرد و اظهار داشت: «نخبگان باید منتقد دولت و جامعه باشند. از انتقاد نهراسیم. هیچکس در این کشور نمی‌تواند ادعا کند نظرات و برنامه‌هایش هیچ نقصی ندارد. همه دچار خطا و اشتباهیم. خردجمعی می‌تواند ما را نجات دهد.» وی گفت: «موظف هستیم همه مشکلات، کارآمدی‌ها و ناکارآمدی‌ها را به مردم گزارش دهیم. در این دولت انتقاد آزاد است.» در این باره و به منظور بررسی وجود چنین تعارضی در بیان و عمل دولت، «وطن‌امروز» گفت‌وگویی با سیدامیرحسین قاضی‌زاده‌هاشمی، نماینده مردم مشهد انجام داده است. ***
یکی از موضوعاتی که همواره مورد تاکید این دولت بوده لزوم انتقاد از دولت و آزادی در نقد است. مطلبی که رئیس‌جمهور نیز شخصا در اکثر سخنرانی‌های خود مانند سفر اخیر به خوزستان بر آن تاکید می‌کند اما آنچه تاکنون مشاهده شده است این ادعا را تایید نمی‌کند مانند دادگاهی کردن 3 رسانه منتقد دولت. خب! علت این تعارض را چه می‌دانید؟
این تعارضی هست که بین تمایل به کسب قدرت و روحیه اقتدارگرایی و نیاز به رای مردم برای حفظ قدرت و باقی ماندن در قدرت وجود دارد. این تعارض، در رفتار لیبرال ـ دموکراسی غرب هم مشاهده می‌شود.
مثالی درباره تعارض در رفتار لیبرال ـ دموکراسی غرب بفرمایید.
ببینید! در لیبرال ـ دموکراسی غربی، محور به اصطلاح آزادی بیان است که آزادی مطبوعات نیز یکی از چهار رکن دموکراسی محسوب می‌شود. شما مشاهده می‌کنید که با همین بهانه به مقدسات و پیامبران مانند حضرت رسول(ص) و حضرت مسیح(ع) توهین می‌شود اما نوبت به نقد هلوکاست که می‌رسد کسی حق ندارد حرف بزند و برای آن قانون می‌گذارند و ذیل همین قانون منتقدان هولوکاست را دادگاهی و تبعید می‌کنند. خب! این یک تعارض مشهود است.
شما گفتید تعارض در رفتار و عمل دولت نسبت به مقوله آزادی نشأت گرفته از نوع نگاه لیبرالی به مقوله آزادی است، این نگاه دولت را کمی تشریح کنید.
در حقیقت این تعارض در نگاه قدرتمدار به پدیده مردمسالاری ایجاد می‌شود. بر فرض مثال همانطور که مشاهده شد رسانه‌هایی که حرف‌های ساختارشکنانه می‌زنند و دین و اعتقادات مردم را زیر سوال می‌برند از نظر آقایان اشکال ندارد که البته این رفتار ناظر به گذشته است اما آنگاه که پای نقد دولت به میان می‌آید مشکل حاصل می‌شود. یا اینکه صحبت در مورد تامین اجتماعی مجاز است هرچند مطالب خلاف واقع گفته شود و چیزهایی که در گزارش وجود ندارد بنویسند. اینها ایراد ندارد اما درباره رانت 650 میلیون یورویی که به دولت مربوط می‌شود انتقاد مجاز نیست و هر موضوعی که به دولت و اطرافیان آن مربوط می‌شود اگر مطرح شود می‌گویند چوب لای چرخ دولت می‌گذارید.
آیا نگاه لیبرالی در دولت فقط به مقوله آزادی است یا موارد دیگری را هم شامل می‌شود؟
به طور کل روح نگاه لیبرال ـ دموکراسی در بعضی افرادی که مسؤولیت در دولت دارند و مدیریت کشور را بر عهده گرفته‌اند وجود دارد. منظور من این نیست که دوستان لیبرال هستند، نه! می‌خواهم بگویم که نوع نگاهشان به مسائل همان نگاهی است که تفکر لیبرالی به مسائل دارد. به هر حال یا یک نفر خودش لیبرال است یا تفکر لیبرالی در نگاه او وجود دارد اما خودش لیبرال نیست. بعضی از این دوستان از نوع دوم هستند. مثلا در مقوله اقتصادی هم این نوع نگاه وجود دارد.
مثالی در این باره بفرمایید.
به عنوان مثال درباره موضوع مالیات و ممنوع‌الخروج بودن بدهکاران مالیاتی در دولت قبل سقف آن را یک‌میلیون قرار داده بودند. دقت کنید مالیات درصد کمی از درآمد فرد را شامل می‌شود یعنی وقتی یک نفر مبلغی را به عنوان مالیات بدهکار است چندین برابر آن درآمد داشته است الان سقف این بدهکاری در دولت فعلی به 500 میلیون افزایش پیدا کرده است. یعنی ببینید یک نفر چقدر باید درآمد داشته باشد تا لازم باشد 500 میلیون آن را به عنوان مالیات بپردازد. الان می‌تواند با این سقف بدهکاری و بدون پرداخت از کشور خارج شود. خب، این نگاه به طبقه ممتاز و یک درصدی‌ها ناشی از نگاه لیبرالی به مقوله اقتصاد است. البته الیت‌ها همیشه وجود داشته‌اند و کسی منکر آن نیست اما در این دولت تشدید شده است.
ممکن است برخی بگویند دولت می‌خواهد شرایط را برای سرمایه‌گذاران تسهیل کند و از این جهت به آنها چنین تسهیلاتی داده است.
اولا این تسهیل برای سرمایه‌گذاری نیست چون بعدها با این اقدام ممکن است شاهد خروج بسیاری از افراد بدهکار به سیستم مالیاتی باشیم که دیگر هم به کشور بازنگردند. از طرف دیگر نگاه دولت به اقشار مختلف جامعه باید متوازن باشد نه اینکه به برخی نگاه ویژه داشته باشد و برخی از آن محروم باشند. به عنوان مثال ببینید دولت می‌آید چنین امتیازی برای بدهکاران مالیاتی قرار می‌دهد آن وقت برای افزایش حداقل دستمزد که عمدتا قشر متوسط و ضعیف جامعه برای‌شان مهم است با مشکل مواجه هستیم و متاسفانه نگاه معقولی به این مساله دستمزد وجود ندارد. این در حالی است که این دولت با حمایت طبقات سفلای جامعه روی کار آمد و همین روستاییان عزیز با شعارهای حمایت از قشر مستضعف به این دولت رای دادند. شعارهایی که همین الان برخی افرادی که در دولت حضور دارند در گذشته آن را رد می‌کردند.
بازگردیم به بحث نگاه دولت به مقوله آزادی. خب! چرا این تعارضی که گفتید وجود دارد؟ یعنی همین نگاه متفاوت که حتی در بحث الیت‌ها و طبقه مستضعف هم نمود آن را بیان کردید.
ببینید! من باز هم می‌گویم منظومه فکری لیبرال- دموکراسی دچار تعارض در مواجهه با آزادی بیان است. طبعا در کسانی هم که منطق فکری آنها شبیه به تفکر لیبرالی باشد وجود چنین تعارضی دور از انتظار نیست. در حقیقت این نوع نگاه روح حاکم بر فرآیندهای دولت شده است.
چطور دفاع از آزادی با بستن روزنامه‌ها و دادگاهی کردن آنها آن هم به جرم انتقاد از دولت جور درمی‌آید؟
شما خیلی ناراحت نباشید. دقت کنید خود آمریکا به عنوان مهد تفکر لیبرال ـ دموکراسی به هرجا هجوم برده است با بهانه حفاظت از دموکراسی و آزادی بیان بوده اما خروجی آن چه بوده است؟ عرض کردم این یک منظومه فکری است که چه آنها که در عرصه جهانی و چه کسانی که در فضای ملی خودشان با این نوع تفکر به قضایا نگاه می‌کنند دچار همان تعارضی می‌شوند که عرض کردم.
تفاوت نگاه لیبرالی و نگاه دینی به مقوله مردمسالاری به چه صورت است؟ آن نگاه قدرتمدار دولت به مقوله مردمسالاری هم از همین نگاه لیبرالی نشأت می‌گیرد؟
متاسفانه نگاه دولت به حوزه مردمسالاری یک نگاه لیبرالی است و این نگاه پر از تناقض است چرا که ارزش و پایه ثابت ندارد. در حقیقت در این نوع نگاه، ارزش اصلی حفظ قدرت است پس این نوع نگاه مجبور است گاهی درباره یک اظهارنظر ساختارشکنانه در رسانه‌ای سکوت کند اما در مقابل فضای یک نقدی را نسبت به خودش ببندد. خب! این از همان وجود قدرت به عنوان ارزش اصلی حاصل می‌شود اما در مردمسالاری دینی، چارچوب دین است و هر جا هر چیزی که با دین تعارض پیدا کند خط قرمز محسوب می‌شود نه اینکه هر چیزی که با منافع ما تعارض پیدا کند خط قرمز باشد. نتیجه نگاه لیبرالی این می‌شود که توهین به حضرت علی(ع) و زیر سوال بردن نص قرآن بی‌اشکال می‌شود اما اظهارنظر درباره فساد کرسنت، یک روزنامه را دادگاهی می‌کند.